Asa qamqor, erekshe Meiirimdi Allanyń atymen bastaimyn! Barlyq madaq álemderdiń Iesi Alla Taǵalaǵa tán. Paiǵambarymyz Muhammedke, onyń áýleti men sahabalaryna salaýattar men sálemder bolsyn!
Ramazan – meiirim, keshirim, saýaby mol ai. Osy qasietti aidyń mańyzyn Qadir túni tipti mándi ete túsedi. Alla Taǵala ailardan – ramazandy, kúnderden – jumany, túnderden Qadir túnin artyq etken. Bul túnde qasietti Quran Kárim Hazireti paiǵambarymyz Muhammedke (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) túsirile bastaǵan.
Alla Taǵala «Qadir» súresiniń 1-aiatynda: «Rasynda, Biz ony (Quran Kárimdi) Qadir túni túsirdik», – dep baiandaǵan. Al «Qadir túni myń aidan qaiyrly» ekeni osy súrede aitylǵan.
Qadir – erekshe tún. Bul túnde perishteler jerge túsedi. Onyń árbir sátinde saýap bar. Qadir keshin shynaiy qulshylyqpen ótkizgen adamǵa seksen úsh jyl ǵibadat etkenniń saýaby jazylyp, eki dúnieniń qýanyshyna bólenedi.
Alla Taǵala barshamyzdyń Qadir túninde jasaǵan duǵalarymyzdy, tilekterimizdi qabyl etkei! Elimiz aman, jurtymyz tynysh bolǵai! Árbir otbasyna baqyt, bereke tileimin! Áýmin!
Alla Taǵala Qadir túnin basqa túndermen salystyrǵanda erekshelep, onyń dárejesin kótergen. Bul túnde Jaratýshy Ieniń pendelerine berer syiy mol. Rabbymyz pendesine basqa túnderde bermegen rizyq-nesibesin osy túnde úlestiredi. Sol sebepti, musylman qaýymy Qadir túnin taǵatsyzdana kútip, ony qur jiberip almaýǵa ári bul túndi tiimdi paidalanýǵa tyrysady. Musylmandardyń Qadir túnin taǵatsyzdana kútýiniń taǵy bir sebebi – Jaratýshyǵa jaqyndaý. Sebebi, Qadir túninde tilegen duǵa-tilekter sózsiz qabyl bolady. Alla Taǵala Quran Kárimde bul tún týraly bylai deidi:
انَّا أَنزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ ﴿١﴾ وَمَا أَدْرَاكَ مَا لَيْلَةُ الْقَدْرِ ﴿٢﴾ لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِّنْ أَلْفِ شَهْرٍ ﴿٣﴾ تَنَزَّلُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِم مِّن كُلِّ أَمْرٍ ﴿٤﴾ سَلَامٌ هِيَ حَتَّىٰ مَطْلَعِ الْفَجْرِ ﴿٥﴾
«Biz shynynda, Qurandy Qadir túninde túsirdik. Qadir túniniń ne ekenin bilesiń be? Qadir túni (qasiet jáne saýap jaǵynan) myń aidan da qaiyrly. Sol túnde perishtiler jáne Jábireiil Allanyń ámirimen (jer betine Alla taǵdyr etken) barlyq isterdi atqarý úshin túsedi. Sol bir tún, aǵaryp tań atqanǵa deiin amandyq-tynyshtyq túni bolady» (1).
عن ابي هريرة رضي الله عنه أن النبي صلى الله عليه وسلم قال: "من قام ليلة القدر إيماناً واحتساباً غُفِر له ما تقدم من ذنبه" خرّجه البخاري ومسلم،
Ábý Hýrairadan (Alla oǵan razy bolsyn): Paiǵambarymyz (oǵan Allanyń igiligi men sálemi bolsyn) «Kimde-kim Qadir túni imanmen jáne saýabyn úmit etip qulshylyq etse, onyń aldyńǵy kúnálary keshiriledi» (2), – degen riýaiat bar.
