Foto: JI arqyly jasalǵan
Jastar saiasaty, bilim sapasy men memlekettik basqarý júiesi – el damýynyń basty baǵyttary retinde aiqyndalyp otyr. Jastar – qoǵamnyń qozǵaýshy kúshi. Al olardyń áleýetin ońtaily paidalaný – memlekettiń strategiialyq mindeti. Sondyqtan jastar saiasatyn júieli júrgizý, olardyń sapaly bilim, sanaly tárbie alýy ulttyń básekege qabiletti bolýynyń negizgi sebebi. Elimizdegi jastar saiasaty, bilim júiesi men saiasi reformalar jaily S.Seifýllin atyndaǵy Qazaq agrotehnikalyq zertteý ýniversiteti rektorynyń memlekettik organdarmen jáne jurtshylyqpen ózara is-qimyl jónindegi keńesshisi Jylqyshieva Jazira Jaqsylyqqyzyn áńgimege tartqan edik.
- «Qazirgi júrgizilip jatqan jastar saiasaty uzaq merzimdi nátije bere ala ma, álde qysqa merzimdi jobalarǵa iek artyp otyrǵan joq pa?» degen saýal bar. Elimizde júrgizilip jatqan jastar saiasaty týraly, onyń ustanǵan baǵyty týraly ne aitýǵa bolady?
- Jastar saiasatyna búgingi tańda memleket tarapynan úlken qoldaý kórsetilip jatyr. Bilim, jumys, kásipkerlik baǵytynda túrli baǵdarlamalar bar. Biraq keibir jobalar qysqa merzimdi nátije berýge baǵyttalǵany da ras. Sondyqtan júieli, uzaq merzimdi saiasatqa basymdyq berý mańyzdy. Jastar saiasaty – memlekettiń basty basymdyqtarynyń biri. Qazir bilim alýǵa, kásip ashýǵa arnalǵan memlekettik granttar men baǵdarlamalar jetkilikti. Biraq bizdiń aldymyzda turǵan basty mindet – múmkindikter teńdigin qamtamasyz etý.
- Teńdik demekshi, memlekettik qoldaý sharalary barlyq jastarǵa birdei qoljetimdi me, álde tek belgili bir toptarǵa ǵana tiesili bolyp tur ma?
- Memlekettik qoldaýdyń qoljetimdiligi máselesine kelsek, resmi túrde barlyq jastarǵa múmkindik bar. Alaida is júzinde aqparattyń jetispeýi nemese aimaqtyq teńsizdik baiqalady. Aýyl jastaryna kóbirek kóńil bólý qajet. Ásirese, aýyl men qala jastarynyń arasyndaǵy aqparattyq jáne infraqurylymdyq alshaqtyqty joiý qajet. Qysqa merzimdi jobalardan góri, jastarǵa sapaly bilim men turaqty jumys beretin uzaq merzimdi strategiialyq baǵdarlamalarǵa nazar salý jón bolar edi.
- Búgingi tańda elimizde ǵylym salasynyń jetistikteri men qosa máseleleri de joq emes. Ǵylym salasyndaǵy olqylyqtardy sheshý maqsatynda memleket basshysy jan-jaqty qoldaý kórsetýdi tapsyrdy. Ǵylymǵa respýblikalyq biýdjetten qarjylandyrý artty. Bul Sizderdiń oqý oryndaryńyzǵa qandai da bir ózgerister ákeldi me?
- Sońǵy jyldary ǵylymdy qarjylandyrýdyń artýy jáne jas ǵalymdarǵa jasalyp jatqan qoldaý – intellektýaldy ult qalyptastyrýdaǵy mańyzdy qadam boldy. S.Seifýllin ýniversitetinde qýatty ǵylymi baza qalyptasqandyǵyn, qarjylandyrý kólemi ýniversitet biýdjetiniń 42%-yn quraitynyǵyn atap ótý kerek. Ýniversitette agrarlyq ǵylymnyń negizgi baǵyttary boiynsha zamanaýi zertteýler júrgizilip, biotehnologiia, genetika jáne organikalyq aýyl sharýashylyǵy salalarynda ǵylymi nátijeler engizilýde. Sonymen qatar dál eginshilik, jasandy intellekt jáne Big Data siiaqty tsifrlyq tehnologiialar agrosektorǵa belsendi engizilip, ǵylymi jobalar biznes pen óndiris salasymen tyǵyz bailanysta júzege asyrylýda. Ýniversitet halyqaralyq ǵylymi uiymdarmen jáne sheteldik joǵary oqý oryndarymen birlesken zertteýler júrgizip, QS halyqaralyq reitingine ený arqyly bilim men ǵylym sapasynyń joǵary deńgeiin dáleldedi.
- Ýniversitet tsifrlyq jáne integratsiialanǵan ǵylymǵa bet burys jasap, oqý orda bazasynda agrotehnoparkin ashty. Ol endi qandai qyzmet atqaratyn bolady?
