Tonia ájeidiń tolǵamy
Biz turatyn páterdiń iesi – seksen ekidegi orys ájei. Ózi Máskeýdiń basqa aýdanyndaǵy páterinde turady. Úige qurbym ekeýmiz uiyqtap jatqanda kelse, bizdi oiatpaiyn dep aiaǵynyń ushymen júredi.
Bir ǵylymi jobamen jumys istep jatqanyma biraz ýaqyt boldy. Erterek bitirip, tapsyrýǵa tiispin. Sol sebepti, tańǵy segizde aiaqtap, elektrondy poshtamen jiberip, uiqyǵa jatqam. Bir kózimdi ashsam, úi iesi orys ájei bas jaǵymda gazet oqyp otyr eken. «Búgin páter aqysyn tóleitin kún ǵoi» dep uiqyly-oiaý esime aldym. Páterde qazaq qurbymmen turam. Bir kún buryn páterdiń aqshasyn «úide birimiz bolmasaq, birimiz berermiz» dep, shkafqa salyp qoiǵanbyz. «Aqshany qurbym bergen shyǵar» dep oiladym. Sol kúii qaita uiyqtap ketippin.
Qurbym oiatty. «Tonia ájei keldi me? Páter aqysyn berdiń be?» dep surady. «Joq, ol kisi kelgende men uiyqtap jatqanmyn», – dedim. «Qyzyqsyń. Men dúken aralap ketkende kelgen ǵoi. Jaqsy, mádenietti kisi. Tipti, seni uiqyńnan oiatyp, páter aqysyn suraýǵa da quqy bar edi», – dedi qurbym.
Sol Tonia ájei: «Ata-anadan on jetimiz. Áke-sheshemiz bala kezimizde bárimizdi sanap shyǵatyn. Eger bireýimiz kórshiniń úiinde oinap júrip, ornymyzǵa kórshiniń balasyn jibersek te, baiqamai qalatyn. Anam keshki asqa úsh kástról borsh pisiretin. Anamnyń da, ákemniń de bizdi erkeletýge ýaqyty bolǵan joq. Ákem erteli-kesh jumysta bolatyn. Anam erteli-kesh úidiń sharýasymen tynym tappaityn. Kishkentai sińlim qaitys bolǵanda, anam da, ákem de qatty qinalǵan joq. Bálkim, balamyn ǵoi, maǵan solai kóringen shyǵar. Bir balasy aiaqqa oratylyp, jylap, bir balasynyń ústin jara basyp, ol kelesi balasyna juǵyp, miy ashyp jatqanda, shetinegen qyzdaryn joqtap otyrýǵa ýaqyttary da bolmaǵan shyǵar. Keiin de ólgen sińlim týraly ákemniń de, anamnyń da aityp otyrǵanyn eshqashan estigen emespin. Biraq úidegi balalardyń bári bir-birine meiirimdi, baýyrmal bolyp ósti. Bir-birimizge otbasy bolyp ketkennen keiin de kómektesip turdyq», – deidi.
Seksen ekidegi Tonia ájei basseinge barady, aerobikamen ainalysady. «Bizderge bi kýrsyna jazylý arzan, jeńildik bar», – deidi ózi. Táttini óte az jeidi, ózin-ózi kútedi. «Tátti jemeimin, tolyp ketemin», – dep qaljyńdaidy. Árine, densaýlyǵyn kútedi ǵoi.
«Kórshi podezde toqsan tórttegi shal jalǵyz ózi úsh bólmeli páterde turady. Eki uly bar, ekeýi de bólek turady. Sol shal maǵan «birge turaiyq» deidi. «Sen sekildi kári shal maǵan kerek emes» dedim», – deidi Tonia ájei. Qaljyńy emes, shynyn aitady. Tonia ájei elýden asqanda, Sheshenstandaǵy úii órtenip ketip, dalada qalyp, Máskeýge keledi. Máskeýde aýla sypyrýshy bolyp júrip, úkimetten úi alady. Alpys eki jasynda ekinshi ret turmysqa shyǵyp, biz turyp jatqan páterdi qaitys bolǵan kúieýinen muraǵa alǵan. Alpysqa jaqyndaǵanda Máskeýge eki chemodanmen kelip, eki úili boldy.
«Jer betindegi árbir adamnyń missiiasy bar. Bir adamnyń missiiasy ózgelerdi durys jolǵa baǵyttap, adamzat úshin úlken igilikti is jasaý bolsa, endi bir adamnyń missiiasy jańalyq ashý. Barlyq adamnyń missiiasy álemdi ózgertý emes qoi. Qarapaiym adamdardyń missiiasy – jaqsy niettegi adam bolyp, jai ǵana jaqsy adam bolyp ómir súrý. «Bibliiany» da, «Qurandy» da oqyp shyqtym. «Isany «Qudai» deitinderdi de, «Qudaidyń balasy» deitinderdi de túsinbeimin. Isa – paiǵambar. Muhammed sekildi Isa da – paiǵambar», – deidi Tonia ájei.
