بالالار ەدەبيەتٸ, بالالار باسىلىمى دەگەندە ەڭ بٸرٸنشٸ ويىما سۇلتان قاليۇلى ورالادى... بولمىسى بٶلەك, مٸنەزٸ كٶركەم ەدٸ عوي, شٸركٸن. ەلٸمٸزدەگٸ بارشا بالانىڭ اتاسى بولا بٸلدٸ دەسەم, ارتىق ايتقاندىق ەمەس.
سۇلتان اعامەن 2005 جىلى تانىستىم. بۇل كەزدە 9 سىنىپتا وقيتىنمىن. بالالارعا ارنالعان «ۇلان» گازەتٸن 2000 جىلدان باستاپ وقىپ, جازعان-سىزعان شيمايىمدى پوشتا ارقىلى جولداپ, شىعارتىپ تۇرعانىممەن, رەداكتسيياسىنا ارنايى بارۋ تەك 2005 جىلى ويعا كەلدٸ. 9 سىنىپ جاڭادان باستالعان كٷزدە «نەگە مەن الماتىدا تۇرىپ, گازەتتٸڭ رەداكتسيياسىنا پوشتامەن حات جولدايمىن? نەگە ٶزٸم اپارىپ بەرمەيمٸن?» دەگەن سۇراقتى ٶزٸمە قويىپ, جاۋاپ رەتٸندە رەداكتسيياعا بارۋدى شەشتٸم. گازەتتٸڭ ارتىندا مەكەن-جايى «جٸبەك جولى كٶشەسٸ, 50 ٷي» دەپ جازىلىپ تۇراتىن. بۇل «كٶك بازاردىڭ» اينالاسى ەكەنٸن مۇعالٸمدەرٸمنەن سۇراپ بٸلدٸم. ول كەزدە مەن تۇراتىن اۋداندا 58 باعىتتاعى جالعىز اۆتوبۋس جٷرەتٸن. باعىما وراي, ول «كٶك بازارعا» بارادى. سوعان وتىرىپ الدىم دا, جارتى الماتىنى ارالاپ, دٸتتەگەن جەرٸمە جەتتٸم.
جٸبەك جولى كٶشەسٸنٸڭ بويىندا, بازارعا قاراما-قارسى ورنالاسقان ۇزىن كٶك عيماراتتىڭ التىنشى قاباتىنا كٶتەرٸلدٸم. ەسٸكتەردٸڭ سىرتىنا جازىلعان جازۋلاردى وقىپ جٷرٸپ, گازەتتٸڭ سىرتىنان جاقسى تانىس «باس رەداكتور سۇلتان قاليۇلى» دەگەن جازۋدى كٶرٸپ قۋانىپ كەتتٸم. ەسٸكتٸ قاعىپ ٸشكە ەنگەنٸمدە, شاشىنا اق تٷسكەن, كٶزٸلدٸرٸگٸن مۇرىنعا قاراي تٷسٸرٸپ, قاعاز شيمايلاپ وتىرعان جاسى ٷلكەن ەر ادامدى كٶردٸم. ول وتىرىسى ەلٸ كٷنگە كٶز الدىمدا. باسىن كٶتەرٸپ, «كەلە عوي» دەدٸ. وسىلاي باستالعان تانىستىق, رۋحاني جاقىندىققا الىپ كەلدٸ. وسىدان كەيٸن كٷندە رەداكتسيياعا كەلەمٸن, سۇلتان اعاي دا «ۋاقىتىمدى الدىڭ, نەگە كەلە بەرەسٸڭ» دەمەدٸ. مەنەن باسقا دا ەر مەكتەپتٸڭ وقۋشىلارى كەلٸپ تۇرادى ەكەن. اقىرىنداپ بٸر-بٸرٸمٸزبەن تانىسا باستادىق. بۇل كەزدە قولىمىزدا «جاس تٸلشٸ» دەگەن كۋەلٸك بار, ٶزٸمٸزدٸ كەسٸبي جۋرناليست سەزٸنٸپ جٷرگەن كەزٸمٸز.