- Bul qadam Memleket basshysynyń joldaýlarynda belgilengen «bilim – ǵylym – óndiris» tiimdi tizbegin qalyptastyrý mindetterine tolyq sáikes keledi. Agrotehnopark – praktikalyq quzyretteri men naqty jobalarda jumys isteý tájiribesi bar jańa býyn mamandaryn daiarlaityn negizgi alań. Ýniversitet bilim berý men óndiristiń úzdiksiz bailanysyn ornatady: stýdentter seriktes kásiporyndarda jáne tehnopark infraqurylymynda bilim alyp, magistranttar men doktoranttar qoldanbaly zertteýler júrgizip, biznespen birlesip jobalardy júzege asyrady. Mundai dýaldy model bilim berý baǵdarlamalarynyń basym bóligin qamtyp, tereń tájiribelik integratsiiany qamtamasyz etedi jáne agroónerkásiptik keshenniń tehnologiialyq damýyna tikelei qajet kadrlyq bazany qalyptastyrady.
- Endigi saýal azamattyq qoǵamnyń damýy jaiynda. Elimizde ǵylymǵa kóńil bólinip jatqanmen azamattyq qoǵamnyń damý tendentsiiasy baiaý júrip jatqan joq pa, qalai oilaisyz?
- Azamattyq qoǵam týraly aitsaq, iá, keide onyń damýy baiaý siiaqty kórinedi. Biraq sońǵy jyldary halyqtyń belsendiligi artqanyn anyq baiqaimyz. Qoǵamdyq pikir burynǵyǵa qaraǵanda áldeqaida yqpaldy bola bastady. Azamattyq qoǵamǵa úkimettik emes uiymdardyń belsendiligi men qoǵamdyq baqylaýdyń kúsheiýi – óte oń dinamika berip otyr. Bizdiń maqsatymyz – qoǵamdaǵy beitaraptyqty azaityp, ár azamattyń el damýyna óz úlesin qosýyna jaǵdai jasaý.
- Buǵan «Ádiletti Qazaqstan» tujyrymdamasy aiasynda júrgizilip jatqan reformalar qanshalyqty serpin berdi?
- «Ádiletti Qazaqstan» tujyrymdamasy aiasynda júzege asyp jatqan reformalar eldiń saiasi jáne qoǵamdyq ómirine jańa serpin berdi dep aitýǵa bolady. Eń aldymen, saiasi júiede ashyqtyq paida boldy. Parlamenttiń róli kúsheiip, azamattardyń sheshim qabyldaý protsesine qatysý múmkindigi artty. Árine, bul reformalardyń tolyq nátijesi bir kúnde kórinbeidi, biraq onyń negizi qazirdiń ózinde qalanyp jatyr. Biz qazir memlekettik basqarýdyń jańa ári ashyq modeline qadam bastyq. «Ádiletti Qazaqstan» reformalary – bul qoǵamnyń suranysyna berilgen naqty ári júieli jaýap. Eń basty jetistik – bilik pen halyq arasyndaǵy keri bailanystyń ornaýy. Memlekettik organdardyń ashyqtyǵy artyp, sheshim qabyldaý protsesinde azamattardyń úni eskerilýde. Árine, kúrmeýi kóp máseleler bir kúnde sheshilmeidi. Alaida biz tańdaǵan strategiialyq baǵyt durys. Halyqtyń óz quqyqtaryn zań aiasynda talap etip, memlekettiń oǵan jaýap qatýy – demokratiialyq qoǵamnyń basty kórsetkishi.
- Osy rette ashyq qoǵam quryp, adal azamattar qalyptastyrýdaǵy qazirgi saiasi sheshimderdiń nátijesi qandai bolmaq?
- Adal azamat» máselesine kelsek, bul shynymen tek uran bolyp qalmaýy kerek. Qazir qoǵamda adaldyq, ádildik týraly túsinik birtindep qalyptasyp keledi. Degenmen, onyń naqty nátijesin kórý úshin ýaqyt qajet. Sebebi bul – zańmen emes, sana arqyly qalyptasatyn qundylyq. «Adal azamat» tujyrymdamasy – elimizdiń jańa qoǵamdyq etikasy. Qazir jastar arasynda bilimi men mańdai terine senetin, parasattylyqty tý etetin jańa býyn qalyptasyp keledi. Bul óte jaqsy tendentsiia. Qoǵamda sybailas jemqorlyqqa qarsy múldem tózbeýshilik mádenietin qalyptastyrý – ádiletti memleket pen ashyq qoǵam qurýdyń basty kepili. Bul baǵytta tek zańmen shektelý azdyq etedi, bizge otbasynan bastalatyn úzdiksiz tárbie men tulǵalyq jaýapkershilik qajet.
- Súbeli suhbatyńyzǵa rahmet!
Jylqyshieva Jazira Jaqsylyqqyzy -
«S.Seifýllin atyndaǵy Qazaq agrotehnikalyq
zertteý ýniversiteti rektorynyń memlekettik organdarmen
jáne jurtshylyqpen ózara is-qimyl jónindegi keńesshisi
