Keshe jýrnalist, jazýshy Esbolat Aidabosynnyń Taldyqorǵan qalasynda ótken «QazTalks - ashyq áńgime alańynda» sóilegen sózin jariialaǵan edik. Taqyryp «Rýhani jańǵyrý bastaldy. Jas qalamger, sen qaidasyń?» dep atalady. Maqalada Esbolat Aidabosyn jas aqyn-jazýshylardyń jai-kúiine toqtalyp, Elbasy maqalasynda kórsetilgen "Týǵan jer" jobasy boiynsha qalamgerlerdi aimaqtarǵa tartý týraly usynys taǵan edi.
Bul týraly jazýshy, jýrnalist Ómirjan Ábdihalyquly óz pikirin bildirdi. "Esbolattyń jas qalamgerlerdi týǵan jerlerine shaqyryp, úi-jai berip, jazýǵa jaǵdai jasaý týraly Taldyqorǵanda ótken QazTalks te aitqan oiyna qosylar-qosylmasymdy bilmei otyrmyn. Maǵan salsańyz, ádebietti áleýmettik-turmystyq máselege salýǵa qarsymyn. Buǵan deiin de talai qalamgerge Astanadan, Almatydan ózge qalalardan úi berildi. Biraq odan ádebiet kórkeiip, gúldep ketken joq. Iá, úili-kúili bolǵan ár qalamgerdiń jeke shyǵarmashylyqtarynda ilgerleýshilikter bolǵan shyǵar, biraq tutas ádebiettiń kóshi júrdi, jurt aýystyrdy dep aita almas edim. Sosyn áleýmettik-turmystyq jaǵdaiyńyz jaqsarǵanmen, jazýǵa mol ishki qoryńyz, jyldar boiy basyńyzda qorytyp jinaǵan ideialaryńyz, formalaryńyz, detaldaryńyz qysqasy tutas shyǵarmashylyǵyńyzdyń uly jobasy bolmasa ádebiet taǵy da aldanyp qalady ǵoi", - deidi ol.
Sondai-aq ol Esbolat kótergen máselege óz oiyn aita otyryp, ózge de zamandas qalamgerlerdi osy tóńirekte oi qosýǵa shaqyrdy.
Atalǵan taqyryp tóńiregindegi talqy týraly belgili saiasattanýshy Aidos Sarym da feisbýktaǵy paraqshasynda óz oiyn aitty.
Aidos Sarym osyndai talqylardyń qazaqqa kerek ekenin aita kelip, Esbolat pen Ómirjanǵa alǵys aitty. Tolyq mátin tómendegidei:
1. Bizge sotsialistik dáýirde qalyptasqan jazýshylardy qoldaý júiesi túkke de keregi joq. Bundai áleýmettik qoldaýdyń quny men baǵasy bar: ony sotsrealizm dep ataǵan sovet zamanynda. Eger búgin sondai júie engizilse, onyń da quny bolady. Bul júie, ainalyp kelgende, aqyn men jazýshynyń aýyzyn býyp tastap, belgili bir taqyryptarǵa jolatpaýǵa aparady.
Eldegi 800 jazýshyǵa arnaiy jaǵdai jasap, jalaqy berýge de qarsymyn. Sebebi odan 800 Muqtar Áýezov pen 800 Maǵjan Jumabaev avtomatty túrde paida bolmaidy. Kerisinshe, kóptegen adamnyń eńbek etýge degen qajyr-qairaty men jigerinen aiyryp tastaimyz. Pýshkin men Dostoevskii biraz uly shyǵarmasyn kartadan utylǵan qaryzyn óteý úshin jazyp tastaǵanyn barsha jurt biledi. Sol siiaqty úi de, jaqsy jalaqy da avans emes, qajyrly eńbektiń zeineti. Ol úshin de biraz beinetin kórý kerek.
Onyń ústine adam retinde aqyn men jazýshy basqa da kez-kelgen kásip iesinen esh artyq emes. Eger bir topqa jaǵdai jasalsa, basqa da toptardyń barlyǵyna dál sondai jaǵdai jasap shyǵý qajet. Bul - ýtopiia!
