Oblysqa jumys saparymen arnaiy kelgen QR Parlamenti Májilisiniń Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlin Eskeldi aýdanyna at basyn burdy. Óńirdiń áleýmettik-ekonomikalyq jaǵdaiymen Májilis Tóraǵasyn oblys ákimi Amandyq Batalov tanystyrdy.
Aldymen Eskeldi aýdandyq ortalyq emhanasynda bolǵan Nurlan Zairollauly ondaǵy jumyspen jan-jaqty tanysyp, oń baǵa berdi.
Negizi 1981 jyly qalanǵan emhana 2011 jyly zamanǵa sai kúrdeli jóndeýden ótken. «Diplommen aýylǵa» baǵdarlamasy aiasynda sońǵy úsh jylda aýdan emhanasyna 29 jas maman kelgen. Ortasha ómir súrý jasy aýdanda 2016 jyly 71 jasqa jetken. Eskeldi aýdandyq ortalyq aýrýhanasynyń direktory Roza Ibraeva bul jetistikti qujattardy elektrondy túrge aýystyryp, ýaqytty únemdei otyryp jedel járdem kórsetýmen bailanystyrady.
Taǵy bir jaǵymdy jańalyq, aýdanda sábi ólimi 2015 jyly 8,9 paiyzdy kórsetken bolsa, 2016 jyly ol 6,3 paiyzǵa kemigen. Munda emdik dene shynyqtyrý kabinetinde 70 paiyz eresek jandar men 30 paiyz bala qyzmet alady. Emhana jumysyna oń baǵa bergen basshylar endigi kezekte Eskeldi aýdanynyń Qarabulaq aýylynda ornalasqan «Hilnichenko i K» kommandittik seriktestiginiń kásibimen tanysty.
Sharýa qojalyǵynyń iesi Viktor Petrovich Hilnichenko issaparmen kelgen qonaqtardy tseh jumysymen jáne ondaǵy tehnikamen tanystyryp, kommandittik seriktestiktiń jetken jetistigi men jyldyq tabysy týraly málim etti. Munda shujyqtyń 16 túri bar. Al shikizat sharýa qojalyǵynyń ózinde óndiriledi. «Hilnichenko i K» kommandittik seriktestigi óndiretin birinshi surypty un men makaron ónimderi jáne jartylai fabrikat oblys mańyndaǵy jaqyn aýdandardyń bárine jetkiziledi. Munda qazir 572 adam qyzmet etedi. Sharýa ieleriniń aitýynsha, ónimge degen suranys ta jaman emes.
Nurlan Zairollauly kezdesý sońynda qojalyqtyń jumysyna kóńil tolatyndyǵyn aityp, tabys tiledi.
Birneshe nysandy aralaǵan Májilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlin Qarabulaq aýylyndaǵy Mádeniet úiinde turǵyndarmen kezdesý ótkizdi. Onda Memleket basshysynyń «Qazaqstannyń Úshinshi jańǵyrýy: jahandyq básekege qabilettilik» atty Joldaýyndaǵy erekshelikterdi buqara halyqqa egjei-tegjeili túsindirdi.
– Bizdiń mindet – qazirgi jetistikterimizdi saqtap, bolashaqta uly maqsattarǵa jetý. Osy jolda Elbasy memleketimiz úshin jáne bolashaq úshin erekshe mańyzdy tarihi qujattar usynyp otyr. Olar – Prezidentimizdiń memlekettik basqarý júiesin ózgertý týraly Úndeýi jáne jyl saiynǵy dástúrli halyqqa Joldaýy. Bul eki qujatty shyn máninde elimizdiń aldaǵy damý jolynyń strategiialyq jospary deýge bolady. Osy jolda jasalatyn basqarý reformasy Elbasynyń bolashaqty oilaityn dana saiasatynyń taǵy bir naqty kórsetkishi, – dedi sóz basynda Nurlan Nyǵmatýlin.
– Elbasy jańa saiasi reforma usynyp otyr. Ol bilik tarmaqtary arasyndaǵy ókilettikterdi qaita bólý. Onyń negizgi maqsaty – basqarý júiesiniń tiimdi bolýyn qamtamasyz etý. Eń bastysy, jańa jaǵdaida da prezidenttik basqarý formasy saqtalady. Sony bárimiz bilýimiz kerek, – dep shegeledi Májilis Tóraǵasy.
