Belgili jazýshy Júsipbek Qorǵasbek júrgizetin otandyq baǵdarlamada Rahymjan Otarbaevtyń «Bas» romany talqylandy. Atalǵan talqylaýǵa Rita Sultanǵalieva, Álibek Baibol, Ainur Tóleý qatysyp, óz oilarymen bólisti, – dep habarlaidy «Ult aqparat».
Júsipbek Qorǵasbektiń aitýynsha, Otarbaevtyń ózi kózi tirisinde «Bas» romanyna saiasi astar bergisi kelgen kórinedi. Alaida jazýshy asa bir saiasi qaishylyqty kórmeitinin tilge tiek etti. Al Rita Sultanǵalievanyń aitýynsha, romannyń «Bas» atalýynyń ózi rezonans týdyrady.
«Sebebi mundaǵy bas qandai bas degen siiaqty. Alaida romannyń, kitaptyń betindegi, muqabasyndaǵy sýreti de oily oqyrmanǵa oi salatyny sózsiz. Bul qandai bas degen siiaqty. Jáne bir jaǵynan alyp qaraityn bolsaq, Rahymjan Otarbaevtyń «Bas» romany áleýmettik júiege óte aýyr bastyń sipatyn kórsetedi. Munda jansyz bas, biraq naqty obrazǵa ainalǵan bas. Óziniń bir suhbatynda jaqsy aityp ketken. Sol sózdi aitqym keledi. Mysaly, Bas romany túsinikti taqyryby osy, al mazmun jóninde ne deisiz degen suraqqa jaýap bergen kezde «Qudai bassyz bolýdan saqtasyn, Alash bassyz qalmasyn, basshy Alashsyz qalmasyn» deidi. Men aitar edim, jalpy basty áleýmettik simvolikalyq júgi aýyr dep. Bir joǵalyp, qaita tabylyp, qaita denesimen qaýyshqan bastyń artynda tek qana jalǵyz bas turǵan joq. Ol úlken kádimgi qazaqtyń ulttyq rýhy tur, ulttyq tutastyǵy tur, ulttyq bolmys tur dep aitar edim», – deidi Rita Sultanǵalieva.
Saiasi astar tabýǵa bola ma degen suraq bolǵanda, Ainur Tóleý romanda «basqa qomaqty qarjy tigedi ǵoi. Tóraǵa million dollar tikti deidi, aty aitylmaidy. Sol tóraǵa kim dep oilaisyz?» degen keri suraq qoidy. Artynan óz jaýabynyń nusqasyn aityp, oiymen bólisti.
«Men osy jerde astar bar dep oilaimyn. Ol jerde Táýelsizdik alyp jatqan kezdegi ahýal óte jaqsy berilgen. Iaǵni «Mádeni mura» baǵdarlamasy da qalai júzege asyp jatqany, sol kezdegi bizdiń ǵylymdaǵy ahýal da óte jaqsy berilgen. Mysaly, komersant keiipker óziniń ǵylymdy qýatyn qyzyn jaqtyrmaidy, «ǵylymyńdy qoishy» deidi. Endi romanda transformatsiia bolady. Qazirgi zamanda biz sol kezdegi aitylýǵa tiisti dúnielerdi bere alýyn men sheberlik dep aitar edim. Sebebi, ol kezeńdegi pýblitsistikany keler urpaq oqyp otyrmaidy. Al kórkem shyǵarmany oqidy. Iaǵni kórkem shyǵarmany oqyǵan kezde bizdiń dál sol kezdegi ǵylymi ahýalymyz qandai edi, ǵylymǵa degen kózqarasymyz qandai edi, iaǵni janbaǵys, nan tabý. Mysaly, men ózim bul romandy basqa qomaqty qarjy tikkenge deiingi kezeńdegi keiipkerlerdiń harakteri qandai, odan keiingi harakter qalai desek, adamnyń qubylýy sarynynan adamnyń aqsha úshin qalai qubylatynyn kórýge bolady», – deidi Ainur Tóleý.
Al Álibek Baiboldyń aitýynsha, roman birinshiden jeńil oqylady jáne avtor ótken men búgingini bailanystyryp otyrady. Óitkeni keiipkerlerdiń ózine mán berseńiz, muny baiqaý qiyn emes kórinedi.
«Máselen, Yqylas Tóleýeevich dep beriledi. Ol Mahambettiń artynan 15 qaraly adam baryp, basyn alýǵa barǵan kezde osy Yqylas bastap barady. Odan keiin ishinde aýyl ákimi Qaraýyl degen kisi bar. Ol negizi Qaraýyl qoja Babanazarov degen kisi. Ol Jáńgir hannyń qaiyn atasy, ózi jaýapty qyzmet atqarǵan. Sosyn Baimaǵambet bar, Baimaǵambet Aishýaquly. Bul ol jerde ministr qyzmetin atqarady. Qaiypqali Sultan bar. Burynǵy zamannyń adamdaryn qazirgi zamannyń adamdaryna ákelip otyr ǵoi, jáne olar ózgergen joq, sol keipinde qaldy. Kiimi, formasy ózgergenmen, ishi ózgergen joq. Romannyń ortasynda keiipker túnimen dóńbekship shyǵady ǵoi. Sonda Álimjan aǵasy batyr Bahadúr babamyz týraly biraz áńgime aitady. Sóitken kezde tús kóredi. Túsinde Qobda jerindegi Elek ózeniniń boiynda Ataman Petrov pen Isatai-Mahambet áskeri ekeýiniń shaiqasatyn jeri bar ǵoi, sol jerde Isatai batyr ajal qushady. Sonda nege Qaiypqali bul jerde propogandist boldy degen oi keledi da, sol jerde romanda aitylady jáne tarihi negizde de dáleldengen. Alyp kele jatqan áskerin keri alyp ketedi. Keiin Qaiypqali basshylyqta otyrady. Ol qalai bolǵanda da shyndyq. Ómirdiń shyndyǵy», – deidi Álibek Baibol.
