Búginde aýyl sharýashylyǵy salasynda ózdiginen jumys isteitin qural-jabdyqtardyń baǵasy qalypty deńgeige tústi. Sol sebepti de robottardy paidalaný keń etek ala bastady. Bul mashinalar túrli isterdi atqaryp, jumys tiimdiligin arttyrady.
Basqarýsyz júretin traktorlar jer jyrtyp, egis egip, sý men dári búrkip, aram shóp tazarta alady. Bul úrdis Kanada men Aýstraliiadaǵy shaǵyn startaptardyń arqasynda kóptegen sarapshynyń boljaýynan áldeqaida erte bastalyp ketti.
Aýyl sharýashylyǵy tehnikasyn óndirý salasynyń kóshbasshylary «Deere» jáne «CNH Industrial» kompaniialary óz ónimderin qashan shyǵaratyny áli belgisiz. Al Kanadanyń Saskachevan aimaǵynda ornalasqan «Dot Technology» firmasy kóktemgi egin jumystaryn tolyq avtomattandyrǵan qural-jabyqtaryn satýǵa kirisken.
Aýstraliiada «SwarmFarm Robotics» kompaniiasy aram shóp joiatyn robottaryn lizingke berip júr. Olar sonymen qatar shóp oryp, ony býa alady. Kompaniia ókilderiniń málimdeýinshe, bul robottar ádette mundai jumys atqaratyn mashinalardan edáýir kishi ári aqyldy.
Aýstraliianyń «Arcturus Downs» fermasynyń basqarýshysy Sem Bredford ótken jyly «SwarmFarm» kompaniiasynyń synamaly baǵdarlamasyna qatysqan. Ol egisterdegi aram shópti joiý úshin tórt robotty paidalanǵan. Osyǵan deiin Bredford myrza bul maqsatta uzyndyǵy otyz alty metrden asatyn, al salmaǵy on alty tonnaǵa jetetin búrikkish mashinany qoldanǵan. Ol himikattardy búkil egin alqabyna sebetin.
Robottar bul jumysty naqty ári dál atqarǵan. Olar ósimdikterdiń túsin ajyratyp, himikattardy tek aram shópke sepken. Aýdany seksen gektardan asatyn alqapta osyndai jumys jylyna eki-úsh ret ótedi. Bredford myrza robottardyń kómegimen himikattarǵa jumsaityn shyǵynynyń seksen paiyzyn únemdegen.
«Qyrýar qarajat únemdeýmen qatar, az mólsherde himikat qoldanýymyz qorshaǵan ortaǵa da paidaly. Ainalamyzdaǵy ózender Aýstraliianyń shyǵys jaǵalaýyndaǵy Úlken marjan kedertasyna aǵylady. Sondyqtan osy názik ekologiialyq júieni saqtaýda óz jaýapkershiligimizdi túsinemiz», - deidi fermany on jyl boiy basqaryp kelgen Sem Bredford.
Árine, shyǵyndardy únemdeýdiń de mańyzy zor. Óitkeni uzaq jyldarǵa sozylǵan ónimder baǵasynyń tómendeýi aýyl sharýashylyǵynyń tabysyn azaitty. Dándi daqyldar baǵasynyń kórsetkishi sanalatyn «Bloomberg Grains» indeksi 2012 jyldan bastap elý paiyzǵa quldyraǵan.
Tuqym ósirý salasynda jáne tyńaitqyshtar qoldanýdaǵy jetistikter egis ónimdiliginiń kúrt ósýine ákeldi. AQSh pen Qytai arasyndaǵy saýda tartysy da aýyl sharýashylyq ónimderiniń eksportyna keri áserin tigizip júr. Osyndai aýyr jaǵdaida óndirýshiler óz kásibin ońtailandyrý joldaryn qarastyryp otyr.
Fermerlerge aýyl sharýashylyǵyn tiimdi júrgizýdiń kelesi kezeńine ótý qajet. «SwarmFarm» kompaniiasynyń bas direktory Endriý Beittiń aitýynsha, robottardyń kómegimen ónimderdi ósirýdiń eń ozyq tájiribelerin engizýge bolady.
