Foto: Eldala.kz
Oblys degen sózdi ólke nemese ulys (Quryltai sekildi, bul da tarihi ataý), tipti bolmasa aimaq dep aýystyratyn ýaqyt áldeqashan jetti. Degenmen, bul isti áli de iske asyra almai kelemiz-aý. Múmkin túsinigimiz, kúreskerligimiz, bilimimiz jetpeitin shyǵar. Qalai desek te, biligimiz muny isteýge qorqady-aý dep oilaimyn. Únemi sheginshektei beredi. Olai deitinim, kórshimiz Reseiden (ásirese Pýtinnen) jáne ishki orys qaýymynan seskenip turatyndyǵyn kórip júrmiz ǵoi. Álde, shekaramyzǵa demarkatsiia júrmegendikten be eken?! Degenmen, delimitatsiia álde qashan júrgen bolatyn. Áitpese, talai ret aityldy, kóterildi, biraq sol kúiinde qaldy emes pe! Bul, árine bizdiń seńgen biligimizdiń tartynshaq, jasqanshaq ekendigin kórsetedi. Sammit ótkizý men usaq-túiek reforma jasaýdan basqaǵa shamasy kelmei júr ǵoi.
Aitaiyn degen oiym, eger biz oblys sózin joǵaryda kórsetilgendei qylyp ózgertsek, Qazaqstan bir taban ulttyq reńge jaqyndar edi (natsionalnyi kolorit). Óitpeiinshe, qaisibir ult ókilderiniń aitpaityn sózi joq. Solarǵa aitarlyqtai tosqaýyl bolar edi. Sonymen qatar, qazirgi keibir oblys ataýlarynda máni men maǵynasyna qarap, qaita ataǵanymyz jónge keletin sekildi.
Mysaly, bylai dep kórsetsek:
- Túrkistan oblysyn - Túrkistan ulysy, ólkesi, aimaǵy (osylardyń bireýin ǵana tańdap alý);
- Almaty oblysy men Jetisý oblysyn - ulysy, ólkesi, aimaǵy;
- Qaraǵandy oblysyn - Saryarqa ulysy, ólkesi, aimaǵy;
- Shyǵys Qazaqstan oblysyn - Altyn Altai, nemese Ór Altai ulysy, ólkesi, aimaǵy;
- Aqmola oblysyn - Kókshetaý ulysy, ólkesi, aimaǵy;
- Qyzylorda oblysyn - Syrdariia ózeni jaryp ótetin bolǵandyqtan, Syrdariia ulysy, ólkesi, aimaǵy;
- Batys Qazaqstan oblysyn - Aq Jaiyq ulysy, ólkesi, aimaǵy;
- Atyraý oblysyn - Atyraý ulysy, ólkesi, aimaǵy;
- Pavlodar oblysyn – Ertis nemese Qulyndy (Qulyndy dalasyna ornalasqandyqtan) ulysy, ólkesi, aimaǵy;
- Soltústik Qazaqstan oblysyn - Qyzyljar ulysy, ólkesi, aimaǵy;
- Pavlodardy – óziniń tarihi ataýymen Tuzkent qalasy dep;
- Petropavlosk qalasyn – kóne ataýymen Qyzyljar dep ataý kerek shyǵar.
Sonymen qatar, keibir aýdandardyń attaryn ózgertý ýaqyt kúttirmeitin is. Aitar bolsaq:
- Tselinograd aýdanyn – Aqmola aýdany (ortalyǵy Aqmol eldimekeni emes pe);
- Shýchinsk qalasyn – Oqjetpes nemese Abylai han qalasy dep;
- Uiǵyr aýdanyn – Qaradala áitpese Sharyn aýdany dep ózgertý jónge keletin sekildi.
Mine osylai jalǵasa beredi. Osylai etpesek, qaisibir oblys ortalyǵy bolyp sanalatyn qalalardyń atyn tutas aimaqqa kórpeshe sekildi kerip tastaǵanbyz. Shyndyǵynda sol aimaqtardyń halyq aýyzyndaǵy jer-sý ataýy kóneden kele jatqan aty bolǵandyqtan, jarasymdy, ádemi, týǵan elimizge sonshalyqty jaqyn.
Bul ataýlar el-jurtymyz úshin baǵa jetpes maqtanyshqa ainalary anyq.
Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ortalyǵyn, aldaǵy ýaqytta eger múmkindik bolsa Ertis nemese Altai dep ózgertse, slavian jurty da eshteńe demes edi. Nege deseńiz, Ertis ózeni Reseidi de kesip ótedi. Ertis - túrki-qypshaq sózi bolǵanymen, olar bul sózge erteden daǵdylanǵan. Altai sózine de solai. Sondyqtan, qońsy el osy ataýǵa eshteńe dei qoimas. Bul árine, meniń óz pikirim. Qalai desek te, el aýyzyndaǵy ataýlardy jańǵyrtýdyń jáne qalpyna keltirýdiń ýaqyty keldi deýge bolady.
Árine, memleketimizdiń ekonomikasy men áleýmettik jaǵdaiyn kótere jatarmyz. Bul endi biliktiń iskerligine bailanysty. Alaida, osyny syltaý etip, joǵaryda aitylǵan ataýlardy jáne pikirlerdi eskermei, soltústiktegi kórshimizden orynsyz seskene berý, sonymen qatar, ishki keibir usaq etnosqa jaltaqtai berý jaraspaidy.
