foto: abaialemi.kz
Búgin belgili abaitanýshy, ádebiettanýshy ǵalym, filologiia ǵylymdarynyń doktory, professor, QR Memlekettik syilyǵynyń jáne «Túrki álemine qyzmet» halyqaralyq syilyǵynyń iegeri Mekemtas Myrzahmetuly ómirden ótti.
Bul týraly búgin M.O.Áýezov atyndaǵy ádebiet jáne óner institýty Facebook paraqshasynda jazdy, dep habarlaidy Ult.kz, Baq.kzke silteme jasap.
Mekemtas Myrzahmetuly - 1930 jyly Túrkistan oblysy, Túlkibas aýdany, Maitóbe aýylynda dúniege kelgen. Abai atyndaǵy Qazaq pedagogikalyq institýtynyń (qazirgi Abai atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogikalyq ýniversiteti) filologiia fakýltetin (1953), onyń aspirantýrasyn (1964) bitirgen.
1953–1961 jyldary Nizami atyndaǵy Tashkent pedagogikalyq institýtynda kafedra meńgerýshisi, dekan, prorektor;
1969–75 jyldary QazPI-de dotsent, 1975–91 jyldary Qazaqstan ǴA M.O. Áýezov atyndaǵy Ádebiet jáne óner institýtynda ǵylymi qyzmetker, abaitaný bóliminiń meńgerýshisi qyzmetterin atqardy.
1991–2000 jyldary arasynda Qoja Ahmet Iasaýi atyndaǵy Halyqaralyq qazaq-túrik ýniversitetiniń kafedra meńgerýshisi‚ Iasaýi ǵylymi laboratoriiasynyń meńgerýshisi, ádebiet jáne etnofilologiia ǵylymi-zerttteý ortalyǵynyń direktory;
2002–2003 jyly Túrkitaný ǵylymi-zerttteý institýtynyń direktory qyzmetterinde boldy. 2000 jyldan M.H. Dýlat atyndaǵy Taraz memlekettik ýniversitetinde qazaq ádebieti kafedrasynyń meńgerýshisi jáne "Túrki halyqtary ádebietiniń tarihy” ǵylymi-zerttteý ortalyǵynyń direktory, “Baýyrjantaný” ǵylymi-zerttteý ortalyǵynyń bas ǵylymi qyzmetkeri qyzmetterin atqardy.
Mekemtas Myrzahmetulynyń zertteý eńbekterinde abaitaný men muhtartaný, baýyrjantaný, iasaýitaný, Abaidyń aqyndyq zerthanasynyń jaiy, aqyn murasynyń rýhani nár alǵan qainar kózderi, Abai murasynyń shyǵyspen bailanysy tereń zerttele bastady.
Abai murasyndaǵy moral filosofiiasynyń negizderi onyń islamǵa, adamgershilik murattaryna qatysty zerttelip ashyldy. Qarahanidter zamanynan bastaý alǵan kemel adam máselesi Júsip Balasaǵunidyń “Qutadǵý bilik” dastanynda qamtylyp, Iasaýidiń “hal ilimi” (kamili insani) arqyly negizdelip, Abaidyń “tolyq adam ilimi” arqyly dástúrli jalǵastyq taýyp damý joldary jáýanmártlik, iaǵni imanigúl(úsh súiý) jaiyndaǵy Abai tanymdary negizinde taldanyp‚ bir júiege túsirildi.
Myrzahmetuly patshalyq Reseidiń Qazaqstanda júrgizgen missionerlik saiasaty negizderin áshkerelep (“Qazaq qalai orystandyryldy”), qazaq jerindegi toponimder men antroponimderdiń saiasi-áleýmettik syrlaryn ashyp, qoǵamdyq oi-sanaǵa yqpal etti. Abaitaný men muhtartanýdyń ǵylymi negizdi qarym-qatynasyn zerttedi. Abai shyǵarmalaryn jańa qyrynan taldap, ondaǵy aitylmai kelgen shyǵystyq máseleler men tanylmai kelgen oilardy, shyǵystyq termin sózderdi búgingi kún talaby turǵysynan jańasha qorytyp, ǵylymi ainalymǵa túsirdi.
Sondai-aq qazaq ádebietiniń túrli salalarynan mamandar daiarlap, otyzdan astam kandidat dissertatsiia qorǵatty. Abaitanýdyń bibliografiia kórsetkishterin qurastyryp (1965, 1988, 1995) alǵy sózderin jazdy. “Abai” entsiklopediiasy men M.Áýezovtiń 20 tomdyq, 50 tomdyq shyǵarmalar jinaǵyn shyǵarýǵa atsalysty.