– Osyǵan sáikes Úkimettiń áleýmettik-ekonomikalyq sala boiynsha jaýapkershiligi artady. Sondai-aq, Parlamenttiń róli de kúsheiip, ol atqarýshy biliktiń jumysyn baqylaýǵa belsene qatysatyn bolady, – dedi ol. Osy reformanyń nátijesinde tiimdi jáne zamanǵa sai memlekettik basqarý qalyptasady dep kútilýde.
– Osy jolda eń aldymen Konstitýtsiiaǵa jáne kóptegen Zańdarǵa ózgerister engiziledi. Bul Prezidentimizdiń memlekettiń saiasi júiesin demokratiialandyrý jáne Konstitýtsiialyq qurylymdy nyǵaitý jolyndaǵy batyl bastamasy. 26-shy qańtardan bastap bir ai respýblika boiynsha Zań jobasy talqylanady. Osy talqylaýdan keiin el bolyp ortaq sheshim qabyldaýymyz kerek, – dei kele, Nurlan Nyǵmatýlin halyqtyń áleýmettik jaǵdaiyn kóterýge yqpal etip otyrǵan biylǵy Elbasy Joldaýyndaǵy jaǵymdy jańalyqtarǵa keńinen toqtaldy.
Aitalyq, biyl zeinetaqy 20 paiyzǵa ósedi jáne kelesi jyldan bastap zeinetaqy taǵaiyndaý jańa metodikamen júrgiziletin bolady. Sondai-aq, biylǵy shilde aiynan bala týǵanda beriletin bir rettik járdemaqy da 20 paiyzǵa artady. Al densaýlyq salasyna serpin beretin basty jańalyq – mindetti meditsinalyq saqtandyrý júiesi bolmaq. Biyldan bastalatyn «Nurly jer» baǵdarlamasy aldaǵy 15 jylda bir jarym million otbasynyń baspanaly bolýyna jol ashady. Qazaqstan azamattary óz biznesin júrgizý úshin aýylda da, qalada da 16 million teńgege deiin shaǵyn nesie ala alady.
– Erekshe aita ketetin jait, sizderdiń oblysta aýylsharýashylyq ónimderiniń kóptegen túri óndiriledi. Mysaly, memleketimiz boiynsha aýylsharýashylyǵy jalpy óniminiń 14 paiyzyn sizderdiń oblys shyǵarady. Ásirese, qant qyzylshasyn óndirýde joǵary kórsetkishke qol jetkizip otyr. Byltyr qant qyzylshasynyń aýmaǵy 6 myń gektarǵa jetse, 2020 jylǵa deiin 14 myń gektarǵa jetkizý josparlanýda. Almaty oblysy qazirdiń ózinde barlyq sala boiynsha jaqsy nátije kórsetýde, – degen Nurlan Zairollauly Úkimettiń keńeitilgen otyrysynda oblys ákiminiń jumysyna Elbasynyń óte joǵary baǵa bergendigin eske salyp ótti.
Jiyn sońynda aýdan turǵyndary Májilis Tóraǵasyna kókeide júrgen túrli saýaldaryn joldap, naqty jaýabyn aldy.
Ózekti saýal, utymdy jaýap
Qosan Dosanov,
«Dosanov» sharýa qojalyǵynyń jetekshisi:
– Biz nesie alý boiynsha kóptegen qiyndyqtarǵa tap bolýdamyz. Kepildemege qoiylatyn múliktiń jetispeýinen ekinshi deńgeili bankter nesie bermeýge ainaldy. Tipti, «QazAgroQarjy» AQ arqyly nesie alýdyń ózi qiyndap ketti. Óitkeni olardyń qoiatyn sharttaryn tolyq oryndaý múmkin emes. Sondyqtan biz sekildi adamdarǵa degen qarym-qatynas ózgere me?