عن أنس بن مالك رضي الله عنه قال: دخل رمضان فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم: إن هذا الشهر قد حضركم وفيه ليلة خير من ألف شهر من حرمها فقد حرم الخير كله ولا يحرم خيرها إلا محروم
Basqa bir hadisinde Paiǵambarymyz (oǵan Allanyń igiligi men sálemi bolsyn): Ánas bin Malikten (Alla oǵan razy bolsyn): «Ramazan aiy kirgende Alla elshisi (Allanyń igiligi men sálemi bolsyn): «Senderge myna ai keldi. Bul aida myń aidan artyq tún bar. Kimde-kim osy túnniń jaqsylyǵynan maqurym qalsa, jaqsylyq ataýynan qur qalǵany. Onyń jaqsylyǵynan tek qana naǵyz maqurym adam ǵana qur alaqan qalady» (3), – degen riýaiat bar. Demek, bul tún myń aidan artyq. Jáne Qadir túni Allanyń jaqsylyǵynan qur qalmaýǵa tyrysý kerek.
عن عائشة رضي الله عنها قالت: كان رسول الله صلى الله عليه وسلم يجاور في العشر الأواخر من رمضان
Qadir túni Ramazan aiynyń sońǵy on kúndiginde keledi. «Aisha (Alla oǵan razy bolsyn) anamyz: Paiǵambarymyz (oǵan Allanyń igiligi men sálemi bolsyn) «Qadir túnin Ramazannyń sońǵy on kúnniń taq túnderinen izdeńder» (4), – degen hadis jetkizgen.
عن ابن عباس رضي الله عنهما: أن النبي - صلى الله عليه وسلم - قال: التمسوها في العشر الأواخر من رمضان ليلة القدر في تاسعة تبقى في سابعة تبقى في خامسة تبقى
Sondai-aq, Ibn Abbastan (r.a.): Paiǵambarymyz (oǵan Allanyń igiligi men sálemi bolsyn) «Qadir túnin Ramazannyń sońǵy on kúninen, qalǵan toǵyzynshy, jetinshi jáne besinshi túnderden izdeńder» (5), – degen riýaiat bar. Ǵalymdardyń aitýynsha, jup kúnnen taq kúnge ótken tún Qadir túni bolmaq. Iaǵni, ol 20-synan 21-ine, 22-sinen 23-ine, 24-inen 25-ine, 26-synan 27-sine, 28-inen 29-yna qaraǵan túnniń birinde kelmek. Iaǵni, Ramazan aiynyń sońǵy on kúndigindegi taq kúnderdi nazarda ustaǵan jón. Al mundai kúnderdiń sany – beseý.
Sondyqtan, musylman qaýymy kóp jaǵdaida osy túndi kútedi, ishtei Qadir túni ekenin sezinedi. Paiǵambarymyz (Allanyń igiligi men sálemi bolsyn) taǵy bir hadisinde Qadir túni Ramazannyń 27-ci nemese 29-y ekenin aitqan.
عن عبادة بن الصامت رضي الله عنه قال: خرج النبي صلى الله عليه وسلم ليخبرنا بليلة القدر فتلاحى رجلان من المسلمين فقال: خرجت لأخبركم بليلة القدر فتلاحى فلان وفلان فرفعت وعسى أن يكون خيراً لكم فالتمسوها في التاسعة والسابعة والخامسة
Qadir túni ‒ onyń naqty qai túni ekeni belgisiz bolýymen de qadirli. Qadir túniniń bar ekendigi haq. Biraq ol Ramazannyń sońǵy taq túnderiniń birine jasyryldy. Osyǵan qatysty Ǵubada ibn Samit: «Alla elshisi (oǵan Allanyń igiligi men sálemi bolsyn) Qadir túnin habarlaýǵa shyqty. Osy kezde eki musylman kisi janjaldasyp qaldy. Sonda ol (oǵan Allanyń igiligi men sálemi bolsyn): «Negizinde, senderge Qadir túnin aitqaly shyǵyp edim, pálenshe men pálenshe janjaldasyp (turǵanyn kórip), (ol) esimnen kóterilip ketti (ony umytyp qaldym). Bálkim, bul senderge qaiyrly bolar, (endi Qadir túnin) jetisinde, toǵyzynda nemese besinde (Ramazannyń sońǵy ondyǵynyń jetinshi, toǵyzynshy jáne besinshi túnderinde) izdeńder»,—dedi» (6).
