Búgin Májilis depýtaty Qazybek Isa QR Úkimet basshysynyń orynbasary Eraly Toǵjanovqa depýtattyq saýal joldap, biyl 155 jyldyǵynda memlekettiń deńgeide toilanatyn Alash kósemi Álihan Bákeihanǵa elordadan eskertkish ornatý jáne Alash qairatkerleriniń biýsterin ornatý týraly usynys jasapty.
«Elimizde Alash kósemine laiyq bir kóshe bolmaýy – árýaqqa qiianat», - degen Qazybek Isanyń depýtattyq saýalyn qaz qalpynda jariialaǵandy jón kórdik.
QR Premer-ministriniń
orynbasary E.L.Toǵjanovqa
Qurmetti Eraly Luqpanuly!
«Aq jol» partiiasy fraktsiiasy biyl 3 naýryzda «Alash qairatkerlerin umyt qaldyrý - saiasi ádiletsizdik» atty ózińizge depýtattyq saýal joldaǵany belgili. Onda HH ǵasyr basyndaǵy Alash qozǵalysynyń óńirlerdegi qairatkerleriniń esimderi umyt qalyp, eshqandai este qaldyrý sharalary jasalmai otyrǵany aitylǵan edi. Endi anyqtalyp jatqandai, el ishindegi eleýsiz qalǵandar tek Alash qairatkerleri ǵana emes, Álihan Bókeihan, Ahmet Baitursynuly, Mirjaqyp Dýlatuly sekildi Alash kósemderiniń ózderi de laiyqty ulyqtalmai jatqanyna kóz jetizdik.
Biyl Orta Aziiadaǵy tuńǵysh saiasi partiia «Alash» partiiasyn quryp, Alash Orda úkimetin basqarǵan entsiklopedist-ǵalym Álihan Bókeihannyń týǵanyna 155 jyl tolýyna arnalǵan mereitoilyq is-sharalar Qazaqstan Prezidenti Qasym-Jomart Toqaevtyń usynýymen Táýelsizdiktiń 30-jyldyǵy baǵdarlamasyna engizildi.
Taiaýda 31 naýryzda Túrkistan Deklaratsiiasyn qabyldaǵan Túrkitildes memleketterdiń yntymaqtastyq keńesi sammitinde Túrki keńesi memleketteriniń basshylary Turannyń uly tulǵalarynyń ishinde Álihan Bókeihannyń 155 jyldyq mereitoiyn da atap ótý úshin is-sharalar ótkizýge sheshim qabyldady.
Álihan Bókeihannyń 150 jyldyǵyn IýNESKO toilaǵan 2016 jyldan beri jyr bolyp kelde jatqan Qaraǵandydaǵy Oktiabr aýdany endi Álihan aýdanyna ainaldy! Alash aqyry Oktiabrdi jeńdi!
Bul qadamdardyń bárine árine, shúkirshilik aitamyz. Degenmen, elimizdiń astanasynan bastap, barlyq oblys ortalyqtarynda, úlken qalalarda eshqandai Alash kóseminiń atyna laiyqty kósheler joq ekeni anyqtaldy.
Astanamyzdan bastasaq, Bókeihan kóshesi ortalyqta emes, ol eleýsiz kósheni kóbinese «Máńgilik el» kóshesindegi keptelisten qashqan júrgizýshiler jaqsy biledi.
Almatydaǵy Bókeihanov esimi berilgen kóshe ortalyqtan shet, óndiristik aýdanda jáne el «Baraholka» atap ketken bazar artyndaǵy qýys-qýysta ornalasqan.
Shymkenttiń shetindegi Tassai aýylynyń tasasynda qalǵan Bókeihanov kóshesiniń uzyndyǵy 500 metrdei ǵana, jiyrma shaqty úi ornalasqan, tipti jaryq ta joq. Sol mańaidaǵy adam ataýynsyz kóshelerdiń uzyndyǵynyń ózi odan kóp artyq.
2017 jyly Alashtyń júz jyldyǵynda Shymkentte Leninniń eskertkishin qalpyna keltirýge 103 million teńge bólingende «Qazaq úni» gazetinde «Shymkentte Leninniń emes, Álihannyń eskertkishi turýy kerek!» dep dabyl qaqqan edik.
Alash Ordasy atalǵan Semeide de, oblys ortalyǵy Óskemende de Álihan atyna laiyq kóshe joq! Semei qalasynyń shet jaǵyndaǵy «Komsomol» kentinen shaǵyn ǵana kóshe berilipti.
Óskemende qalanyń shet jaǵynda, 22-shi shaǵynaýdanda jiyrma shaqty úidi ǵana quraityn shaǵyn kóshege Alash kóseminiń atyn da atamai, tek «Bokeihanova» dep jazyp qoiǵan...
