Balalar ádebieti, balalar basylymy degende eń birinshi oiyma Sultan Qaliuly oralady... Bolmysy bólek, minezi kórkem edi ǵoi, shirkin. Elimizdegi barsha balanyń atasy bola bildi desem, artyq aitqandyq emes.
Sultan aǵamen 2005 jyly tanystym. Bul kezde 9 synypta oqitynmyn. Balalarǵa arnalǵan «Ulan» gazetin 2000 jyldan bastap oqyp, jazǵan-syzǵan shimaiymdy poshta arqyly joldap, shyǵartyp turǵanymmen, redaktsiiasyna arnaiy barý tek 2005 jyly oiǵa keldi. 9 synyp jańadan bastalǵan kúzde «nege men Almatyda turyp, gazettiń redaktsiiasyna poshtamen hat joldaimyn? Nege ózim aparyp bermeimin?» degen suraqty ózime qoiyp, jaýap retinde redaktsiiaǵa barýdy sheshtim. Gazettiń artynda meken-jaiy «Jibek joly kóshesi, 50 úi» dep jazylyp turatyn. Bul «Kók bazardyń» ainalasy ekenin muǵalimderimnen surap bildim. Ol kezde men turatyn aýdanda 58 baǵyttaǵy jalǵyz avtobýs júretin. Baǵyma orai, ol «Kók bazarǵa» barady. Soǵan otyryp aldym da, jarty Almatyny aralap, dittegen jerime jettim.
Jibek joly kóshesiniń boiynda, bazarǵa qarama-qarsy ornalasqan uzyn kók ǵimarattyń altynshy qabatyna kóterildim. Esikterdiń syrtyna jazylǵan jazýlardy oqyp júrip, gazettiń syrtynan jaqsy tanys «Bas redaktor Sultan Qaliuly» degen jazýdy kórip qýanyp kettim. Esikti qaǵyp ishke engenimde, shashyna aq túsken, kózildirigin murynǵa qarai túsirip, qaǵaz shimailap otyrǵan jasy úlken er adamdy kórdim. Ol otyrysy áli kúnge kóz aldymda. Basyn kóterip, «kele ǵoi» dedi. Osylai bastalǵan tanystyq, rýhani jaqyndyqqa alyp keldi. Osydan keiin kúnde redaktsiiaǵa kelemin, Sultan aǵai da «ýaqytymdy aldyń, nege kele beresiń» demedi. Menen basqa da ár mekteptiń oqýshylary kelip turady eken. Aqyryndap bir-birimizben tanysa bastadyq. Bul kezde qolymyzda «jas tilshi» degen kýálik bar, ózimizdi kásibi jýrnalist sezinip júrgen kezimiz.
2006 jyldyń kókteminde Sultan aǵai almatylyq oqýshylarǵa keremet usynys jasady. «Aqyry báriń redaktsiiaǵa kelip júrsińder. Jas tilshiler qosynyn qursaq qalai qaraisyńdar? Gazettiń aiqara betin beremin, ózderiń shyǵaryńdar sol qosyndy» dedi. Bárimiz qýana kelise kettik. Osylaisha jas tilshiler qosyny qurylyp, gazettiń qosymshasy retinde shyǵa bastady. Ózara aramyzdan prezident, vitse-prezident, jaýapty hatshy degen mamandardy sailap alǵanbyz. Qyzý jumysqa kiristik. Bul da bizdiń kásibi maman bolyp qalyptasýymyzǵa óz septigin tigizdi. Sultan aǵai bizdiń ár oi-pikirimizben sanasyp, usynysymyzdy qoldap otyratyn. Bala ǵoi dep betimizden qaqpady. Kerisinshe arqamyzdan qaqty. Qanattandyq. Ár oblystaǵy, qala-aýdandardaǵy jas tilshilermen, oqýshylarmen hat almasyp, dostar sanyn da arttyrdyq.
Men sabaqtan shyǵa sala redaktsiiaǵa asyǵa jóneletinmin. Sabaqtan keiin ustazdarym da, synyptastarym da izdemeidi. Anam da keshikti dep alańdamaidy. Óitkeni bári meni «Ulan» degen jigit taýyp alǵan» dep kúle áńgimelep júretin. Keiin gazettiń redaktsiiasy Abai-Gagarin kósheleriniń qiylysyna kóshti. Onda da úzbei bara berdik. Bul ýaqytta qalany táp-táýir bilip, erkin júretin jaǵdaiǵa jetken edik.
