Aida Balaeva: Rýhani jańǵyrý boiynsha úzdik týyndylar úsh kezeńde irikteledi

Jiyndy ashqan Prezident Ákim­shi­­liginiń Basshysy Ádilbek Ja­q­sy­­bekov qazirgi kezde «Rýhani jań­ǵy­­rý» baǵdarlamasyn júzege asyrý jumysy bastalǵanyn atap ótip, oǵan bar­­lyq ortalyq jáne jergilikti at­qarýshy organdar men azamattyq qo­ǵam institýttarynyń ókilderi qa­tysyp otyrǵanyna toqtaldy.

«Ózderińizge belgili, ulttyq ko­mis­siianyń jumys toptary naqty jos­parlaryn jasap, osy kúnderi jan-jaqty jumystar júrgizilýde. Bú­­gingi otyrysta biz osy aralyq ke­­zeńde atqarylǵan jumystardyń ese­bin tyńdaityn bolamyz», dedi Á.Jaqsybekov.

Sodan keiin jiynǵa qatysýshylar «Rýhani jańǵyrý» qoǵamdyq sanany jańǵyrtý baǵdarlamasyn iske asyrý aýqymynda ortalyq jáne jer­gilikti memlekettik organdar at­qar­ǵan jumystardyń nátijelerin tal­­qylady.

Bul rette Premer-Mi­ni­str Keńsesiniń basshysy Nur­lan Al­da­bergenov pen Almaty qa­la­sy­nyń ákimi Baýyrjan Baibek jáne Qaraǵandy oblysynyń ákimi Erlan Qosh­anov otyrysta negizgi baiandama ja­saǵanyn aita keteiik.

Sondai-aq, atqarylǵan jumystyń ne­gizgi nátijeleri, tujyrymdamalyq us­tanymdar men qyzmetti odan ári uiymdastyrýdyń naqty sharalary aia­synda latyn qarpine kóshý, «Jańa gý­manitarlyq bilim, «Qazaq tilindegi 100 jańa oqýlyq», «Týǵan jer», «Qazaqstannyń kieli jerleriniń geo­grafiiasy», «Jahandaǵy zama­naýi qazaqstandyq mádeniet», «Qazaq­stan­­nyń 100 jańa tulǵasy» jobala­ry boi­ynsha jumys toptarynyń je­tek­shileri esep berdi. Talqylaý barysynda «Rýhani jań­ǵyrý» baǵdarlamasyn, onyń ishin­de arnaiy jobalardy júzege asyrý jónindegi usynystar tujyrymdaldy. Sóitip, otyrysqa qatysýshylar baǵ­dar­lamadaǵy mindetterdi tiimdi iske asy­rý úshin jobalyq ustanymdy en­gi­­zýdiń mańyzdylyǵyn erekshe atap ótti.

Sonymen qatar, Ulttyq komissiia múshelerine «Rýhani jańǵyrý» baǵ­darlamasy boiynsha ázirlengen ádis­temelik materialdar, sonyń ishinde BAQ-qa arnalǵan ádistemelik qural, joǵary oqý oryndaryna ar­nalǵan ádistemelik usynymdar, aq­pa­rattyq-túsindirý jumysy boiynsha qural, Baǵdarlama týraly ma­ńyz­dy suraqtardyń 20 jaýaby usy­nyl­dy. Otyrys qorytyndysy boi­yn­sha bir­qatar naqty sheshimder qa­byl­da­nyp, memlekettik organ­dar men ju­­mys toptarynyń jetekshilerine tap­­syr­ma­lar berildi.

Esterińizge sala keteiik, Memleket bas­shysynyń Jarlyǵymen qurylǵan Ult­tyq komissiia qoǵamdyq sanany jańǵyrtý baǵdarlamasyn iske asyrýdy jáne eldiń mádeni-gýmanitarlyq da­mýyn jan-jaqty qamtamasyz etý­di kózdeidi. Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev sáýir aiynda Prez­ident janyndaǵy Qoǵamdyq sana­ny jańǵyrtý baǵdarlamasyn iske asy­rý jónindegi ulttyq komissiiany qu­rý týraly Jarlyqqa qol qoiǵan bolatyn. Al komissiia quramyna belgili qoǵam qairatkerleri, Parlament depýtattary, Úkimet músheleri, ob­lys­­­tardyń, Astana jáne Almaty qa­­­lalarynyń ákimderi, Qazaqstan hal­­qy Assambleiasynyń músheleri, ǵa­­lymdar, jazýshylar, jýrnalister men saiasi partiialardyń ókilderi ki­re­di.

