كەشە جۋرناليست, جازۋشى ەسبولات ايدابوسىننىڭ تالدىقورعان قالاسىندا ٶتكەن «QazTalks - اشىق ەڭگٸمە الاڭىندا» سٶيلەگەن سٶزٸن جارييالاعان ەدٸك. تاقىرىپ «رۋحاني جاڭعىرۋ باستالدى. جاس قالامگەر, سەن قايداسىڭ?» دەپ اتالادى. ماقالادا ەسبولات ايدابوسىن جاس اقىن-جازۋشىلاردىڭ جاي-كٷيٸنە توقتالىپ, ەلباسى ماقالاسىندا كٶرسەتٸلگەن "تۋعان جەر" جوباسى بويىنشا قالامگەرلەردٸ ايماقتارعا تارتۋ تۋرالى ۇسىنىس تاعان ەدٸ.
بۇل تۋرالى جازۋشى, جۋرناليست ٶمٸرجان ەبدٸحالىقۇلى ٶز پٸكٸرٸن بٸلدٸردٸ. "ەسبولاتتىڭ جاس قالامگەرلەردٸ تۋعان جەرلەرٸنە شاقىرىپ, ٷي-جاي بەرٸپ, جازۋعا جاعداي جاساۋ تۋرالى تالدىقورعاندا ٶتكەن QazTalks تە ايتقان ويىنا قوسىلار-قوسىلماسىمدى بٸلمەي وتىرمىن. ماعان سالساڭىز, ەدەبيەتتٸ ەلەۋمەتتٸك-تۇرمىستىق مەسەلەگە سالۋعا قارسىمىن. بۇعان دەيٸن دە تالاي قالامگەرگە استانادان, الماتىدان ٶزگە قالالاردان ٷي بەرٸلدٸ. بٸراق ودان ەدەبيەت كٶركەيٸپ, گٷلدەپ كەتكەن جوق. يە, ٷيلٸ-كٷيلٸ بولعان ەر قالامگەردٸڭ جەكە شىعارماشىلىقتارىندا ٸلگەرلەۋشٸلٸكتەر بولعان شىعار, بٸراق تۇتاس ەدەبيەتتٸڭ كٶشٸ جٷردٸ, جۇرت اۋىستىردى دەپ ايتا الماس ەدٸم. سوسىن ەلەۋمەتتٸك-تۇرمىستىق جاعدايىڭىز جاقسارعانمەن, جازۋعا مول ٸشكٸ قورىڭىز, جىلدار بويى باسىڭىزدا قورىتىپ جيناعان يدەيالارىڭىز, فورمالارىڭىز, دەتالدارىڭىز قىسقاسى تۇتاس شىعارماشىلىعىڭىزدىڭ ۇلى جوباسى بولماسا ەدەبيەت تاعى دا الدانىپ قالادى عوي", - دەيدٸ ول.
سونداي-اق ول ەسبولات كٶتەرگەن مەسەلەگە ٶز ويىن ايتا وتىرىپ, ٶزگە دە زامانداس قالامگەرلەردٸ وسى تٶڭٸرەكتە وي قوسۋعا شاقىردى.
اتالعان تاقىرىپ تٶڭٸرەگٸندەگٸ تالقى تۋرالى بەلگٸلٸ ساياساتتانۋشى ايدوس سارىم دا فەيسبۋكتاعى پاراقشاسىندا ٶز ويىن ايتتى.
ايدوس سارىم وسىنداي تالقىلاردىڭ قازاققا كەرەك ەكەنٸن ايتا كەلٸپ, ەسبولات پەن ٶمٸرجانعا العىس ايتتى. تولىق مەتٸن تٶمەندەگٸدەي:
1. بٸزگە سوتسياليستٸك دەۋٸردە قالىپتاسقان جازۋشىلاردى قولداۋ جٷيەسٸ تٷككە دە كەرەگٸ جوق. بۇنداي ەلەۋمەتتٸك قولداۋدىڭ قۇنى مەن باعاسى بار: ونى سوتسرەاليزم دەپ اتاعان سوۆەت زامانىندا. ەگەر بٷگٸن سونداي جٷيە ەنگٸزٸلسە, ونىڭ دا قۇنى بولادى. بۇل جٷيە, اينالىپ كەلگەندە, اقىن مەن جازۋشىنىڭ اۋىزىن بۋىپ تاستاپ, بەلگٸلٸ بٸر تاقىرىپتارعا جولاتپاۋعا اپارادى.