Nurlan Nyǵmatýlin:
– Óte mańyzdy suraq. Aýylsharýashylyq salasyna bólingen nesielik qordy alatyn bolsaq, nesielerdiń tek iri, úlken agrofirmalarǵa ǵana berilip kelgeni ókinishti. Usaq sharýashylyqtarǵa nesie múldem berilmedi deýge bolady. Osyǵan orai Úkimet arnaiy jasalǵan «Agrokeshendi 2017–2021 jyldar aralyǵynda damytýǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasyn» jaqyn arada iske qosýdy josparlap otyr. Menińshe, bul Úkimettiń selektorlyq otyrysynda talqylandy da. Osy baǵdarlama aiasynda «QazAgroQarjy» AQ arqyly nesie berý tártibi qaita qarastyrylady. Al iri sharýashylyqtar irilendirilgen kooperativter retinde shaǵyn jáne orta agrokásipkerlik nysandaryna beriletin nesielerdi paidalanady. Osy sebepke orai baǵdarlama qaita qaralyp jatyr. Meniń oiymsha, qazir «QazAgroQarjy» AQ-nyń shaǵyn jáne orta kásipkerlikti nesielendirý deńgeii 1,5 esege ulǵaidy. Biraq bul da azdyq etedi. Soǵan orai Úkimet baǵdarlamany qabyldaýdy oilastyrýda. Sondyqtan «QazAgroQarjy» AQ shaǵyn jáne orta kásipkerlik nysandaryna nesie berýdiń basqa da joldaryn qarastyrýǵa tapsyrma alady dep senemin.
Marina Kýsh, turǵyn:
– Qurmetti Nurlan Zairollauly, meniń sizge qoiar suraǵym mynadai. Qazir kóptegen azamat, ásirese, biz sekildi jastar óziniń kásibin ashqysy keledi. Olarǵa memleketten qandai kómek beriledi?
Nurlan Nyǵmatýlin:
– Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń tapsyrmasy boiynsha júzege asyrylyp otyrǵan baǵdarlamaǵa qatysýshylar, birinshiden, kásipkerliktiń qyr-syryn úiretetin bilim alýy tiis. Oǵan memleketten qarjy bólingen. Ekinshiden, jańa baiandamamda arnaiy toqtalyp kettim, kásipkerlik nysanyn ashqysy keletinderge 16 million teńgege deiin shaǵyn nesie beriledi. Iaǵni, óz isin dóńgelentip, elimizdiń áleýmettik-ekonomikalyq damýyna úles qosqysy keletin jandarǵa memleketten qoldaý kórsetiledi. Onda da basymdyq kásibin endi bastaǵandarǵa berilýi tiis.
Aleksandr Hilnichenko, kásipker:
– Qurmetti Nurlan Zairollauly, jańa reformalar týraly túsinikti etip áńgimelep berdińizder, rahmet! Jergilikti ózin-ózi basqarý tetigin aqparattandyrý boiynsha qandai qadamdar qarastyrylýda?
Nurlan Nyǵmatýlin:
– Búgingi kúni Parlamentte «Jergilikti ózin-ózi basqarý týraly» Zańnyń jobasy qaralýda. Onymen birinshi oqylymda tanysyp shyqtyq. Qazirgi kezde Parlamentke kirmegen partiialar men jurtshylyqtyń qatysýymen belsendi talqylaý júrgizilip jatyr. Birinshiden, 2020 jylǵa deiin árbir eldi meken men árbir aýyldyq okrýgtiń biýdjetin birtindep qaraý máselesi usynylýda. Búgingi kúni aýyldyq okrýg ákiminiń óz biýdjeti joq, qarjy ortalyqtan keledi. Endi salyqtyń keibir túrleri oblysqa, respýblikaǵa ketpei, sol aýyldyq okrýgte qalady. Sol arqyly jergilikti biýdjet qalyptasady. Bul qarajat asa kerekti salalarǵa jumsalady. Iaǵni, jol jasaýǵa, kópir salýǵa, basqa da qajetti salalardy jetildirýge paidalanylady. Mine, biýdjetti qalai jumsaýdy ózderi sheshetin jergilikti ózin-ózi basqarý júiesi degenimiz osy. Keler jyldan bastap 110 milliard teńge ózin-ózi basqarý