Foto: JI arqyly jasaldy
Aqparattyq qoǵamda balalar kontentin qalyptastyrýdyń róli erekshe mańyzǵa ie bolyp otyr. Óitkeni qazirgi urpaqtyń dúnietanymy men minez-qulqy eń aldymen kórip-tyńdaityn, tutynatyn aqparatyna tikelei bailanysty. Alaida qazirgi kezde balalarǵa arnalǵan kontenttiń barlyǵy sapaly, tárbielik máni joǵary dep aitýǵa kelmeidi. Ǵalamtor jelisinde maǵynasyz, ýaqytty bosqa ótkizetin, tipti ziiandy mazmundaǵy materialdardyń kóptigi qoǵam úshin ózekti máselege ainalyp otyr. Osy túitkildi sheshýdiń bir joly – balaǵa kitap oqýdy ádetke ainaldyrý deidi mamandar. Iaǵni, ulttyq qundylyq pen tálim-tárbieniń bastaýy, adal azamat bolyp qalyptasýdyń negizi kitapta jatyr. Osy taqyryp boiynsha Astana qalasynyń «Ortalyqtandyrylǵan kitaphanalar júiesi» KMM Kózi kórmeitin jáne nashar kóretin azamattarǵa arnalǵan arnaiy kitaphana basshysy Qýantai Abdýsamat Nurlybekulymen az-kem áńgilesken edik.
- Qazirgi aqparat dáýrinde balalarymyzdyń telefonǵa telmirip, internetten shyǵa almai otyr. Óskeleń urpaqqa qajetti jáne sapaly ónimdi usynýdyń joldary qandai?
- Bul máseleni sheshý úshin balalarǵa arnalǵan otandyq mýltfilmder, baǵdarlamalar men tanymdyq jobalardy kóbeitý kerek, shyǵarmashylyq mamandarǵa qoldaý kórsetip, sapaly kontent jasaýǵa jaǵdai jasaý mańyzdy. Sonymen qatar, balany tek internetke ǵana súiendirmei, kitapqa baýlýǵa, kitappen tárbieleýge tyrysýymyz kerek. Sebebi kitap balanyń oilaý qabiletin damytyp, til bailyǵyn arttyryp, tárbieni tereńirek qalyptastyrady. Sodan keiin, internetti durys paidalaný mádenietin bilý mańyzdy. Balaǵa paidaly saittar men bilim beretin platformalardy tańdaýǵa kómektesip, tsifrlyq saýattylyqqa beiimdeýimiz qajet.
- «Adal azamat» týraly jii aityp júrmiz. Munyń bastaýy qaida jatyr jáne nátijesin qalai kóremiz?
- Kitaphanashy retinde aitarym, «adal azamat» tek uran bolyp qalmaýy úshin onyń nátijesi kúndelikti ómirde kórinýi kerek. «Adal azamat» – qoǵamdy ózgertetin naqty kúsh. Onyń nátijesi kózge birden kórinbese de, is júzinde seziledi. Adamdardyń bir-birine senimi kúsheiedi, ádildik kóbeiedi, árkim óz jumysyn jaýapkershilikpen atqara bastaidy. Kitaphanada bul oqyrmanǵa durys qyzmet kórsetý, tártip saqtaý, aqparatty ádil jetkizý arqyly kórinedi. Osyndai adal áreketter kóbeigen saiyn qoǵam da turaqty ári mádenietti bola túsedi. Mysaly, kezekte ádildik saqtalsa, qyzmet sapasy jaqsarsa, parasyz másele sheshilse — bul adaldyqtyń naqty nátijesi. Eger mundai ózgerister baiqalmasa, onda rasynda da ol tek sóz kúiinde qalyp qoiýy múmkin. Sondyqtan adaldyq ár adamnyń is-áreketi arqyly dáleldengende ǵana qundylyqqa ainalady.
- El tarihy, ult rýhaniiaty men salt-dástúrimizdi nasihattaýda kitaphana óz qyzmetin qalai atqaryp keledi?