ەلدەگٸ 800 جازۋشىعا ارنايى جاعداي جاساپ, جالاقى بەرۋگە دە قارسىمىن. سەبەبٸ ودان 800 مۇقتار ەۋەزوۆ پەن 800 ماعجان جۇماباەۆ اۆتوماتتى تٷردە پايدا بولمايدى. كەرٸسٸنشە, كٶپتەگەن ادامنىڭ ەڭبەك ەتۋگە دەگەن قاجىر-قايراتى مەن جٸگەرٸنەن ايىرىپ تاستايمىز. پۋشكين مەن دوستوەۆسكيي بٸراز ۇلى شىعارماسىن كارتادان ۇتىلعان قارىزىن ٶتەۋ ٷشٸن جازىپ تاستاعانىن بارشا جۇرت بٸلەدٸ. سول سيياقتى ٷي دە, جاقسى جالاقى دا اۆانس ەمەس, قاجىرلى ەڭبەكتٸڭ زەينەتٸ. ول ٷشٸن دە بٸراز بەينەتٸن كٶرۋ كەرەك.
ونىڭ ٷستٸنە ادام رەتٸندە اقىن مەن جازۋشى باسقا دا كەز-كەلگەن كەسٸپ يەسٸنەن ەش ارتىق ەمەس. ەگەر بٸر توپقا جاعداي جاسالسا, باسقا دا توپتاردىڭ بارلىعىنا دەل سونداي جاعداي جاساپ شىعۋ قاجەت. بۇل - ۋتوپييا!
2. اقىن-جازۋشىلاردى ايماق-ايماققا تاراتۋعا دا قارسىمىن. سەبەبٸ قالامگەرلەر الماتى مەن استاناعا باق ٷشٸن عانا ەمەس, بەسەكە ورتا, وي ورتاسى ٷشٸن كەلەدٸ. شىعارماشىلىق ٷشٸن اقىن-جازۋشىلاردىڭ بٸر-بٸرٸمەن كەزدەسٸپ, پٸكٸرلەسٸپ, تٸپتٸ تٶبەلەسٸپ تۇرعانى ٶتە تيٸمدٸ جەنە پايدالى.
كەيبٸر كەزدەرٸ شىعارماشىلىق ادامدارىن ايماققا جيناۋ ٷردٸسٸ بولعانى راس. مىسالى, اتىراۋ, ورالدا. بٸراق, ونىڭ ناقتى ماقساتى, يدەياسى بولدى. تٷپكٸلٸكتٸ ماقساتى - ايماقتاردىڭ ەلەۋەتٸن كٶتەرۋ, ايماقتاعى شىعارماشىلىق ورتانىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ دەگەندەي. بٸراق, بۇل جۇمىس ەكٸنٸڭ بٸرٸنٸڭ قولىنان كەلە بەرمەيدٸ. يمەكەڭدەي, قىرەكەڭدەي ەكٸمدەر بٸزدە كٶپ ەمەس. تٸپتٸ سول كٸسٸلەردٸڭ كەزٸندە ايماققا كەتكەن بٸراز ازامات سوڭىنان قايتادان الماتى مەن استاناعا ورالىپ تا ٷلگەردٸ. ايماقتاعى ەكٸم سول جەردەگٸ ون جازۋشىنىڭ كٸتابىن وقىماسا, قاجەت ەتپەسە, جەرگٸلٸكتٸ جەردە ورتا بولماسا, ول جەرگە توپىرلاتىپ اقىن-جازۋشىنى جيناعاننان نە پايدا? ەرتەڭ سول ەكٸممەن سوتتاسىپ, ۇرسىسىپ جٷرسە كٸمگە پايدا?