júiesin jetildirýge bólinedi. Odan bólek, jergilikti ákimderge sol aýyldyq okrýg aýmaǵynda turǵan kommýnaldyq menshikke ielik etý quzyreti beriledi. Bul óte úlken jaýapkershilik, óte úlken talap. Mysaly, elimizde jer kólemi úlken bolǵanmen halqy az aimaqtar barshylyq. Soǵan sai aýyldyq okrýg ákiminiń apparaty shaǵyn bolyp keledi. Endi osy ákimniń esepshotyna bir kúni 8 million teńge tústi delik. Onyń kommýnaldyq menshigine jylytý qazandyǵy, dárigerlik ambýlatoriia siiaqty birneshe nysan kiredi. Túsken aqshaǵa kómir, janar-jaǵarmai satyp alyp, qajetti nysandarǵa kúrdeli jóndeý júrgizý kerek. Máselen, jol jasaýdyń baiqaýyn jariialaýy kerek. Ony jeńip alatyn kásiporynnyń daiyndyǵy joǵary bolýy qajet. Búgingi kúni aýdan ortalyǵynda, oblysta bul júie bir arnaǵa túsip, jumysy birqalypty júrip jatyr. Komissiiasy qurylady, býhgalteri esepteidi, ekonomisi shyǵyndy anyqtaidy, zańgeri jumystyń tiimdi jolyn qarastyrady. Sonyń ózinde azdaǵan kemshilik ketip, quqyqqorǵaý organdary tekserý júrgizip jatady. Al munda aýyldyq okrýg ákimi bárin ózi atqarýy tiis. Sondyqtan ákimniń ózin oqytý kerek nemese okrýgten zańger, ekonomist, býhgalter syndy mamandyqtardyń shtatyn ashý kerek. Óitpegen jaǵdaida árbir ákimge sybailas jemqorlyqqa qatysy bar degen aiyp taǵýymyz ońai. Munyń bárin sheshý úshin Úkimet jumys istep jatyr. Sondyqtan bul baǵytta jumys júrip, is alǵa basa bastaidy. Osynyń ózi kóńil qýantarlyq jait. Bul kópten beri pisip, jetilgen másele. Óitkeni, aýyldy jerdiń adamdary ne qajet ekenin ózderi jaqsy biledi. Astanadaǵy Qarjy ministrliginde otyrǵan mamandar Qarabulaqqa qandai kópir salý kerektigin qaidan bilsin? Al munda sýyqqa tońyp, ystyqqa tózip júrgen turǵyndar ózara kelisip: «Biyl myna kópirdi jasaiyq, keler jyly joldy jóndermiz», – degen talapty ákimniń aldyna qoiyp, naqty usynys aita alady. Sonyń arqasynda aýyldyq okrýg ákiminiń jumysy kórinedi. Solai emes pe?!
Baǵlan Japabaev,
Jetisý aýyldyq orta mektebiniń direktory:
– Ótken jyly eýropalyq standartqa sai Almaty – Taldyqorǵan avtojoly salynyp, paidalanýǵa berildi. Oblys turǵyndarynyń qýanyshynda shek joq. Rizashylyǵymyzdy Elbasyna jetkizýdi suraimyz. Endi aýyldardyń arasyn qosatyn joldardy jóndeý máselesi qalai sheshiledi?
Nurlan Nyǵmatýlin:
– Durys aitasyz, jol máselesi óte mańyzdy. Shyn máninde ol aldyńǵy qatarda turatyn suraq. Búgingi kúni «Jergilikti ózin-ózi basqarý týraly» Zań Parlamenttiń qaraýynda jatyr. Sol Zań boiynsha keleshekte árbir aýyldyq okrýgtiń óz biýdjeti bolady. Oǵan salyqtardan qarajat túsedi. Ony durys paidalansa jol da, kópir de salýǵa bolady. Bul ákimge bailanysty. Ekinshiden, elimizde «Nurly jol» baǵdarlamasy jumys isteidi. Sol baǵdarlama boiynsha Astana men oblys ortalyqtaryn jalǵaityn jol salynýda. Osy baǵdarlamanyń ekinshi kezeńinde oblys ortalyǵy men aýdandarǵa aparatyn joldar jasalady. Oǵan qajetti qarjy jergilikti biýdjetten alynady. Sol arqyly elimizdiń barlyq óńiriniń joly tolyǵymen qalypqa keledi dep kútilýde.
Merýert Moldaǵalieva,
"Jetisý" gazeti