2006 جىلدىڭ كٶكتەمٸندە سۇلتان اعاي الماتىلىق وقۋشىلارعا كەرەمەت ۇسىنىس جاسادى. «اقىرى بەرٸڭ رەداكتسيياعا كەلٸپ جٷرسٸڭدەر. جاس تٸلشٸلەر قوسىنىن قۇرساق قالاي قارايسىڭدار? گازەتتٸڭ ايقارا بەتٸن بەرەمٸن, ٶزدەرٸڭ شىعارىڭدار سول قوسىندى» دەدٸ. بەرٸمٸز قۋانا كەلٸسە كەتتٸك. وسىلايشا جاس تٸلشٸلەر قوسىنى قۇرىلىپ, گازەتتٸڭ قوسىمشاسى رەتٸندە شىعا باستادى. ٶزارا ارامىزدان پرەزيدەنت, ۆيتسە-پرەزيدەنت, جاۋاپتى حاتشى دەگەن مامانداردى سايلاپ العانبىز. قىزۋ جۇمىسقا كٸرٸستٸك. بۇل دا بٸزدٸڭ كەسٸبي مامان بولىپ قالىپتاسۋىمىزعا ٶز سەپتٸگٸن تيگٸزدٸ. سۇلتان اعاي بٸزدٸڭ ەر وي-پٸكٸرٸمٸزبەن ساناسىپ, ۇسىنىسىمىزدى قولداپ وتىراتىن. بالا عوي دەپ بەتٸمٸزدەن قاقپادى. كەرٸسٸنشە ارقامىزدان قاقتى. قاناتتاندىق. ەر وبلىستاعى, قالا-اۋداندارداعى جاس تٸلشٸلەرمەن, وقۋشىلارمەن حات الماسىپ, دوستار سانىن دا ارتتىردىق.
مەن ساباقتان شىعا سالا رەداكتسيياعا اسىعا جٶنەلەتٸنمٸن. ساباقتان كەيٸن ۇستازدارىم دا, سىنىپتاستارىم دا ٸزدەمەيدٸ. انام دا كەشٸكتٸ دەپ الاڭدامايدى. ٶيتكەنٸ بەرٸ مەنٸ «ۇلان» دەگەن جٸگٸت تاۋىپ العان» دەپ كٷلە ەڭگٸمەلەپ جٷرەتٸن. كەيٸن گازەتتٸڭ رەداكتسيياسى اباي-گاگارين كٶشەلەرٸنٸڭ قيىلىسىنا كٶشتٸ. وندا دا ٷزبەي بارا بەردٸك. بۇل ۋاقىتتا قالانى تەپ-تەۋٸر بٸلٸپ, ەركٸن جٷرەتٸن جاعدايعا جەتكەن ەدٸك.
بٸر كٶرٸنٸس مەڭگٸ ەسٸمنەن كەتپەيدٸ. «ۇلان» گازەتٸ مەن سۇلتان اعاي العاشقى ماحابباتىمىزعا دا كۋە بولىپ ەدٸك. 10 سىنىپتى بٸتٸرگەن جازدا, بٸر تٸلشٸمەن سٶزٸمٸز جاراسىپ كەتتٸ. ماحاببات دەپ سەزٸندٸك. كەزدەسۋ ورنىمىز – «ۇلاننىڭ» رەداكتسيياسى. بٸراق ٷلكەندەرگە بٸلدٸرٸپ قويماۋ كەرەك. بٸر-بٸرٸمٸزدٸ كٶرۋ ٷشٸن رەداكتسيياعا بارامىز. سوندا باسقا جاقتا كەزدەسۋ, سىرلاسۋ دەگەن ويدا جوق, كٶرٸسكەنٸمٸزگە مەزبٸز. ٶمٸر كٶرگەن ٷلكەندەر بايقاماي قالۋشى مەدٸ, بٸزدٸڭ كٶز جانارىمىزدان-اق بەرٸن بٸلٸپ-سەزٸپ جٷردٸ عوي. تەك اقىلىن ايتۋعا ورايى كەلمەي جٷرسە كەرەك. سۇلتان اعاي جاندوسوۆ كٶشەسٸندە تۇرادى, گاگارين داڭعىلىمەن جاياۋ سەرۋەندەپ, رەداكتسيياعا كەلەدٸ. ٷنەمٸ سولاي. بٸردە بٸز گاگارين داڭعىلىنىڭ ورتاسىنداعى ورىندىقتاردا سىرلاسىپ وتىرعانبىز. سوندا دا رەداكتسيياعا كٸرسەك, اعاي جوق