فوتو: abaialemi.kz
بٷگٸن بەلگٸلٸ ابايتانۋشى, ەدەبيەتتانۋشى عالىم, فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, قر مەملەكەتتٸك سىيلىعىنىڭ جەنە «تٷركٸ ەلەمٸنە قىزمەت» حالىقارالىق سىيلىعىنىڭ يەگەرٸ مەكەمتاس مىرزاحمەتۇلى ٶمٸردەن ٶتتٸ.
بۇل تۋرالى بٷگٸن م.و.ەۋەزوۆ اتىنداعى ەدەبيەت جەنە ٶنەر ينستيتۋتى Facebook پاراقشاسىندا جازدى, دەپ حابارلايدى Ult.kz, Baq.kzكە سٸلتەمە جاساپ.
مەكەمتاس مىرزاحمەتۇلى - 1930 جىلى تٷركٸستان وبلىسى, تٷلكٸباس اۋدانى, مايتٶبە اۋىلىندا دٷنيەگە كەلگەن. اباي اتىنداعى قازاق پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ (قازٸرگٸ اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتٸ) فيلولوگييا فاكۋلتەتٸن (1953), ونىڭ اسپيرانتۋراسىن (1964) بٸتٸرگەن.
1953–1961 جىلدارى نيزامي اتىنداعى تاشكەنت پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىندا كافەدرا مەڭگەرۋشٸسٸ, دەكان, پرورەكتور;
1969–75 جىلدارى قازپي-دە دوتسەنت, 1975–91 جىلدارى قازاقستان عا م.و. ەۋەزوۆ اتىنداعى ەدەبيەت جەنە ٶنەر ينستيتۋتىندا عىلىمي قىزمەتكەر, ابايتانۋ بٶلٸمٸنٸڭ مەڭگەرۋشٸسٸ قىزمەتتەرٸن اتقاردى.
1991–2000 جىلدارى اراسىندا قوجا احمەت ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تٷرٸك ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ كافەدرا مەڭگەرۋشٸسٸ‚ ياساۋي عىلىمي لابوراتوريياسىنىڭ مەڭگەرۋشٸسٸ, ەدەبيەت جەنە ەتنوفيلولوگييا عىلىمي-زەرتتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى;
2002–2003 جىلى تٷركٸتانۋ عىلىمي-زەرتتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى قىزمەتتەرٸندە بولدى. 2000 جىلدان م.ح. دۋلات اتىنداعى تاراز مەملەكەتتٸك ۋنيۆەرسيتەتٸندە قازاق ەدەبيەتٸ كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشٸسٸ جەنە "تٷركٸ حالىقتارى ەدەبيەتٸنٸڭ تاريحى” عىلىمي-زەرتتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى, “باۋىرجانتانۋ” عىلىمي-زەرتتتەۋ ورتالىعىنىڭ باس عىلىمي قىزمەتكەرٸ قىزمەتتەرٸن اتقاردى.
مەكەمتاس مىرزاحمەتۇلىنىڭ زەرتتەۋ ەڭبەكتەرٸندە ابايتانۋ مەن مۇحتارتانۋ, باۋىرجانتانۋ, ياساۋيتانۋ, ابايدىڭ اقىندىق زەرتحاناسىنىڭ جايى, اقىن مۇراسىنىڭ رۋحاني نەر العان قاينار كٶزدەرٸ, اباي مۇراسىنىڭ شىعىسپەن بايلانىسى تەرەڭ زەرتتەلە باستادى.
اباي مۇراسىنداعى مورال فيلوسوفيياسىنىڭ نەگٸزدەرٸ ونىڭ يسلامعا, ادامگەرشٸلٸك مۇراتتارىنا قاتىستى زەرتتەلٸپ اشىلدى. قاراحانيدتەر زامانىنان باستاۋ العان كەمەل ادام مەسەلەسٸ جٷسٸپ بالاساعۇنيدىڭ “قۇتادعۋ بٸلٸك” داستانىندا قامتىلىپ, ياساۋيدٸڭ “حال ٸلٸمٸ” (كاميلي ينساني) ارقىلى نەگٸزدەلٸپ, ابايدىڭ “تولىق ادام ٸلٸمٸ” ارقىلى دەستٷرلٸ جالعاستىق تاۋىپ دامۋ جولدارى جەۋانمەرتلٸك, ياعني يمانيگٷل(ٷش سٷيۋ) جايىنداعى اباي تانىمدارى نەگٸزٸندە تالدانىپ‚ بٸر جٷيەگە تٷسٸرٸلدٸ.
مىرزاحمەتۇلى پاتشالىق رەسەيدٸڭ قازاقستاندا جٷرگٸزگەن ميسسيونەرلٸك ساياساتى نەگٸزدەرٸن ەشكەرەلەپ (“قازاق قالاي ورىستاندىرىلدى”), قازاق جەرٸندەگٸ توپونيمدەر مەن انتروپونيمدەردٸڭ ساياسي-ەلەۋمەتتٸك سىرلارىن اشىپ, قوعامدىق وي-ساناعا ىقپال ەتتٸ. ابايتانۋ مەن مۇحتارتانۋدىڭ عىلىمي نەگٸزدٸ قارىم-قاتىناسىن زەرتتەدٸ. اباي شىعارمالارىن جاڭا قىرىنان تالداپ, ونداعى ايتىلماي كەلگەن شىعىستىق مەسەلەلەر مەن تانىلماي كەلگەن ويلاردى, شىعىستىق تەرمين سٶزدەردٸ بٷگٸنگٸ كٷن تالابى تۇرعىسىنان جاڭاشا قورىتىپ, عىلىمي اينالىمعا تٷسٸردٸ.
سونداي-اق قازاق ەدەبيەتٸنٸڭ تٷرلٸ سالالارىنان ماماندار دايارلاپ, وتىزدان استام كانديدات ديسسەرتاتسييا قورعاتتى. ابايتانۋدىڭ بيبليوگرافييا كٶرسەتكٸشتەرٸن قۇراستىرىپ (1965, 1988, 1995) العى سٶزدەرٸن جازدى. “اباي” ەنتسيكلوپەديياسى مەن م.ەۋەزوۆتٸڭ 20 تومدىق, 50 تومدىق شىعارمالار جيناعىن شىعارۋعا اتسالىستى.