Qalalardaǵy boiynda birde-bir oqý-mádeni oryndary joq bul tasadaǵy tar kóshelerdiń barlyǵyn Álihan Bókeeihannyń kóshesi dep elge kórsetýdiń ózi uiat!
Sonda biz Álihan kóshesin qalyń kópshilikten «jasyryp» qoiǵannan ne utamyz?!
Al Álihan týǵan oblystyń ortalyǵy Qaraǵandy qalasynda onyń atyndaǵy kóshe atymen joq ekenin bizden basqa el estimei-aq qoisyn...
Qazaq elinde birtýar tulǵamyzdyń atyna laiyq kóshe bolmaýy jáne qazaq aýylsharýashylyǵy ǵylymynyń basynda turǵan ǵulama ǵalymǵa bir de bir joǵary oqý ornynyń aty berilmeýi - Alash kóseminiń arýaǵyna jasalǵan qiianat!
Jalpy, biyl 30 jyldyǵy toilanatyn Táýelsiz Qazaqstannyń parlamenti tarihynda Alash aty, Álihan, Ahmet, Mirjaqyp esimderi eń birinshi ret 2007 jyly Alashtyń 90 jyldyǵynda «Aq jol» partiiasynyń depýtattyq saýalynda ataldy. Al 2012 jyly «Aq jol» fraktsiiasy qurylyp, partiia Alash baǵdarlamasyn qabyldaǵaly beri, Alash arystarynyń attaryn máńgilik este qaldyrý sharalary men qalalarda Alash alleialaryn ashýdy turaqty usynýmen kele jatyrmyz.
Biyl 3 naýryzda L.N. Gýmilev atyndaǵy Eýraziia ulttyq ýniversiteti men Sh.Ýálihanov atyndaǵy tarih jáne etnologiia institýy birlesip ótkizgen «Álihan Bókeihan – Qazaq eli men jeriniń tutastyq rámizi» atty Halyqaralyq konferentsiiada elimizdiń laiyqty bir joǵary oqý ornyna Álihan Bókeihannyń esimin berý jáne úlken qalalarda «Alash» alleiasyn ashý máselesi taǵy da kóterilip, qararǵa engizildi.
Osyǵan orai usynamyz:
1. Álihan Bókeihannyń negizgi mamandyǵy - ormantanýshy-ǵalym, iaǵni agronom. Ol 1897-1901,1902-1903 jáne 1926 jyldar aralyǵynda qazaq oblystarynyń jer-sýyn, qazaqtyń dástúrli kóshpeli ári jartylai kóshpeli sharýashylyǵyn zerttegen F.A. Sherbina, S.P. Shvetsov jáne KSRO Ǵylym akademiiasynyń Antropologiialyq ekspeditsiialaryna qatysyp, qazaqtyń qoi tuqymdary men qoi sharýashylyǵy, iri qara mal jáne jylqy tuqymdary men sharýashylyqtaryn zerttep, 3 irgeli ǵylymi monografiia, birneshe ondaǵan ǵylymi maqala-ocherk jazyp qaldyrǵan ǵalym. Osy kúnge deiin qazaqtyń aýylsharýashylyǵyn zertteýge Á.N. Bókeihannan artyq zor úles qosqan ǵalym joq ekenin erekshe atap kórsetemiz.
Sondyqtan qazaqtyń búgingi aýylsharýashylyǵy ǵylymynyń negizin qalaǵan ǵulama ǵalym esimin Almaty qalasyndaǵy ázirge aty joq Qazaqtyń ulttyq agrarlyq ýniversitenine bergen ábden laiyq dep esepteimiz.
2. Elordamyz Nur-Sultan qalasyndaǵy Turan dańǵyly men Syǵanaq kósheleriniń qiylysyndaǵy bos turǵan alańǵa «Alash» alleiasyn ashyp, Álihan eskertkishi men Alash qairatkerleri biýsterin ornatý qajet.
3. Elimizdegi barlyq qalalardyń ortalyǵynan Álihan Bókeihan atyna laiyqty kóshe berilip, Alash alańdary ashylýy tiis.
Atalǵan depýtattyq saýalǵa «Aq jol» fraktsiiasynyń depýtattary - Q.Isa, A. Perýashev, A.Ábildaev, E. Barlybaev, B. Dúisenbinov, S.Erýbaev, D. Espaeva, A.Jumabaeva, A.Linnik, E.Ómirǵali, M.Ramanqulov, A.Sembinov jáne «Nur Otan» fraktsiiasynyń músheleri - M.Tájmaǵambetova men Á.Ábsemetova qol qoiǵan.
