Balalar qandai kitap oqyp júr?

Balalar qandai kitap oqyp júr?



Balalar ádebieti óte úlken áńgime. Talqylasa taýsylmaityn, bilim jolynda bitpeitin taqyryp. Búginde «balalar kitap oqymaidy» degen nazdy jii estimiz. Alaida olar kitap oqý úshin qandai áreket jasap jatyrmyz? Osy oraida «Ult» portaly atalǵan osy bir zańdy saýaldy jaýapty mamandar men ata-analarǵa qoia otyryp, balalardyń kitapqa degen qyzýshylyǵyn surap bildi.

Raiymbek Bedelbek, oqýshy:

«Men kitap oqyǵandy jaqsy kóremin. Oqýymyz onlain bolǵaly, kitap oqýǵa da kóp ýaqyt artylatyn boldy. Jazǵy demalysta da birneshe kitap oqydym. Onyń ishinde, Berdibek Soqpaqbaevtyń «Balalyq shaqqa saiahat», Saiyn Muratbekovtyń «Jabaiy alma» jáne Lev Tolstoidyń «Balalarǵa arnalǵan áńgimelerin» oqyp shyqtym. Jalpy, qazirgi ýaqytta qazaq tilindegi balalarǵa arnalǵan shyǵarmalardy tabý qiyn, ásirese álemdik ádebiette. Áitpese, qazaqtyń aqyn-jazýshylarynyń balalarǵa arnalǵan shyǵarmalaryn jibermei oqýǵa tyrysamyz. Tek bir kemshiligi, qazir shyǵyp jatqan zamanaýi jazýshylardyń shyǵarmalarymen tanys emespin. Osyndai kitaptar bolsa oqýǵa daiynmyn. Ol úshin tek qýanar edim».

Raisa Sairanqyzy, Steppe & World baspa úiiniń negizin salýshy:

«Rasynda álemdik ádebiettiń qazaq tiline aýdarylýy sirek. Onyń ishinde balalarǵa arnalǵan shyǵarmalar bolsa, tipti qiyn. Bizdiń baspa balalarǵa arnalǵan álemge áigili shyǵarmalardy «Anna Franktyń kúndeligi», «Grýffalo», «Hárri Potter men pálsapa tas» degen ataýlarmen qazaq tiline aýdara bastadyq. Bul kitaptar balalar arasynda suranysqa ie ekeni sózsiz. Biz balalardy álem ádebietimen qazaq tilinde tanystyrýdy maqsat etemiz. Bala tárbiesiniń bastaýy da osynda ǵoi. Aldaǵy ýaqytta kóptegen kitaptardy aýdarýdy maqsat etip otyrmyz. Ázirge aýdarylǵan kitaptardyń ishinde eń suranysqa iesi - «Hárri Potter». Bul árbir bala bas almai oqityn eń erekshe kitap bolyp otyr.

Ińkár Toilybaeva, muǵalim:

«Rasynda, qazirgi balalardyń talǵamy da, suranysy da basqa. Olar tańdap, talǵap oqýǵa beiimdelgen. Kóbine qandai kitap oqysaq paidalyraq dep keńes suraidy. Biz, muǵalimder, ondaida eń áýeli qazaq jazýshylarynyń shyǵarmalaryn usynýǵa tyrysamyz. Atap aitqanda, Baýyrjan Momyshulynyń «Ushqan uiasyn», Iliias Esenberlinniń «Jantalasy» men Berdibek Soqpaqbaevtyń «Meniń atym Qojasyn» aldymen aitamyz. Bul shyǵarmalardy oqyǵan bala, basqa kitaptardy da oqýǵa qyzyǵýshylyǵy arta túsedi. Óitkeni bul shyǵarmalar balany jalyqtyrmaidy, túrli keiipkerler men qyzyqty siýjetterge toly. Balany kitap oqýǵa baýlý úshin birinshi ata-ana ózi kitap oqý kerek. Sonda ǵana balanyń yqylasy artady. Bar jaýapkershilikti muǵalimderge arta salý sánge ainalǵan. Degenmen, balalar kitap oqymaidy dei almaimyz. Olar talǵammen oqidy».

Nazerke Shakeqyzy, oqýshy:

«Men kishkentaimynan kitap oqyǵandy jaqsy kórem. «Meniń atym Qoja», «Jabaiy alma», «Jýsan iisi», «Kóshpendiler» degen kitaptardy oqyp qoiǵanmyn. Qazirgi tańda osy kezde shyǵyp jatqan zamanaýi avtorlardy oqýǵa tyrysamyn. Ásirese, Miras Kesebaev degen avtordyń eńbekterin baqylap júrmin. Ázirge eki kitabymen tanystym: «Jyldam oqy» jáne «Eki aida aǵylshyn tilin úiren». Ekeýi de óte paidaly kitap. Balalardyń oqýǵa degen yntasyn arttyrady. Sonymen qatar, sheteldik basylymdar da óte qyzyqty. Zamandastaryma dál qazirgi ýaqytta Antýan de Sent-Ekziýperidiń «Kishkentai hanzadasyn», D.Defonyń «Robinzon Krýzosyn», A.Diýmanyń «Úsh Noianyn» jáne E.Nesbittiń «Temirjol boiynyń balalaryn» oqýǵa keńes beremin».

Qanat Bedelbek, ata-ana:

«Balam kitapqa kishkentaiynan qyzyǵady. Bala kitap oqý úshin ata-ana kitap oqý kerek dep jatady ǵoi. Shyny kerek, ol ár balanyń óz sanasyna bailanysty. Áitpese, barlyq ata-ananyń úide kitap oqyp otyrýǵa ýaqyty joq. Bala-shaǵynyń qamy úshin kúndiz túzde, túnde úide. Tirshilik úshin tirlik qylyp júredi. Kitap oqyp jatsa, nandy kim ákeledi? Tek demalystarda balany kitap dúkenine aparyp, sol kitaptardyń mýltfilmin, kinosyn birge tamashalasa boldy. Sanasy bar bala qabyldap ketedi. Bul meniń óz tájiribemnen, árine. Árkim ártúrli oilary qaq. Degenmen, balanyń yntasyn arttyryp qana otyrsa boldy. Qalǵany balanyń qiialyna tikelei bailanysty dep oilaimyn».

Maira Alpysqyzy, psiholog:

«Bala aitqandy emes, kórgendi isteidi» dep jatamyz. Biraq balanyń bilimge, kitapqa qushtarlyǵyn arttyrý úshin onymen talyqlaý da mańyzdy. Iaǵni «men bul kitapty oqymap edim, ne týraly eken, sosyn ne bolady?» dep nemese «bul kitapty men de oqyǵanmyn, balam. Myna jeri osylai ǵoi, buǵan qalai qaraisyń, myna keiipker týraly ne oi túidiń?» degen siiaqty dialogqa shaqyrý kerek. Bala sonda ǵana ary qara talpynady. Taǵy da oqi túskisi keledi. Bilgenimen bóliskisi keledi. Bul týraly dostaryna áńgimelep bergisi keledi. Al ol úshin sizdiń kishkentai ǵana pikirińz mańyzdy. Ata-ana bolsyn, muǵalim bolsyn, balamen osylai jumys istese, «qazirgi balalar kitap oqymaidy» degen jansaq pikirdi joiatyn edik. Bul qalyptasqan eski pikirdi joiatyn kez keldi dep oilaimyn. Balalar qazir kitapqa, oqý-bilimge qushtar».