ەكەن, ول كەلگەنشە سىرتتا وتىرايىق دەگەنبٸز. انادايدان اعاي قوڭىر پاپكاسىن قولىنا ۇستاپ جاياۋ كەلەدٸ ەكەن. بٸزدٸ قاتار وتىرعانىمىزدى كٶرگەنٸنە قىسىلىپ, ابدىراپ قالدىق. بۇل جولى اعاي ٷندەمەدٸ. كەيٸن رەداكتسيياعا جاس تٸلشٸلەرسٸز ٶزٸم بارعان سەتتٸ كٷتٸپ جٷرٸپتٸ. سونداي سەت بولا قالعان كٷنٸ شاقىرىپ الىپ, مەنٸمەن بٸراز سىر بٶلٸستٸ. «سەن ەلٸ كٸشكەنتايسىڭ. ساباق وقۋىڭ كەرەك. وقۋعا تٷسۋٸڭ كەرەك. جۋرناليست بولۋىڭ كەرەك. جىلدار ٶتە وسى «ۇلانعا» باس رەداكتور بولىپ ورالۋىڭ كەرەك. ەزٸر جٸگٸتپەن سٶيلەسەتٸن جاستا ەمەسسٸڭ, قىزىم, اقىلدى بول» دەدٸ. ۇيالا تىڭداپ, باس يزەي بەردٸم. بۇل كەزدەسۋلەر دە, ەڭگٸمە دە سول جەردە قالدى, قايتا قوزعالمادى.
2009 جىلى قىركٷيەكتە سۇلتان اعايعا قوڭىراۋ شالدىم. جۋرناليستيكاعا وقۋعا تٷستٸم دەپ, سٷيٸنشٸلەي قۋانىشىمدى بٶلٸستٸم. ٶز بالاسى وقۋعا تٷسكەندەي قاتتى قۋانىپ, «اينالايىن-اي, اينالايىن» دەي بەردٸ. ودان كەيٸن اعايعا مٷلدە حابارلاسپاپپىن. 2017 جىلى «حابار» ارناسىندا جۇمىس ٸستەيتٸنمٸن. ع.مٷسٸرەپوۆ اتىنداعى تەاترعا تٷسٸرٸلٸمگە باردىق. سوندا سۇلتان قاليۇلىن كٶرٸپ, قۋانا امانداستىم. «سەندەر حابارلاسپاي كەتسەڭدەر دە, «ۇلان» مەن سۇلتان اعايلارىڭ سەندەردٸ ۇمىتپايدى. ەر جاڭالىقتارىڭنان حاباردار» دەپ جىلى جىميىپ قوشتاستى. تاعى دا ۇيالىپ قالدىم. سودان كەيٸن جوعارىدا ايتقان ۋاقىتتا تٸلشٸ بولعان الماتىلىق تٸلشٸلەردٸڭ باسىن قوسىپ, اعايدىڭ ٷيٸنە بارىپ قايتۋ كەرەك ەدٸ دەپ ويلاپ جٷردٸم دە, قايتادان كٷيبەڭ تٸرشٸلٸكتٸ كەشٸپ كەتتٸم. ال كەلەر جىلىنا اعايىمىزدان مەڭگٸ ايىرىلىپ قالعانىمىزدى ەستٸپ, قابىرعامىز قايىستى. سوندا نەگە بارمادىم ەكەن, نەگە ٸزدەمەدٸم ەكەن دەپ تاعى ٶزٸمدٸ كٸنەلادىم. ودان نە ٶزگەرەدٸ? ٶمٸر جالعاسىپ جاتىر. «ۇلان» دا اپتا سايىن شىعىپ وتىر. بٸز دە جۋرناليستيكانىڭ الا جٸبٸن اتتاماي, ادال قىزمەت ەتۋگە تىرىسىپ باعۋدامىز. سۇلتان اعاي تەربيەلەگەن بالالار جارقىلداپ جٷرسە, ول ٷشٸن ودان ٶزگە ەشتەڭە كەرەك ەمەس ەدٸ. بارشا بالانىڭ اتاسى بولا بٸلگەن اعايدىڭ ەرەكشە بولمىسىن, بارلىعىمىز مەڭگٸ ەستە ساقتايتىنىمىز حاق.
ال بالالار ەدەبيەتٸ, بالالار باسىلىمى سۇلتان قاليۇلىنسىز جەتٸمسٸرەپ قالعانى راس.
اقبوتا مۇسابەكقىزى