Bir kórinis máńgi esimnen ketpeidi. «Ulan» gazeti men Sultan aǵai alǵashqy mahabbatymyzǵa da kýá bolyp edik. 10 synypty bitirgen jazda, bir tilshimen sózimiz jarasyp ketti. Mahabbat dep sezindik. Kezdesý ornymyz – «Ulannyń» redaktsiiasy. Biraq úlkenderge bildirip qoimaý kerek. Bir-birimizdi kórý úshin redaktsiiaǵa baramyz. Sonda basqa jaqta kezdesý, syrlasý degen oida joq, kóriskenimizge mázbiz. Ómir kórgen úlkender baiqamai qalýshy medi, bizdiń kóz janarymyzdan-aq bárin bilip-sezip júrdi ǵoi. Tek aqylyn aitýǵa oraiy kelmei júrse kerek. Sultan aǵai Jandosov kóshesinde turady, Gagarin dańǵylymen jaiaý serýendep, redaktsiiaǵa keledi. Únemi solai. Birde biz Gagarin dańǵylynyń ortasyndaǵy oryndyqtarda syrlasyp otyrǵanbyz. Sonda da redaktsiiaǵa kirsek, aǵai joq eken, ol kelgenshe syrtta otyraiyq degenbiz. Anadaidan aǵai qońyr papkasyn qolyna ustap jaiaý keledi eken. Bizdi qatar otyrǵanymyzdy kórgenine qysylyp, abdyrap qaldyq. Bul joly aǵai úndemedi. Keiin redaktsiiaǵa jas tilshilersiz ózim barǵan sátti kútip júripti. Sondai sát bola qalǵan kúni shaqyryp alyp, menimen biraz syr bólisti. «Sen áli kishkentaisyń. Sabaq oqýyń kerek. Oqýǵa túsýiń kerek. Jýrnalist bolýyń kerek. Jyldar óte osy «Ulanǵa» bas redaktor bolyp oralýyń kerek. Ázir jigitpen sóilesetin jasta emessiń, qyzym, aqyldy bol» dedi. Uiala tyńdap, bas izei berdim. Bul kezdesýler de, áńgime de sol jerde qaldy, qaita qozǵalmady.
2009 jyly qyrkúiekte Sultan aǵaiǵa qońyraý shaldym. Jýrnalistikaǵa oqýǵa tústim dep, súiinshilei qýanyshymdy bólistim. Óz balasy oqýǵa túskendei qatty qýanyp, «ainalaiyn-ai, ainalaiyn» dei berdi. Odan keiin aǵaiǵa múlde habarlaspappyn. 2017 jyly «Habar» arnasynda jumys isteitinmin. Ǵ.Músirepov atyndaǵy teatrǵa túsirilimge bardyq. Sonda Sultan qaliulyn kórip, qýana amandastym. «Sender habarlaspai ketseńder de, «Ulan» men Sultan aǵailaryń senderdi umytpaidy. Ár jańalyqtaryńnan habardar» dep jyly jymiyp qoshtasty. Taǵy da uialyp qaldym. Sodan keiin joǵaryda aitqan ýaqytta tilshi bolǵan almatylyq tilshilerdiń basyn qosyp, aǵaidyń úiine baryp qaitý kerek edi dep oilap júrdim de, qaitadan kúibeń tirshilikti keship kettim. Al keler jylyna aǵaiymyzdan máńgi aiyrylyp qalǵanymyzdy estip, qabyrǵamyz qaiysty. Sonda nege barmadym eken, nege izdemedim eken dep taǵy ózimdi kináladym. Odan ne ózgeredi? Ómir jalǵasyp jatyr. «Ulan» da apta saiyn shyǵyp otyr. Biz de jýrnalistikanyń ala jibin attamai, adal qyzmet etýge tyrysyp baǵýdamyz. Sultan aǵai tárbielegen balalar jarqyldap júrse, ol úshin odan ózge eshteńe kerek emes edi. Barsha balanyń atasy bola bilgen aǵaidyń erekshe bolmysyn, barlyǵymyz máńgi este saqtaitynymyz haq.
Al balalar ádebieti, balalar basylymy Sultan Qaliulynsyz jetimsirep qalǵany ras.
Aqbota MUSABEKQYZY