2. Aqyn-jazýshylardy aimaq-aimaqqa taratýǵa da qarsymyn. Sebebi qalamgerler Almaty men Astanaǵa baq úshin ǵana emes, báseke orta, oi ortasy úshin keledi. Shyǵarmashylyq úshin aqyn-jazýshylardyń bir-birimen kezdesip, pikirlesip, tipti tóbelesip turǵany óte tiimdi jáne paidaly.
Keibir kezderi shyǵarmashylyq adamdaryn aimaqqa jinaý úrdisi bolǵany ras. Mysaly, Atyraý, Oralda. Biraq, onyń naqty maqsaty, ideiasy boldy. Túpkilikti maqsaty - aimaqtardyń áleýetin kóterý, aimaqtaǵy shyǵarmashylyq ortanyń sapasyn arttyrý degendei. Biraq, bul jumys ekiniń biriniń qolynan kele bermeidi. Imekeńdei, Qyrekeńdei ákimder bizde kóp emes. Tipti sol kisilerdiń kezinde aimaqqa ketken biraz azamat sońynan qaitadan Almaty men Astanaǵa oralyp ta úlgerdi. Aimaqtaǵy ákim sol jerdegi on jazýshynyń kitabyn oqymasa, qajet etpese, jergilikti jerde orta bolmasa, ol jerge topyrlatyp aqyn-jazýshyny jinaǵannan ne paida? Erteń sol ákimmen sottasyp, ursysyp júrse kimge paida?
Bir ǵana baǵytty qoldar edim: búgin Arqanyń ziialy qaýymyn kúsheitý kerek. Onda da jershildik pen týystyq turǵysynan emes, jalpy qazaqtyń belsendi azamattaryn, aqyn-jazýshysyn Arqaǵa qarai barýǵa úgittep, jaǵdai jasaýdy talap etýge bolady. Onda da naqty maqsat, naqty kórsetkishter kerek.
Taǵy bir baǵytty aityp júrmin. 800 jazýshynyń ishinen tili jatyq, oiy men zedesi ashyq 32 jazýshyny tańdap, kezindegi Rýzvelttiń júiesimen aimaq-aimaqqa 1-2 jylǵa jóneltý kerek. Osynyń nátijesinde dúniege ár oblystyń 1-2 týristik jolnusqasy (jergilikti ańyz-áfsanalardy jinap, jaqsylap jazyp, til-tilge aýdarylyp) dúniege kelse quba-qup.
3. Esbolat aitqan júie naryqtyq printsipterge qaishy. Bizge kitap indýstriiasyn (jazýshy-agent-baspa-marketing-saýda-nasihat-oqyrman) jasaqtap shyǵý kerek. Eger ońdy indýstriia jasaqtalsa, bul júiede ozyq, sózi men qalamy ótkir tulǵalar jaryp shyǵady.
Bizge jańa kitap modasyn, kitap oqý mádenietin jasaqtaý kerek. Jylyna mektepti 100 myń qazaq balasy aiaqtap jatady. Solardyń kemi 20 myńy kórkem ádebietti izdeitin potentsialdy oqyrman. Jyl saiyn mektep tabaldyryǵyn 100 myń qazaq balasy attaidy. Bulardyń barlyǵy derlik ózindik qajetiligi bar, ózindik talǵamy men muraty bar potentsialdy oqyrman. Mine osylardy kitap oqityn, talǵamy bar, óresi bar oqyrman jasaýymyz ult dárejesindegi maidan men jumys bolýy kerek. Eger osyndai oqyrman orta bolsa,eshqandai memlekettik baǵdarlamanyń ne basqanyń qajeti de joq.
Eger osyndai oqyrman orta paida bolatyn bolsa, arasynan esttettik toptar da shyǵady. Olar óz talǵamyna sai belgili bir aqyn-jazýshylarǵa suranys týdyra da alady, ómirlik qajettilikterin de ótei alady.
Ózim talai jazýshymen dospyn, joldaspyn, birazyn tanimyn, arasynda ashtan ólip (qudai saqtasyn) jatqan adam kórmedim. Ómirdiń qiynshylyǵyna kelsek, ony bári de kórgeni jaqsy. Bárimiz de úisiz júrgen kez boldy. Jalaqymyz jetpei, talai qaryz alǵan kúnder de boldy. Esi durys adamdy bundai jaǵdai shynyqtyrady, ómirlik tájiribe beredi, eńbektenýge mashyqtaidy.
.jpg)