Kollaj: Ult.kz
Jelide rejisser Aisultan Seiitovtyń «Dope soz» podkastyndaǵy málimdemesi qoǵam arasynda daýǵa ainaldy. Atap aitqanda, Seiitov «Oian, qazaq» filmi halyq arasynda ashý men agressiia týǵyzǵanyn baiqaǵanyn jetkizdi. Film ultarazdyq máseleniń órshýine yqpal etken, sebebi filmnen keiin keibir jasóspirimder ózge ult ókilderinen ósh alýdy kózdeitinderin aitqan, dep habarlaidy Ult.kz.
Asfaltta ósken qazaq
Rejisserdiń málimdemesine «Oian, qazaq» filminiń prodiýseri Aisáýle Ábilda óziniń Facebook paraqshasynda jaýap berdi.
«Oian qazaq» filmi adamdardyń agressiiasyn týdyrdy» dep pikir bildiretindei, qansha adamnan saýalnama alyp, qorytyndy shyǵarǵany da qyzyq bolyp tur, alaida aitpaǵym ol emes. Ashý máselesine kelsek, ol bizdiń ishimizde sol «Oian, qazaq» kitaby jazylǵannan beri, iaǵni 115 jyl boiy kele jatqan sezimder ǵoi, alaida sizge ony túsiný qaida?! Sebebi, siz áý bastan orys tildi, asfaltta ósken jigitsiz. Sizdiń qazaq tilinde sóilei tura, óz elińde diskriminatsiiaǵa ushyraýdyń ne ekeninen habaryńyz da joq. Sizdiń bankke baryp, taza qazaq tilinde qujatty talap etip, 3 saǵat kútken tájiribeńiz joq, sebebi sizge beretin qaǵazda bári túsinikti, siz áýejaida qazaq tilin talap etip, hat jazbaisyz, siz ár dúkenge kirip, jarnamanyń qazaq tilinde bolý keregin eskertip, streske túspeisiz, qorlanbaisyz. Sizdiń orys tildilerdiń óktem daýysyn, kemsitýin sezetin retseptoryńyz joq. Sizdiń jol qashannan dańǵyl», - dep jazdy Aisáýle Ábilda.
Prodiýser «Oian, qazaq» bizge ishki sezimderimiz ben tarihi travmalarymyzǵa toptyq terapiia jasaýǵa ǵana kómektesti deidi, áitpese ol filmnen keiin eshkimniń kózi shyǵyp, beti isken joq.
«Ondai ujymdyq terapiianyń bizdiń janymyzǵa qanshalyqty qajet bolǵanyn 27 jasyna deiin qazaq tilin aǵylshyn sekildi sýdyratyp sóilep kete almaǵan siz sezine almaisyz. 30 jasqa jetken kez kelgen adamǵa «osozannost» degen kúi keledi, dál sol sekildi táýelsiz el bolǵanymyzǵa 30 jyl tolǵanda bizge de sondai kezeń kelip tur dál qazir, «Oian, qazaqtyń» jazyǵy sonymen tuspa-tus kelgeni shyǵar. Biz sekildi qazaqy adamdarǵa eń bolmaǵanda kino arqyly sezimimizdi shyǵarýǵa ruqsat berseńizder jón edi. Jalpy, pikirińizge rahmet, alaida biz onymen kelise almaimyz. Bizdiń qazaqy qoǵamnyń eseigeni sonshalyq, óz týǵan eline qurmet retinde qazaq tilin erkin sóileýdi osy kúnge deiin úirene almaǵan adamdardan aqyl qabyldai almai qalǵanbyz, meili ol álemniń rejisseri bolsa da», - dedi Aisáýle Ábilda.
«Endi qaitalanbaidy»
Osydan keiin prodiýserdiń aitýynsha, Aisultan Seiitov oǵan habarlasyp, bolashaqta sózine abai bolatynyn aitqan.