Hadistegi «qaiyrly bolar» degen sóz týraly Ibn Kásir: «Eger adamdar Qadir túnin bilse, tek sol kúni ǵana qulshylyq etýge kúsh-jiger salar edi. Ol túndi bilmeýdiń sebebinen qulshylyqtar kóbirek oryndalýda», ‒ degen eken.
Alla Elshisiniń (oǵan Allanyń igiligi men sálemi bolsyn) ózi de Ramazannyń sońǵy on kúndiginde erekshe yntamen qulshylyqty kúsheitetin bolǵan. Bul týraly Aisha anamyzdyń «Ramazannyń sońǵy on kúnderi kelgende, Allanyń Elshisi (oǵan Allanyń igiligi men sálemi bolsyn) túnderin namazben ótkizetin, otbasy múshelerin de oiatatyn jáne qulshylyqtarynda erekshe ynta tanytatyn» (7), ‒ dep aitqan. Jalpy adam balasy osy eń sońǵy túnderde erekshe qulshylyq isteýge tyrysý kerek.
Bul tún nelikten Qadir dep atalady?
Birinshi maǵynasy – Quran Kárim túsken tún.
انَّا أَنزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ
Alla Taǵala «Qadir» súresiniń 1-aiatynda: «Rasynda, Biz ony (Quran Kárimdi) Qadir túni túsirdik» deidi. Demek, onyń alǵashqy maǵynasy – qasietti kitap túsirilgen tún. Sondyqtan ol tún qadirli, saýaby mol. Quran Kárim kitaby - Allanyń sózi, adamdardy durys jolǵa bastaityn jáne eki dúnieniń baqytyna jetkizetin kitap.
Ekinshi maǵynasy – qurmetti, ardaqty. Nelikten bul tún qurmetti hám ardaqty? Sebebi, bul túni musylman balasy barynsha kóp qulshylyq jasap, Alla Taǵalaǵa minájat etedi. Quran Kárimdi oqyp, Jaratýshy Ieden jasaǵan qatelik-kúnálary úshin keshirim suraidy. Al Qadir túnin dál osyndai izgi amaldarmen ótkizgen adam Alla Taǵala aldynda qurmetti ári ardaqty bolady.
Úshinshi maǵynasy – tarshylyq. Bul túni aspannan jerge túsetin perishtelerdiń kóptigi sonshalyq, olarǵa jerdiń ózi tarshylyq etedi. Demek, bul Qadir túnindegi perishtelerdiń kóptigin kórsetedi. Alla Elshisi (oǵan Allanyń igiligi men sálemi bolsyn): «Shyn máninde, Qadir túni jer betinde perishteler usaq tastardan da kóp bolady» (8), ‒ dep habar beredi.
Tórtinshi maǵynasy – ulyq tún.
Alla Taǵala osy túni pendeleriniń bir jyldyq taǵdyryn bekitedi. Sondai-aq, bir jyl ishindegi tabiǵat qubylystaryn, jaqsylyq pen jamandyqty, ómirge keletin hám ómirden ótetin adamdardyń mezgilin bekitedi. Qadir túninde taǵdyr taqtasyna qulshylyqtaǵy quldardyń tilekteri toqylyp, aldaǵy bir jylǵa qatysty úkimder bekitiledi. Bul týraly ǵulama Mýjahit: «Qadir túni – taǵdyr túni. Onyń bulai atalýynyń sebebi, Alla Taǵala bul túni kelesi jylǵy Qadir túnine deiin kimniń ajaly jetetinin, kimge qansha rizyq-nesibe bólinetinin, taǵy basqa úkimderdi belgileidi. Sodan soń barlyǵyn tórt perishtege: Jábiráiil, Israfil, Mikáiil jáne Ólim perishtesine tapsyrady», – degen.
QADIR TÚNINIŃ BASQA TÚNDERDEN EREKShELIKTERI
Birinshi ereksheligi – Qadir túninde qasietti Quran Kárimniń túsirilýi. Kitaptyń basqa túnderde emes, Qadir túninde túsirilýiniń ózi onyń qasiettiligin aiǵaqtap tur.