Jalpy, otyrysta qozǵalǵan más­e­leler áli talai talqylaýlarǵa ózek bo­latyny sózsiz. Osy oraida atalǵan ji­ynnyń mańyzdylyǵyn eskere otyryp, Ulttyq komissiia músheleriniń bir­qataryn sózge tartqan bolatynbyz.

Úzdik týyndylardy irikteý úsh kezeńnen turady

Aida BALAEVA, «Jahandaǵy zamanaýi qazaqstandyq mádeniet» arnaiy jobasy boiynsha jumys tobynyń jetekshis:

- Bizdiń jumys tobymyz qyzmetin belsendi túrde bastap ketti. Jumys tobynyń quramyna elimizdiń kórnekti tulǵalary, qalamgerler, ǵalymdar, ónertanýshylar men ziialy qaýym ókilderi enip otyr.

Qazirgi tańda jobany naqty júzege asyrý kezeńine óttik. Atqarylǵan jumystar týraly baiandar bolsam, búginge deiin naqty jumys jospary, jobany aqparattyq turǵyda qoldaityn media-jospar ázirlendi. Tiisti basqosýlar ótip, negizgi jumys vektorlary aiqyndaldy.

Alǵashqy otyrysta basty 2 qujat talqy­lanyp, qabyldandy. Atalǵan qujattar bo­iynsha zamanaýi mádeniet týyndylary irik­teletin bolady. Bul eki qujattyń birinshisi – týyndylardy irikteý kezinde qoldanylatyn Talap júieleri. Onda úzdik shyǵarmalardy irikteý kezinde paidalanylatyn 7 túrli baǵalaý talaptary qarastyrylǵan. Ekinshi qujat – Shyǵarmalardy irikteý tártibi.

Shyǵarmalardy 3 kezeń boiynsha irikteý josparlanyp otyr. Birinshi kezeńde shyǵarmashylyq odaqtar bekitilgen janrlar boiynsha týyndylardy jinap, sol arqyly jumystardyń short-paraǵy jasalady. Bul jumysty qazir bastap kettik.

Ekinshi kezeńde shyǵarmashylyq qury­lymdar usynǵan týyndylar jariialy túrde talqylanady. Talqylaýlar arnaiy jasalǵan Internet-tuǵyrnamalarda júrgiziledi. Oǵan adebietportal.kz, altynkalam.kz, dalatunes.kz, ikitap.kz, arvest.kz, artumar.kz syndy internet resýrstardy paidalanýdy josparlap otyrmyz.

Sońǵy úshinshi kezeńde talqylaýdan ótken, qatary birshama yqshamdalǵan shyǵarmalarǵa jumys tobynyń sektsiialarynda saraptama jasalady. Saraptamany tanymal mádeniet qairatkerleri, ǵalymdar, sarapshylar men synshylar júrgizetinin atap ótý kerek. Osy jumystardan keiin iriktelip alynǵan týyn­dylardyń tizimi Jumys tobynyń jalpy otyrysynda talqylaýǵa túsedi. Biylǵy jylǵy qazan aiynyń sońyna qarai iriktelip alynǵan týyndylardyń tizimi Ulttyq komissiiaǵa jiberiledi.

Búgingi tańda iriktelip alynǵan jumys­tardyń elimizdegi tanymaldyq deńgeii, avtorlarynyń tanymaldyǵy saraptalýda. Sondai-aq, kórkem týyndylardyń otandyq jáne sheteldik naryqtaǵy tanymaldyǵy da saraptalatyn bolady.

Tárjimalanatyn 7 oqýlyq tańdaldy

Erlan SAǴADIEV, Bilim jáne ǵylym ministr:

- Búgingi tańda Qazaq tiline tárji­malanatyn oqýlyqtardy irikteý jó­nindegi jumys toby quryldy, onyń quramynda joǵary oqý oryndary men ǵylymi zertteý institýttarynyń ǵa­lymdary, qoǵam qairatkerleri, jetek­shi saiasattanýshy mamandar bar.