بٸر عانا باعىتتى قولدار ەدٸم: بٷگٸن ارقانىڭ زييالى قاۋىمىن كٷشەيتۋ كەرەك. وندا دا جەرشٸلدٸك پەن تۋىستىق تۇرعىسىنان ەمەس, جالپى قازاقتىڭ بەلسەندٸ ازاماتتارىن, اقىن-جازۋشىسىن ارقاعا قاراي بارۋعا ٷگٸتتەپ, جاعداي جاساۋدى تالاپ ەتۋگە بولادى. وندا دا ناقتى ماقسات, ناقتى كٶرسەتكٸشتەر كەرەك.
تاعى بٸر باعىتتى ايتىپ جٷرمٸن. 800 جازۋشىنىڭ ٸشٸنەن تٸلٸ جاتىق, ويى مەن زەدەسٸ اشىق 32 جازۋشىنى تاڭداپ, كەزٸندەگٸ رۋزۆەلتتٸڭ جٷيەسٸمەن ايماق-ايماققا 1-2 جىلعا جٶنەلتۋ كەرەك. وسىنىڭ نەتيجەسٸندە دٷنيەگە ەر وبلىستىڭ 1-2 تۋريستٸك جولنۇسقاسى (جەرگٸلٸكتٸ اڭىز-ەفسانالاردى جيناپ, جاقسىلاپ جازىپ, تٸل-تٸلگە اۋدارىلىپ) دٷنيەگە كەلسە قۇبا-قۇپ.
3. ەسبولات ايتقان جٷيە نارىقتىق پرينتسيپتەرگە قايشى. بٸزگە كٸتاپ يندۋستريياسىن (جازۋشى-اگەنت-باسپا-ماركەتينگ-ساۋدا-ناسيحات-وقىرمان) جاساقتاپ شىعۋ كەرەك. ەگەر وڭدى يندۋسترييا جاساقتالسا, بۇل جٷيەدە وزىق, سٶزٸ مەن قالامى ٶتكٸر تۇلعالار جارىپ شىعادى.
بٸزگە جاڭا كٸتاپ موداسىن, كٸتاپ وقۋ مەدەنيەتٸن جاساقتاۋ كەرەك. جىلىنا مەكتەپتٸ 100 مىڭ قازاق بالاسى اياقتاپ جاتادى. سولاردىڭ كەمٸ 20 مىڭى كٶركەم ەدەبيەتتٸ ٸزدەيتٸن پوتەنتسيالدى وقىرمان. جىل سايىن مەكتەپ تابالدىرىعىن 100 مىڭ قازاق بالاسى اتتايدى. بۇلاردىڭ بارلىعى دەرلٸك ٶزٸندٸك قاجەتٸلٸگٸ بار, ٶزٸندٸك تالعامى مەن مۇراتى بار پوتەنتسيالدى وقىرمان. مٸنە وسىلاردى كٸتاپ وقيتىن, تالعامى بار, ٶرەسٸ بار وقىرمان جاساۋىمىز ۇلت دەرەجەسٸندەگٸ مايدان مەن جۇمىس بولۋى كەرەك. ەگەر وسىنداي وقىرمان ورتا بولسا,ەشقانداي مەملەكەتتٸك باعدارلامانىڭ نە باسقانىڭ قاجەتٸ دە جوق.
ەگەر وسىنداي وقىرمان ورتا پايدا بولاتىن بولسا, اراسىنان ەستتەتتٸك توپتار دا شىعادى. ولار ٶز تالعامىنا ساي بەلگٸلٸ بٸر اقىن-جازۋشىلارعا سۇرانىس تۋدىرا دا الادى, ٶمٸرلٸك قاجەتتٸلٸكتەرٸن دە ٶتەي الادى.
ٶزٸم تالاي جازۋشىمەن دوسپىن, جولداسپىن, بٸرازىن تانيمىن, اراسىندا اشتان ٶلٸپ (قۇداي ساقتاسىن) جاتقان ادام كٶرمەدٸم. ٶمٸردٸڭ قيىنشىلىعىنا كەلسەك, ونى بەرٸ دە كٶرگەنٸ جاقسى. بەرٸمٸز دە ٷيسٸز جٷرگەن كەز بولدى. جالاقىمىز جەتپەي, تالاي قارىز العان كٷندەر دە بولدى. ەسٸ دۇرىس ادامدى بۇنداي جاعداي شىنىقتىرادى, ٶمٸرلٸك تەجٸريبە بەرەدٸ, ەڭبەكتەنۋگە ماشىقتايدى.