Ekinshi ereksheligi – ulyq tún. Basqa túnder Qadir túnine sáikes kelmeidi. Birdei bola almaidy da.
Úshinshi ereksheligi – qulshylyq túni. Qadir túni tutas bir ǵumyrdy qamtityn qasietke ie. Bul týrasynda Imam Kýrtýbi: «Aiattaǵy myń aidan da qaiyrly» degen sóz «búkil zaman» degendi bildiredi. Óitkeni, arabtar sheksizdikti bildirý úshin «myń» degen sózdi qoldanady», - deidi.
Qadir túnindegi ǵibadattyń saýaby seksen úsh jylǵa teń keletini jaily ǵulama Jazaiiri:
Al Hafiz Ibn Rajab:
Tórtinshi ereksheligi – bul túnde shaitandar bolmaidy. Alla Elshisi (Allanyń igiligi men sálemi bolsyn) bir hadisinde bul túni kún shyqqanǵa deiin shaitandar bolmaitynyn aitqan. Ibn Abbastyń:
Besinshi ereksheligi – perishtelerdiń bári, Jábreiildiń ózi Alla Taǵalanyń qalaýy boiynsha jerge túsiriledi. «Qadir» súresiniń 4-aiatynda:
تَنَزَّلُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِم مِّن كُلِّ أَمْرٍ
«Ol kezde Rabbylarynyń qalaýymen Onyń árbir ámiri úshin perishteler men Ruh (Jábreiil) túsedi» delingen.
Altynshy ereksheligi – bul túnde amandyq, tynyshtyq saltanat qurady. Ásirese, imandy adamdar jamandyq ataýlydan aýlaq bolady.
Jetinshi ereksheligi – bul tún bereke keshi. Alla Taǵala «Dýhan» súresiniń 3-aiatynda:
"إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةٍ مُّبَارَكَةٍ
«Biz Quran Kárimdi múbárak bolǵan túnde túsirdik» deidi.
Segizinshi ereksheligi – kúnálar keshiriledi. Paiǵambarymyz (Allanyń igiligi men sálemi bolsyn): «Kim de kim osy túnde Allaǵa iman keltirip, saýabynan úmittenip, qulshylyqy etetin bolsa, Alla Taǵala onyń burynǵy istegen barlyq kinálaryn, kemshilikterin, qatelikterin keshiredi» (9), - degen.
Toǵyzynshy ereksheligi – bir jyldyq taǵdyr jazylady. Kimde kim bul túnniń mol saýabynan qur qalatyn bolsa, ol barlyq jaqsylyqtan ada qaldy dep eseptelinedi. Alla Elshisi (Allanyń igiligi men sálemi bolsyn) bir hadisinde:
عن أبي هريرة - رضِي الله عنه - قال: كان النبي - صلَّى الله عليه وسلَّم - يُبشِّر أصحابه بقدوم رمضان فيقول: ((قد جاءكم شهر رمضان، شهرٌ مبارك كتب الله عيكم صِيامَه، فيه تُفتح أبواب الجِنان وتُغلق فيه أبواب الجحيم، وتُغَلُّ فيه الشياطين، فيه ليلةٌ خيرٌ من ألف شهر، مَن حُرِمَ خيرَها فقد حُرِمَ)).
Iá, Alla Taǵala dál naqty qai kúni bolatynyn jasyryp qoiǵan Qadir túniniń ózindik belgileri bar.
Birinshi belgisi – aýa raiynyń birqalyptylyǵy. Jel baiaý soǵady. Paiǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn): «Qadir túninde aspan ashyq bolady. Ystyq ta, sýyq ta bolmaidy. Kún qyzyl bolyp shyǵady» degen.
Ekinshi belgisi – sol túndi qulshylyqpen ótkizgen adamnyń júreginde tynyshtyq ornaidy. Jany rahat bir sezimdi bastan keshedi. Sebebi, perishteler jerge túsý arqyly pendelerge meiirbandyqty ákelgen edi. Ýbada ibn Samitten Alla Elshisiniń (oǵan Allanyń igiligi men sálemi bolsyn) Qadir túniniń belgileri týraly:
Qadir túnin qalai ótkizgen durys?
