بالالار ەدەبيەتٸ ٶتە ٷلكەن ەڭگٸمە. تالقىلاسا تاۋسىلمايتىن, بٸلٸم جولىندا بٸتپەيتٸن تاقىرىپ. بٷگٸندە «بالالار كٸتاپ وقىمايدى» دەگەن نازدى جيٸ ەستيمٸز. الايدا ولار كٸتاپ وقۋ ٷشٸن قانداي ەرەكەت جاساپ جاتىرمىز? وسى ورايدا «ۇلت» پورتالى اتالعان وسى بٸر زاڭدى ساۋالدى جاۋاپتى ماماندار مەن اتا-انالارعا قويا وتىرىپ, بالالاردىڭ كٸتاپقا دەگەن قىزۋشىلىعىن سۇراپ بٸلدٸ.
رايىمبەك بەدەلبەك, وقۋشى:
«مەن كٸتاپ وقىعاندى جاقسى كٶرەمٸن. وقۋىمىز ونلاين بولعالى, كٸتاپ وقۋعا دا كٶپ ۋاقىت ارتىلاتىن بولدى. جازعى دەمالىستا دا بٸرنەشە كٸتاپ وقىدىم. ونىڭ ٸشٸندە, بەردٸبەك سوقپاقباەۆتىڭ «بالالىق شاققا ساياحات», سايىن مۇراتبەكوۆتىڭ «جابايى الما» جەنە لەۆ تولستويدىڭ «بالالارعا ارنالعان ەڭگٸمەلەرٸن» وقىپ شىقتىم. جالپى, قازٸرگٸ ۋاقىتتا قازاق تٸلٸندەگٸ بالالارعا ارنالعان شىعارمالاردى تابۋ قيىن, ەسٸرەسە ەلەمدٸك ەدەبيەتتە. ەيتپەسە, قازاقتىڭ اقىن-جازۋشىلارىنىڭ بالالارعا ارنالعان شىعارمالارىن جٸبەرمەي وقۋعا تىرىسامىز. تەك بٸر كەمشٸلٸگٸ, قازٸر شىعىپ جاتقان زاماناۋي جازۋشىلاردىڭ شىعارمالارىمەن تانىس ەمەسپٸن. وسىنداي كٸتاپتار بولسا وقۋعا دايىنمىن. ول ٷشٸن تەك قۋانار ەدٸم».
رايسا سايرانقىزى, Steppe & World باسپا ٷيٸنٸڭ نەگٸزٸن سالۋشى:
«راسىندا ەلەمدٸك ەدەبيەتتٸڭ قازاق تٸلٸنە اۋدارىلۋى سيرەك. ونىڭ ٸشٸندە بالالارعا ارنالعان شىعارمالار بولسا, تٸپتٸ قيىن. بٸزدٸڭ باسپا بالالارعا ارنالعان ەلەمگە ەيگٸلٸ شىعارمالاردى «اننا فرانكتىڭ كٷندەلٸگٸ», «گرۋففالو», «حەرري پوتتەر مەن پەلساپا تاس» دەگەن اتاۋلارمەن قازاق تٸلٸنە اۋدارا باستادىق. بۇل كٸتاپتار بالالار اراسىندا سۇرانىسقا يە ەكەنٸ سٶزسٸز. بٸز بالالاردى ەلەم ەدەبيەتٸمەن قازاق تٸلٸندە تانىستىرۋدى ماقسات ەتەمٸز. بالا تەربيەسٸنٸڭ باستاۋى دا وسىندا عوي. الداعى ۋاقىتتا كٶپتەگەن كٸتاپتاردى اۋدارۋدى ماقسات ەتٸپ وتىرمىز. ەزٸرگە اۋدارىلعان كٸتاپتاردىڭ ٸشٸندە ەڭ سۇرانىسقا يەسٸ - «حەرري پوتتەر». بۇل ەربٸر بالا باس الماي وقيتىن ەڭ ەرەكشە كٸتاپ بولىپ وتىر.
ٸڭكەر تويلىباەۆا, مۇعالٸم:
«راسىندا, قازٸرگٸ بالالاردىڭ تالعامى دا, سۇرانىسى دا باسقا. ولار تاڭداپ, تالعاپ وقۋعا بەيٸمدەلگەن. كٶبٸنە قانداي كٸتاپ وقىساق پايدالىراق دەپ كەڭەس سۇرايدى. بٸز, مۇعالٸمدەر, وندايدا ەڭ ەۋەلٸ قازاق جازۋشىلارىنىڭ شىعارمالارىن ۇسىنۋعا تىرىسامىز. اتاپ ايتقاندا, باۋىرجان مومىشۇلىنىڭ «ۇشقان ۇياسىن», ٸليياس ەسەنبەرليننٸڭ «جانتالاسى» مەن بەردٸبەك سوقپاقباەۆتىڭ «مەنٸڭ اتىم قوجاسىن» الدىمەن ايتامىز. بۇل شىعارمالاردى وقىعان بالا, باسقا كٸتاپتاردى دا وقۋعا قىزىعۋشىلىعى ارتا تٷسەدٸ. ٶيتكەنٸ بۇل شىعارمالار بالانى جالىقتىرمايدى, تٷرلٸ كەيٸپكەرلەر مەن قىزىقتى سيۋجەتتەرگە تولى. بالانى كٸتاپ وقۋعا باۋلۋ ٷشٸن بٸرٸنشٸ اتا-انا ٶزٸ كٸتاپ وقۋ كەرەك. سوندا عانا بالانىڭ ىقىلاسى ارتادى. بار جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ مۇعالٸمدەرگە ارتا سالۋ سەنگە اينالعان. دەگەنمەن, بالالار كٸتاپ وقىمايدى دەي المايمىز. ولار تالعاممەن وقيدى».