Tonia ájeidiń áńgimesinen keiin esime ertegi áleminiń koroli Andersen tústi. «Ákem bizge daýystap komediia men ertegiler ǵana emes, tarihi shyǵarmalar men Bibliiany da oqyp beretin. Bir kúni Bibliiany oqyp bolǵasyn ákem tereń oiǵa batty, sosyn anama oilaǵany týraly aitty ǵoi deimin, anam ony túsingisi kelmegen túr tanytty. Ákem sol kúnnen bastap jyldar boiy óz áleminde tuiyqtala berdi. Bir kúni Bibliiany ashty da: «Iisýs Hristos ta biz sekildi et pen súiekten jaralǵan adam, biraq óte erekshe adam bolǵan», – dedi. Anam ákemniń sózinen shoshyp ketip, keshirim surap, kóziniń jasyn tókti. Ákemniń sózinen men de qatty qoryqtym, Qudaiǵa jalbarynyp, ákemniń kúnási úshin keshirim suradym» dep jazady Andersen.
Tonia ájei men Andersenniń ákesi – qarapaiym etikshi aitqan aqiqatty (Isa – Qudai emes, Qudaidyń balasy da emes, paiǵambar) hristian áleminiń ǵalymdary biledi, ishtei moiyndaidy, tek ashyq moiyndaýdan qorqady.
«Qarapaiym adamdardyń missiiasy: jaqsy niettegi adam bolyp, jai ǵana jaqsy adam bolyp ómir súrý» degendi jii aitatyn Tonia ájei ózi osy ustanymmen ómir súredi. Onyń kózindegi meiirim álemdi jylytady.
Jelókpe jýrnalister, namysshyl Natashaǵa qarańyzdar!
Natalia esimdi qurbymyz bar. Natasha qaiyrymdylyq qorynda jumys isteidi. Qor aýyr naýqasqa shaldyqqan balalarǵa kómektesedi. «Bizdiń qorǵa Ózbekstannan, Qazaqstannan da adamdar kelip, aýrý balalaryna kómek suraidy. Ózbek balalardyń emine aqsha tez jinalady. Ókinishke qarai, qazaq balalarǵa aqsha jinaý qiyn, adamdar shottaryna aqsha aýdarmaidy», – dep muńaidy Natasha.
– Natasha, Máskeýde kóptegen Ózbekstan azamattary jumys isteidi. Shamasy, ózbek balalarǵa tiisti aqshanyń tez jinalýynyń sebebi osynda bolsa kerek. Óziń bilesiń, Máskeýde jumys isteitin Qazaqstan azamattary kóp emes. Mundaǵy Qazaqstan azamattarynyń kópshiligi stýdentter ǵoi. Olar birinshiden – bul máseleden habarsyz bolsa kerek, ekinshiden – Resei biýdjetimen oqityn stýdentterdiń stipendiiasy múldem mardymsyz, jeti-segiz myń teńge ǵana alady, tipti keibiri aqyly bólimde oqidy, – dep túsindirgen boldyq qurbym ekeýmiz.
Natasha erteli-kesh ofiste, kóleńke jerde otyrmai, biznesmenderge shyǵyp, kórmeler ótkizip, ózi de bálish satyp, tiynnyń basyn qurastyryp, aýrý balanyń shotyna aqsha quiady. Bir qaraǵanda, Natashanyń jumysy – taza eńbek. Balalardyń emine aqsha jetpei jatqanda, óz jalaqysynan da aqsha aýdaratynyn bilem. Biraq bul týraly ózi aitqan emes. Ol sahnalarǵa shyǵyp, maqtaý qaǵaz da alǵan emes jáne ony kútpeidi de.
– Natasha, shynyńdy aitshy, ózińdi qaiyrymdylyq jasap júrmin dep oilaisyń ba? – dep suradym.
– Qaidaǵy qaiyrymdylyq? Bul – meniń jumysym emes pe? Sol úshin ai saiyn jalaqy alamyn. Qaiyrymdylyq jasap júrmin desem uiat emes pe? Eger qorda aptasyna bes kún tegin jumys istep, qalǵan eki kúnde bir jerde eden jýyp, kúnimdi kórsem, onda «qorda tegin jumys istep, qaiyrymdylyq jasap júrmin» deýge bolar edi. Mysaly, dúkendegi satýshy jumys istep, eńbegine jalaqy alady. Sol sekildi, men de qorda jumys istep, jalaqy alam. Joq, meniki qaiyrymdylyqqa jatpaidy, – dedi.
Maǵan, árine, Natashanyń jaýaby unady. Ony shynaiylyǵy úshin, ásirelemei, árnárseni óz kúiinde baǵalaityn tabiǵilyǵy úshin burynǵydan da jaqsy kórip kettim.
