|
Qylmys áleminde «Baha-Festival» degen laqap atpen tanymal Baqytkeldi Baiasov kim? Qai jerdiń týmasy? Baha-Festival jaily jurt neni biledi, neni bilmeidi? Biz búgin osyndai suraqtarǵa jaýap izdep kórmekpiz... 1990 jyldardyń basynda Qazaqstanda almatylyq Baha-Festivaldiń (Baqytkeldi) dáýreni júrdi. Bul jigit kópshiliktiń esinde asa qatygezdigimen qaldy. Ózimen sanaspaǵandardyń taqiiasyn teris ainaldyryp jiberetin batyrlyǵy jaily da ańyz kóp. Ol almatylyq baýyrlaryn ashsa – alaqanynda, jumsa – judyryǵynda ustady. Alaida bul tirligi reseilik «shirenýshilerge» unamady. Eshkimniń aldynda tizerlemegen Baha-Festival nebir myqtysymaqtardy ornyna qoidy. Ol 1993 jyly janyndaǵy tórt kómekshisimen birge kóz jumdy. Qazaqstandaǵy reketterge jasalǵan eń birinshi qastandyq ta osy Bahaǵa baǵyttaldy. Shyndyǵyn aitý kerek, bizdiń elde qylmys áleminiń serkeleri jaily derekter óte az. Bul taqyryp áli de óz dárgeiinde zerttelip jazyla qoiǵan joq. Sondyqtan da qolda bar derekterdi ǵana mise tutýǵa májbúrmiz. |
Baha-Festival 1963 jyly Almaty oblysyndaǵy qazirgi Raiymbek aýdanyna qarasty Qarasaz aýylynda dúniege kelgen. Kindigi qazaqtyń aqiyq aqyny Muqaǵalidyń jyrlaryna arqaý bolǵan áigili Qarasazdyń topyraǵynda kesilgen. Raiymbek batyrdyń tikelei urpaǵy. Ol kezde Qarasaz «Engels sovhozy» dep atalatyn. Sol Engelsten bala Baqytkeldi ata-anasymen 3-4 jasynda kóship, qazirgi Eńbekshiqazaq aýdanyna kelip turaqtaidy.
Baqytkeldiniń ákesi Qamatai aqiyq aqyn Muqaǵalidyń dosy bolǵan. Eki otbasy aralas-quralas bolypty. Tipti, Muqaǵali sábi Baqytkeldini kóterip turyp sýretke de túsken eken. Baqytkeldi dúnieden ozǵan soń, osy úige kelgen qonaqtar estelik úshin Baha-Festivaldiń sýretterin alyp ketetindi shyǵarady. Baqyttyń Muqaǵali aǵasymen túsken sýreti sol kezde qoldy bolsa kerek.
1966 jyly Qarasazdan Shelekke kóship kelgen soń, Baqytkeldiniń balalyq shaǵy qazirgi Eńbekshiqazaq aýdanynyń Sógeti aýylynda ótken. Baqytkeldi óte alǵyr bala bolyp ósedi. 1-synypty Sógetide oqyp, odan keiin oqýyn Shelek aýylynda jalǵastyrdy. Matematika men fizika pánderine degen qyzyǵýshylyǵynyń arqasynda Almatydaǵy O.Jáýtikov atyndaǵy fizika-matematika mektebine qabyldandy. 8-synyptan bastap, bir jarym jyldai sol mektepte oqidy. Baqytkeldiniń bilimi óz aldyna, sporttyq qabileti de joǵary deńgeide boldy. Ol sporttyq saiystarda kózge túsip, artynsha óz qalaýymen sporttyq mektepke aýysyp ketedi.
Baqytkeldi 17 jasynda mektepti támamdap, qazirgi T.Rysqulov atyndaǵy Jańa ekonomikalyq ýniversitetine (Narhoz) oqýǵa tústi. 1-kýrsynda ásker qataryna shaqyrylyp, boryshyn óteý úshin Aýǵanstanǵa attandy. 1981 jyly alǵashqy lekpen Aýǵanstandaǵy soǵysqa qatysady.
Baqytkeldiniń batyr bolyp qalyptasýyna soǵystyń yqpaly zor boldy. Qylmys áleminiń serkesine ainalýyna da sol Aýǵanstanda kórgen taǵdyry áser etse kerek. Ózgeler beibit ómir súrip jatqan kezde ol Aýǵanstanda qan keship júrdi. Munyń bári Baqyttyń sanasyna áser etken.
Áskerdegi - Baha. Birinshi sýrettegi oń jaqtaǵy birinshi otyrǵan jigit Baqytkeldi.
Ekinshi sýrettegi kózildirikti jigit Baqytkeldi Baiasov.
Aýǵanstannan kele salyp, Baqytkeldi qaitadan oqýyna qabyldandy. Biraq túrli jaǵdailarǵa bailanysty oqýyn bitire almai, baspahanada jumys istep kóredi. Sóitip júrgende Odaq ydyrap, jatjurttyqtar elimizde tairańdai bastady. Sol tusta qazaqtyń júrekti jigitteri saiasat sahnasyna kóterildi.