- Ult tarihyn, salt-dástúr men rýhani qundylyqtardy saqtap, nasihattaýda memleket tarapynan da, jalpy qoǵam tarapynan da jumystar júrgizilip jatyr. Qazir tarihi kitaptar shyǵarý, mádeni sharalar ótkizý, ulttyq merekelerdi atap ótý siiaqty ister kóbeigen. Kitaphana jaǵynan biz de osy baǵytta jumys isteimiz: kitaptar usynyp, kórmeler uiymdastyryp, oqyrmandarǵa ulttyq tarih týraly aqparat berýge tyrysamyz. Jalpy alǵanda, ulttyq qundylyqtardy saqtaýǵa múmkindik bar, tek ony durys paidalanyp, ár adam óz úlesin qossa bolǵany. Kitaphanada da osy baǵytta túrli sharalar uiymdastyramyz: kezdesýler, tárbie saǵattary, taqyryptyq kórmeler, pikirtalastar ótkizilip, adaldyq, jaýapkershilik, eńbeksúigishtik, elge qyzmet siiaqty qundylyqtar nasihattalady. Mundai is-sharalar jastardyń oi-sanasyn qalyptastyryp, durys baǵyt berýge yqpal etedi dep oilaimyn. Nátijesinde jastardyń boiynda adal azamat bolýǵa degen umtylys artyp, qoǵamǵa degen jaýapkershilik kózqarasy kúsheie túsedi.
- «Kitap oqityn ult» jobasy aiasynda elimizde kitap oqý mádenietin qalyptastyrý, álem boiynsha kitap kóp oqityn aldyńǵy on memlekettiń qatyrany kirý siiaqty maqsat qoiylǵany belgili. Osy rette kitap oqýshylardyń qatary kóbeigen bolar?
- Men qyzmet etetin kitaphanada ǵylymǵa qatysty jumystar birtindep damyp keledi dep aitýǵa bolady. Sońǵy jyldary oqyrmandardyń ǵylymi ádebietterge degen suranysy artty. Ásirese stýdentter zertteý jumystaryna jii keledi. Biz olarǵa qajetti kitaptar men derekkózderdi taýyp berýge, ǵylymi aqparatqa qoljetimdilikti arttyrýǵa tyrysamyz. Sonymen qatar, ǵylymi-tanymdyq is-sharalar, kitap kórmeleri uiymdastyrylyp, jańa ǵylymi basylymdar tanystyrylýda. Jalpy, kitaphana ǵylym men bilimdi qoldaityn mańyzdy aqparat ortalyǵy retinde óz rólin kúsheitip keledi.
- Kitaphana óz qyzmetin atqaryp otyr degenmen de ulttyń birtutastyǵy men qundylyqtaryn saqtaý nege bailanysty?
- Ulttyq biregeilikti saqtaý úshin eń bastysy – til men tárbieni qatar ustaý. Ár adam kúndelikti ómirinde ana tilin qoldansa, salt-dástúrdi qurmettese, ulttyq sana da saqtalady. Qazir bul baǵytta mádeniet pen bilim salasynda jumystar júrip jatyr. Ulttyq qundylyqtardy nasihattaityn is-sharalar kóbeigen. Degenmen, eń úlken ról báribir ár otbasynyń tárbiesine bailanysty. Meniń oiymsha, ulttyq qundylyqtardyń joǵalýyna jol bermeý – bárimizdiń ortaq mindetimiz. Bul eń aldymen ár azamatqa jáne ata-ananyń tikelei jaýapkershiligi. Sebebi bala eń birinshi tárbieni otbasynan alady, al qoǵam sol tárbieni tolyqtyrady. Sondyqtan árkim óz ornynda durys úlgi kórsetse ǵana bolashaq urpaq ulttyq qundylyqtan ajyramai ósedi.
- Suhbatyńyzǵa rahmet!
Qýantai Abdýsamat Nurlybekuly
Astana qalasy ákimdiginiń «Ortalyqtandyrylǵan kitaphanalar júiesi» KMM
Kózi kórmeitin jáne nashar kóretin azamattarǵa arnalǵan arnaiy kitaphana basshysy