Qazaq qurbym buryn páterde Natashamen biraz ýaqyt turǵan. «Ras, Natasha eshqashan qordaǵy jumysyn bireýge qaiyrymdylyq jasap júrmin dep oilamaidy. Ár tanysyna «aýrý balalarǵa qaiyrymdylyq jasańdarshy» dep jalynyp júrip, bálish, tort pisirtedi. Kún sýyqta dirdektep turyp, saýda jasaidy, kún ystyqta kúnniń astynda turyp, bálish pen tort satady. «Búgin osynsha saýda jasadyq, mynansha aqsha jinadyq, bul balanyń emine jetpeidi, taǵy da kórme ótkizý kerek» dep shapqylap júredi, saýdany jaqsy júrgizedi. Jumysyn jaqsy isteidi, sol úshin bastyqtary jumystan ony jibergisi kelmeidi. Áitpese, bilimdi qyz, adamdarmen tez til tabysady. Oǵan jumys kóp», – deidi qazaq qurbym.
Meniń bir túsinbeitinim jáne eshqashan túsine almaitynym: múgedek adamdar jaily habar jasaityn bir qazaq jýrnalisiniń «qanshama adamǵa jaqsylyq jasap júrmiz» degen syńaidaǵy áńgime aitatyny. Qudaiym-aý, seniń artyńda úlken telekorporatsiia, sol habardy ashyp, qoldap jatqan basshylyq tur, úlken ujym tur, telearnada kórsetilgen jaitqa halyq ta qoldaý kórsetetini anyq. Kóleńke jerde otyryp, habar jasaisyń, kórmede dirdektep, «aýrý balalarǵa kómektesińizdershi» dep jalynyp, bálish satyp turǵan joqsyń, bolmasa, basyńnan kún ótip, árkimge «alyńdarshy, balalardyń dárisine aqsha kerek edi» dep jalynyp, tort satyp turǵan joqsyń. Ári-beriden soń, júreginde meiirim bar, saýatty kez- kelgen jýrnalist mundai habardy júrgize alady. Reti kelgende biik minberlerge shyǵyp, maqtaý qaǵazyn alyp jatsyń, ai saiyn alatyn jalaqyń taǵy bar. Jaqsylyq jasap jatqanyńdy el kórmei jatyr ma, bilmei jatyr ma, eńbegiń eskerýsiz qalyp jatqan joq qoi, basqasyn aitpaǵanda, telearna arqyly tanymaldylyq jasap jatsyń. Ras, ol jýrnalistiń jasap júrgenin men jasai almaityn shyǵarmyn (osy pikirim úshin meni qyzǵanshaq adamdardyń qataryna jatqyzyp qoiatyndar da tabylady), basqa adam jasai almaityn shyǵar, bálkim, tek sen ǵana jasai alatyn shyǵarsyń, tek qaiyrymdylyq pen jumysty shatastyrmaý kerek.
Bizde nege kásibi mamandar az? Nege bizde intellektýaldar az? Sebebi, biz ózimizge esep bere almaimyz. Osyndai habardy júrgizetin jýrnalister esh bolmasa, Natashanyń deńgeiinde oilai alsa, ózine shynaiy baǵa bere alsa eken.
Júregim taza qalsa eken…
Aýla aldyndaǵy balalar oinaityn alańda qurbym ekeýmiz áńgimelesip otyrǵanbyz. On eki-on úsh jastaǵy jasóspirim koliaskada jatqan alty jasar balaǵa anda-sanda kóz qiyǵyn salyp qoiyp, taýyqtyń súiegin mújip jatty. Taýyqtyń etin bitirip, úlken qara sómkeden kotlet aldy. Bala kotletten keiin sómkesinen bálish aldy, ony da jep aldy. Sosyn sýsyn ishti. «Anasy biraz ýaqyt syrtta inisin alyp júrsin dep toltyryp tamaq salyp bergen-aý. Tamaq taýsylǵasyn inisin alyp, úiine kiretin shyǵar. Anasy demala almaityn boldy-aý» dep ýaiymdadyq. «Eger bala qarsy bolmasa, inisine biraz qarasaiyq, anasy biraz demalyp alsyn» dep otyrǵanbyz.
Bir kezde qarny toiǵan bala inisin koliaskadan shyǵaryp, aldyna alyp otyrdy. Inisin erkeletip, betinen qaita-qaita súiip qoiady. Qurbym ekeýmiz «ashqaraq balanyń» meiirimdiligine riza bolyp, kartinadan kóz almadyq. Meiirimdi kartinaǵa qarap turǵan qandai ádemi!
Adamnyń barlyǵynyń júregi o basta sóilei almaityn, ózdiginen júre almaityn sal inisin áldilep, erkeletip otyrǵan balanyń júregindei tap-taza edi. Biz túbi bárimiz Qudaiǵa oralamyz ǵoi. Tap-taza júregimizdi tabaiyqshy, júregimizge oralaiyqshy. Qudaiǵa taza júrekpen oralýdy armandaimyn.
Aiagúl MANTAI, Máskeý
"Almaty aqshamy"
.jpg)