Jumys tobynyń alǵashqy otyrysynda «Jańa gýmanitarlyq bilim. Qazaq tilindegi 100 jańa oqýlyq» jobasynyń aiasynda oqýlyqtardy irikteýge qatysty jumys jospary ja­saldy. Qazaq tiline aýdarylatyn oqý­lyq­tardy irikteýdiń ólshemderi belgilendi. Birinshiden, oqýlyqtar gýma­ni­­tarlyq pánder boiynsha bo­lýy mindetti: tarih, filosofiia, saia­­sattaný, áleýmettaný, psihologiia, mádeniettaný, filologiia, pedago­gika jáne túrkologiia qamtylady.

Ekin­shiden, bazalyq oqýlyqtar álemniń ozyq 100 joǵary oqý ornynyń bilim berý baǵdarlamasynda qamtylýy tiis jáne áigili baspalardyń bazasynda bolýy kerek. Sonymen qatar, Qazaqstannyń JOO qaýymdastyǵy, Saiasattanýshylar qaýymdastyǵy, Tarihshylar qaýym­dastyǵy syndy mamandanǵan qaýym­dastyqtar da tárjimalanýǵa laiyq dep tapqan oqýlyqtardy usyna alady.

Úshinshiden, iriktelip alynǵan oqýlyq 2014 jyldan bergi ýaqytta qaita basylǵan, mazmuny aýqymdy materialdarǵa negizdelgen bolýy kerek. Búgingi tańda, JOO-lardyń usy­nysy boiynsha 800 ataýdan tu­ratyn alǵashqy tizim túzildi. Ju­mys toby tiisti talaptar boiyn­sha irikteý jasaidy. Qazirdiń ózinde 7 oqýlyq tańdap alynyp, ha­lyq­aralyq quqyq ielerimen arada ke­lissóz júrgizip jatyrmyz. Bul 7 oqý­lyqtyń 4-ýin biylǵy jyldyń sońyna deiin aýdarýdy josparlap otyrmyz.

Naqtyraq aitar bolsam, birinshi aýdarylatyn tórt oqýlyq: «Ekonomika printsipteri», «Sotsiologiia negizderi», «Batys filosofiiasynyń jańa tarihy» jáne «Qubylmaly álemdegi sotsio­logiia». 2018 jyldyń naýryzyna deiin taǵy 3 kitap tárjimalanady dep josparlanǵan.

Mereiimizdi biiktetetin bastama

Arystanbek MUHAMEDIULY, Mádeniet jáne sport ministr:

- Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhani jańǵyrý» maqalasynda aityl­ǵan máselelerdi qoǵamymyz erekshe yqylaspen qabyldady. Onda aityl­ǵan árbir jaitty sana sarabyna salar bolsaq, olardyń búginimiz ben bola­shaǵymyz úshin óte mańyzdy ekenin uǵyna túserińiz sózsiz.

Eger biz qoǵamdyq sanany jańǵyrtý baǵdarlamasyn tabysty júzege asyra bilsek, Elbasymyz aitqandai, Qazaqstannyń bolashaǵy múldem basqasha bolady. Óitkeni, árbir halyqty onyń rýhani bailyǵy men sana-sezimi qalyptastyrady, joǵary deńgeige kóteredi. Bul baǵdarlama bizdiń sana-sezimimizdiń ósýine, ulttyq qundylyqtarymyzdy baǵalap, ony saqtaýǵa úlken septigin tigizedi. Ne­gi­zinde, álemdik qoǵamdastyq aldynda ózimizdiń óremizben, rýhani qun­dylyǵymyzben, jetken jetis­tikterimizben maqtana bilýge tiispiz.

Qazirgi tańda Qazaqstannyń má­deniet, sport, óner syndy salalarynda zor jetistikteri bar. Basqany bylai qoiǵanda, kúni keshe ǵana jahandy ónerimen tamsantqan Dimash Qudaibergenuly syndy jastarymyzdy aityp maqtanýymyzǵa ábden bolady. Máselen, 300 qytai jinalyp alyp, qazaq tilinde «Daididaý» ánin oryndady. Bul da biz úshin bir maqtanysh.

Aita keteiin, «Qazaqstannyń kieli jerleriniń geografiiasy» jobasy aiasynda jastar elimizdiń tarihi oryndaryna ekspeditsiialar uiymdastyrý ústinde. Al Mádeniet jáne sport ministrligi bolsa, jaz aiynda 7 baǵytqa arnalǵan búkil qazaqstandyq ekspeditsiiany qolǵa alýda.

Joldybai BAZAR, Nurlybek DOSYBAI,

«Egemen Qazaqstan» gazeti