«Ol óz qatesin túsindi, bul máseleni tezirek sheship, taqyrypty japqysy keletinin aitty. Biraq, men postymdy film kórermeni aldynda aitylǵan sózge jaýapkershilik alyp, keshirim surasa ǵana óshiretinimdi aittym. Bul múmkin arasy alshaqtap ketken qos tildi qoǵam músheleriniń bir-birimen kompromiske kelýiniń alǵashqy qadamdary shyǵar, kim bilsin», - dep jazdy prodiýser.
Alaida Aisultan Seitov tarapynan keshirim jazba da, basqasy da bolǵan joq.
Qazaqtildiler men orystildiler arasyndaǵy másele
Jeli qoldanýshysy Azamat Ábilqaiyr Seiitovtyń filmderin qazaqtildi orta qabylamaitynyn aitty, óitkeni qazaqsha oilanbai, mádenietin sińirmei turyp, birdeńe deý orynsyz.
«Men joǵarydaǵy serialdy, rejisserdi de qorǵap turǵan joqpyn. Aitqym kelgeni, osyndai jarytyp ne qazaqsha sóilei almaityn, qoiyrtpaq nárseler jasap júretin tipi zamanaýilardy kóptegen atqaminer sheneýnikter áýlie tutady. Solarǵa milliondap aqsha beredi. Al qazaqtildi, qazaqsha oilaityndar álgi kókelerdiń uǵymynda badyraq bireý. Olardyń uǵymynda biik óner iesi tek oryssha sóileý kerek.
Sosyn kelip, “Qazaqsha dýbliajdadyq, óittik-búittik. Áne, ózderiń barmaisyńdar” deidi. Árine, barmaidy. Óitkeni, mádeniettiń ainalasyndaǵy shendiler qazaqsha sóileitin, qazaq tilinde oilaityn óner adamyna murynyn shúiirip qaraidy», - dep taǵy bir máseleniń ushyn shyǵardy.
Jýazýshy, baspager Arman Álmenbet Aisultan Seiitovke qazaqtildi aýditoriiaǵa oralýdy usyndy, aitýynsha, onyń naǵyz aýditoriiasy solar.
«Áriptester týraly jaman aitý — ádepsizdik. Eger jastar «Oian, qazaq» filmin solai qabyldasa, bul avtorlardyń kinási emes. Jas jigitter dál sondai videolardy «Qash» filminen keiin de túsirýi múmkin edi. Óitkeni asharshylyq – aýyr taqyryp, jáne bul máseleni búgin bolmasa, erteń talqylaýymyz kerek. 6 million qazaqtyń sany 2 millionǵa deiin qysqardy. Bul qalai ashý-yzany týdyrmaidy?
Aisultan, biz seni jaqsy kóremiz jáne bir kúni qazaqtildi aýditoriiaǵa qaita oralady dep úmittenemiz. Seniń túp-tamyryń osynda, seniń naǵyz aýditoriiań da osynda», - dep jazdy ol.
Taǵy bir qoldanýshy rejisserge kúrdeli filmder túsirý úshin tereń túsinik keregin jazdy.
«Eh, qazaqtyń tarihy, mádenieti men rýhy jaily kino túsirý úshin qazaqsha oilap, júregiń qazaq dep soǵýy kerek. Aisultannyń oiy, qundylyqtary qazaqy rýhtan alshaq bolǵandyqtan, tereń ulttyq rýhani dúnieni túsinbei tur. Prodiýser dosyna qarap ultarazdyq máselesine kire almadym deý, kóp nárseniń baiybyna bara almaityn, tek birjaqty qaraitynyn kórsetedi. Saǵan kino túsirý erte dep aitaiyn desem, yǵai men syǵaidyń bári arzan bos dúnie túsirip jatyr. Áli de býyny qatpaǵan bala ekeni kórinip tur, biraz bilim alyp, kemel er azamat bolýdy buiyrtsyn», - dep jazdy qoldanýshy.
Eske salaiyq, «Mirjaqyp. Oian, Qazaq!» — Mirjaqyp Dýlatov týraly túsirilgen kórkem film. 2023 jyldyń qyrkúieginde film qazaqstandyq prokatqa shyǵyp, 1 mlrd teńgeden astam kassa jinady.
Anara Baýyrjanqyzy