Islam ǵulamalary qasietti Qadir túnin tómendegishe atqarýdy úndeidi:
1. bul túnde Allanyń rizashylyǵy úshin ǵibadat jasap, namaz oqyp, quldyq sezimderimizdi arttyrýymyz kerek.
2. Quran Kárim oqylyp, tyńdalyp, túsinýge ynta qoiyp, Quran Kárimge súiispenshilik pen bailanystar ornatylýy tiis.
3. Paiǵambarymyz (Allanyń igiligi men sálemi bolsyn) salaýat aityp, onyń shapaǵat etýinen úmittenip, onyń úmmbetinen bolǵanymyzdy sanaly túrde sezinip, onyń jolyn berik ustanýymyz shart.
4. Ýaǵyz-nasihat tyńdap, suhbattar quryp, kúndelikti kúibeń tirshilik barysynda júrekke túsken kirbińdi jýyp shaiyp, kóńilge uialaǵan kómeskilikten arylýyǵa tiistimiz.
5. Qadir keshiniń mańyzyna bailanysty jáne Qadir túnine qatysty jetkilikti maǵulmat beretin din adamdarymen suhbat qurý kerek. Ásirese, adam óz ózimen suhbattasyp, qatelikterin tanyp, kemshilikterin joiýǵa kúsh salýǵa, adamdarmen dostyq qarym qatynasyn kúsheitýge, birlik pen birtutastyqty arttyrýǵa mán berýi tiis.
6. Táýbe men istiǵfar jasap, óz nápsisin esepten ótkizip, qatelik jasaýdan saqsynyp, qaiyrly isterdi jasaýǵa qumbyl bolýy shart.
7. Allany zikir etip, pikir (tereń jaqsy oilaný) etip, Allany eske alǵannan júrek tynyshtalady.
Uly Jaratýshynyń ushy qiyry joq qudiretimen joqtan bar bolǵan jaratylystyń syrlaryn názik pikir (jaqsy tereń oilanyp) etip, imanymyzdy kúsheitýimiz qajet.
8. Jii-jii duǵa jasaýymyz kerek. Óitkeni, duǵa adamdy Uly Jartýshyǵa jaqyndatatyn dáneker desek bolady. Paiǵambarymyz (Allanyń igiligi men sálemi bolsyn) bul túni kóbinese myna duǵany jasaǵan: «Allahym sen keshirimdisiń, keshirýdi súiesiń, meni keshire gór».
Bul Qadir túniniń qurmetine Rabbymyzdan búkil musylmandardyń kúnálarynyń keshirilýin, Qadir túniniń jaqsylyqqa muryndyq bolýyn, dostyq pen baýyrmashyldyqty arttyryp, islam áleminiń birtutastyǵyn, eldiń amandyǵyn, kórkeiýin jáne kúlli adamzatty apattardan saqta ýyn tileýimiz tiis.
9. Qadir túniniń kúndizin de beine kesh sekildi ótkizý lázim. Osylai bolǵan bolsa, múbárak túnniń rýhtarǵa tókken shuǵylasy sińimdi bolyp, júrektiń qaq tórinen oryn alary sózsiz.
Qadir túninde myna duǵany oqý mýstahab: «Allahýmma innáká ǵafý’ýn týhibbýl ǵafýá, fáǵfý anni!».
Maǵynasy: "Ýa Jaratýshy iem! Sózsiz Sen keshirimdisin ári keshirýdi jaqsy kóresin. Meni keshire gór! Aisha anamyz Allanyń Elshisinen: «Qadir túninde ne aitsam bolady?», – dep suraǵanda, Ol ﷺ osy duǵany aitýdy keńes etken[Ál-Hakim, ál-mústádrak –779-bab/№1985-hadis].
Erjan qajy MALǴAJYULY,
Qazaqstan musylmandary dinib asqarmasynyń tóraǵasy, Bas múfti
Qazaqstan Musylmandary Dini basqarmasynyń resmi saitynan
.jpg)