Saskachevanda biyl kóktemde «Dot» firmasynyń ózdiginen júretin traktorlary egis alqaptaryna shyqqan. Alaida biyl olardyń jumysyn adamdar qadaǵalap otyr. Shekteýli sanmen óndirilgen mundai qural-jabyqtardy satyp alǵan fermerler baqylaýy tiis. Synamaly joba tabysty bolsa, kelesi jyly traktorlar adam basqarýynsyz bar jumysty atqarady. Sonda fermerlerdiń kóp ýaqyty únemdelip, ony ózge sharýalaryna bóle alady. «Dot» kompaniiasynyń bas direktory Lia Olson-Frizenniń aitýynsha, fermerler únemi bir mezgilde birneshe isti tyndyryp jatady.
«John Deere Labs» kompaniiasynyń basshysy Aleks Pardi bul pikirmen kelisedi. Fermerler traktor júrgizýmen qatar, ár egis alqabyna sáikes sheshimder qabyldaýy tiis. Onyń sózinshe, qazirgi tehnologiialar adamdy tolyǵymen aýystyra almaidy. Sol sebepti «Deere» ózdiginen isteitin qural-jabyqtardy áli shyǵarǵan joq. Odan góri fermerlerge jumysta avtomattandyrýdy qoldanatyn mashinalar tiimdi deidi ol. Jasandy intellekt, mashinalyq oqytý jáne kompiýterlik kórý salalarynyń jetistikteri aýyl sharýashylyq tehnikalaryn ózgertýge kómektesedi.
«Avtomattandyrý – sońy kórinbeitin jol, ýaqyt ótken saiyn jaqsaratyn dúnie kóp. Jetildirýdiń osyndai mol múmkindikteri bolǵandyqtan, biz avtonomiiadan góri avtomattandyrýǵa basymdyq beremiz», - deidi Pardi myrza.
«Zamanaýi traktor myńdaǵan túrli isti atqarady. Ózdigimen isteitin traktor shyǵarý úshin osy isterdiń árqaisysyn tereń túsinip, avtomattandyrý qajet». Bul «CNH Industrial» kompaniiasyndaǵy ózdiginen júretin kólikter shyǵarý bóliminiń basqarýshysy Brett MakKlellandtyń aitqan pikiri.
2016 jyly «CNH Industrial» ózdiginen isteitin traktordyń ádemi bir nusqasyn jurtshylyqqa kórsetken bolatyn. Alaida ol áli synaq kezeńinde, saýdaǵa da túsken joq. Qazirgi mashinalar keibir isterdi atqarý úshin tym úlken kórinýi múmkin. Osy ister shaǵyn mashinalardyń qolynan kelse de, olar bir metrden asa tereńdikte egilýi tiis sábiz úshin topyraqty daiyndaýǵa qaýqarsyz deidi Makklelland myrza.
Áitse de, Ogaio shtaty ýniversitetiniń professory Skott Shirer mashinanyń úlkenirek bolýy mindetti degenge kelispeidi. Qazirgi traktorlardyń salmaǵy jiyrma úsh tonnadan asady. Olardyń topyraqqa jasaityn qysymy jer ónimdiligine keri áserin tigizedi. Traktorlardy jeńildetip, egis ónimdiligin jeti paiyzǵa arttyrýǵa bolady.
Osylaisha, tehnologiialardyń dáldigin arttyrý shaǵyn robottardy qoldanýǵa jol ashady. Joǵaryda aitylǵan Bredford myrzanyń egis alqaptarynda himikattar tek qajet jerde ǵana qoldanylǵan.
«Kúneltý úshin fermerler únemi kásibin júrgizýdiń tiimdi joldaryn izdep, shyǵyndaryn qysqartyp, egis ónimdiligin artyrýǵa tyrysady. Osyǵan jetýdiń amaly – dáldik, qajetti isterdi der kezinde jasaý jáne úlken aýdandarǵa tógip shashpai, tek qajet jerlerin óńdeý. Munda robottar dál osy maqsatpen jumys isteidi», - deidi Bredford.
Maqalanyń túpnusqasy: independent.co.uk