نازەركە شاكەقىزى, وقۋشى:
«مەن كٸشكەنتايمىنان كٸتاپ وقىعاندى جاقسى كٶرەم. «مەنٸڭ اتىم قوجا», «جابايى الما», «جۋسان يٸسٸ», «كٶشپەندٸلەر» دەگەن كٸتاپتاردى وقىپ قويعانمىن. قازٸرگٸ تاڭدا وسى كەزدە شىعىپ جاتقان زاماناۋي اۆتورلاردى وقۋعا تىرىسامىن. ەسٸرەسە, ميراس كەسەباەۆ دەگەن اۆتوردىڭ ەڭبەكتەرٸن باقىلاپ جٷرمٸن. ەزٸرگە ەكٸ كٸتابىمەن تانىستىم: «جىلدام وقى» جەنە «ەكٸ ايدا اعىلشىن تٸلٸن ٷيرەن». ەكەۋٸ دە ٶتە پايدالى كٸتاپ. بالالاردىڭ وقۋعا دەگەن ىنتاسىن ارتتىرادى. سونىمەن قاتار, شەتەلدٸك باسىلىمدار دا ٶتە قىزىقتى. زامانداستارىما دەل قازٸرگٸ ۋاقىتتا انتۋان دە سەنت-ەكزيۋپەريدٸڭ «كٸشكەنتاي حانزاداسىن», د.دەفونىڭ «روبينزون كرۋزوسىن», ا.ديۋمانىڭ «ٷش نويانىن» جەنە ە.نەسبيتتٸڭ «تەمٸرجول بويىنىڭ بالالارىن» وقۋعا كەڭەس بەرەمٸن».
قانات بەدەلبەك, اتا-انا:
«بالام كٸتاپقا كٸشكەنتايىنان قىزىعادى. بالا كٸتاپ وقۋ ٷشٸن اتا-انا كٸتاپ وقۋ كەرەك دەپ جاتادى عوي. شىنى كەرەك, ول ەر بالانىڭ ٶز ساناسىنا بايلانىستى. ەيتپەسە, بارلىق اتا-انانىڭ ٷيدە كٸتاپ وقىپ وتىرۋعا ۋاقىتى جوق. بالا-شاعىنىڭ قامى ٷشٸن كٷندٸز تٷزدە, تٷندە ٷيدە. تٸرشٸلٸك ٷشٸن تٸرلٸك قىلىپ جٷرەدٸ. كٸتاپ وقىپ جاتسا, ناندى كٸم ەكەلەدٸ? تەك دەمالىستاردا بالانى كٸتاپ دٷكەنٸنە اپارىپ, سول كٸتاپتاردىڭ مۋلتفيلمٸن, كينوسىن بٸرگە تاماشالاسا بولدى. ساناسى بار بالا قابىلداپ كەتەدٸ. بۇل مەنٸڭ ٶز تەجٸريبەمنەن, ەرينە. ەركٸم ەرتٷرلٸ ويلارى قاق. دەگەنمەن, بالانىڭ ىنتاسىن ارتتىرىپ قانا وتىرسا بولدى. قالعانى بالانىڭ قييالىنا تٸكەلەي بايلانىستى دەپ ويلايمىن».
مايرا الپىسقىزى, پسيحولوگ:
«بالا ايتقاندى ەمەس, كٶرگەندٸ ٸستەيدٸ» دەپ جاتامىز. بٸراق بالانىڭ بٸلٸمگە, كٸتاپقا قۇشتارلىعىن ارتتىرۋ ٷشٸن ونىمەن تالىقلاۋ دا ماڭىزدى. ياعني «مەن بۇل كٸتاپتى وقىماپ ەدٸم, نە تۋرالى ەكەن, سوسىن نە بولادى?» دەپ نەمەسە «بۇل كٸتاپتى مەن دە وقىعانمىن, بالام. مىنا جەرٸ وسىلاي عوي, بۇعان قالاي قارايسىڭ, مىنا كەيٸپكەر تۋرالى نە وي تٷيدٸڭ?» دەگەن سيياقتى ديالوگقا شاقىرۋ كەرەك. بالا سوندا عانا ارى قارا تالپىنادى. تاعى دا وقي تٷسكٸسٸ كەلەدٸ. بٸلگەنٸمەن بٶلٸسكٸسٸ كەلەدٸ. بۇل تۋرالى دوستارىنا ەڭگٸمەلەپ بەرگٸسٸ كەلەدٸ. ال ول ٷشٸن سٸزدٸڭ كٸشكەنتاي عانا پٸكٸرٸڭز ماڭىزدى. اتا-انا بولسىن, مۇعالٸم بولسىن, بالامەن وسىلاي جۇمىس ٸستەسە, «قازٸرگٸ بالالار كٸتاپ وقىمايدى» دەگەن جانساق پٸكٸردٸ جوياتىن ەدٸك. بۇل قالىپتاسقان ەسكٸ پٸكٸردٸ جوياتىن كەز كەلدٸ دەپ ويلايمىن. بالالار قازٸر كٸتاپقا, وقۋ-بٸلٸمگە قۇشتار».