Baqytkeldiniń aǵasy Amangeldi Baiasov inisi jaily suhbat bergende: «Men sizge bir mysal aitaiyn. Qazaqtyń belgili boksshysy Bekzat Satarhanov jiyrma jasynda ómirden ozdy. Sóite tura, ol ómirge kelgendegi missiiasyn tolyq atqaryp, Sidnei Olimpiadasynda qazaqtyń týyn kókke jelbiretti. Menińshe, Baqytkeldiniń de ómirge kelgende atqarýy tiis ózindik missiiasy boldy. Ol sol missiiany adal atqaryp, óz zamanynyń batyryna ainaldy. Kóp azamattarǵa kómek qolyn sozdy. Kúshtilerdiń bári Baqyttan yǵatyn-dy. Onyń jany ádildikti qalaityn, tártipti jaqsy kóretin, aitqanyn oryndaityn, oryndatqyzatyn. Munyń bári óner. Bir ǵana mysal, Baqytkeldi Óskemendegi sheshender men qazaqtar arasyndaǵy túitkildi máselelerdi sheshti. Osy oqiǵadan keiin onyń abyroiy qatty ósti» depti.
Ras. Sol tusta Baqytkeldiniń abyroiy qatty asqaqtady. Groznyidan qylmys áleminiń jigitteri kelip Baqytqa: «Almaty bai qala eken. Osy qaladan bizge jumys isteitin bir aýdan ber», – dep ótinish aitady. Olar óte úlken daiyndyqpen kelipti-mis. «Joq» dep aitsa, atys bolyp, kóp adamnyń ómirine qaýip tónedi. «Iá» deiin dese, «Qazaqstandaǵy barlyq máseleni ózimiz sheshemiz» degen qaǵidasyna qarsy bolady. Baqytkeldi álgi jigitterge: «Jaraidy, Almatydan bir aýdan alyńdar. Biraq bizge Groznyidan dál sondai aýdan beresińder», – depti. Osy sózden keiin astamsyǵan jatjurttyqtar ne derlerin bilmei sasyp qalady.
Baqytkeldiniń osy bir sózi qanatty sózge ainalyp ketti. Baqytkeldiniń joldastary onyń adal adamnyń bárimen dos bolatynyn aitady. «Talai jigitke járdemdesip, qolynan kelgen kómekti aiaǵan joq» deidi olar. Baha-Festival qazaqtyń belgili qairatker uly Asanbai Asqarovtyń basyna is túskende de qol ushyn sozǵan. Túrmeden shyqqan soń Asanbai aǵaǵa «Volga» mingizdi. Asanbai Asqarov Baqyttyń osy jaqsylyǵyna riza bolyp, áke-sheshesine alǵys aityp, arnaiy kelip, qonaq bolǵan kórinedi.
Keńes Odaǵy ydyraǵan tusta elimizde beibereketsizdik bastaldy. Halyqtyń muńyn muńdap, joǵyn joqtaýy tiis memlekettik qurylymdar óz qulqynynyń quly bolyp ketti. Eshkim eshkimge senbeitin, qazir jasalǵan kelisim-shart qazir buzylatyn... Birin-biri aldaǵan, birin-biri tonaǵan zamanda kimniń aqshasy kóp bolsa, prokýror da, sot ta sonyń sózin sóileidi. Osyndai ádiletsizdikke Baqytkeldiler shydaǵan joq. Ultyna, násiline qaramai ádiletsizdikke qarsy turdy. Onyń atynyń áli atalýy, abyroiynyń halyq sanasynan óshpeýi nelikten dep oilaisyz? Bul – ádildiginiń arqasy.
Baqyttardyń qyzmetine sheneýnikterdiń de júgingen kezderi boldy. Bir kúni Baqytqa bir jaqsy tanysy kelip, týysynyń áldekimnen aldanyp qalǵanyn aitypty. Baqyt dereý eki jaqty da shaqyrtyp sóilesedi. Baqyttyń tanysy arqyly kelgen adam asqaqtap, al ekinshi taraptaǵy jigit qobaljyp otyrady. Baqyt ekeýin bettestirip, ádildik tanysy jaqta emes ekenin biledi de, isti qobaljyp otyrǵan jigittiń paidasyna sheship beredi. Sonda ol tańǵalyp: «Bul ómirde dál osyndai ádil adam bar dep oilamappyn», – depti.
Baqytkeldi 1993 jyly 7 qazanda Almatydaǵy Jandosov kóshesiniń boiynda ornalasqan №12 emhanada kóz jumdy. Qastandyq Keńsai jaqtaǵy Asqar degen dosynyń úiinde jasalǵan. Amal ne, aýyr jaralanǵan Baqytkeldi 11 qazan kúni, iaǵni 30 jasqa tolǵan týǵan kúninde jer qoinyna tapsyryldy.
Baqytkeldi Qamataiuly Raiymbektegi atyndaǵy meshit
Baha-Festival qaitys bolarynan bir jyl buryn dostaryna meshit salý týraly oiyn aitqan. Sol oiyn iske asyrý úshin Almaarasanǵa barar joldan jer de alady. Biraq, bul meshit salynyp bitpei jatyp, Baqytkeldi qaza tapty. Keiinnen baýyrlary birigip, atalǵan meshit boi túzedi. Qazir Baqytkeldi Qamataiuly Raiymbektegi atyndaǵy meshit ózi oilaǵandai rýhani ortalyqqa ainalyp, jumys istep tur.
Sháriphan Qaisar
Abai.kz
