فوتو: Eldala.kz
وبلىس دەگەن سٶزدٸ ٶلكە نەمەسە ۇلىس (قۇرىلتاي سەكٸلدٸ, بۇل دا تاريحي اتاۋ), تٸپتٸ بولماسا ايماق دەپ اۋىستىراتىن ۋاقىت ەلدەقاشان جەتتٸ. دەگەنمەن, بۇل ٸستٸ ەلٸ دە ٸسكە اسىرا الماي كەلەمٸز-اۋ. مٷمكٸن تٷسٸنٸگٸمٸز, كٷرەسكەرلٸگٸمٸز, بٸلٸمٸمٸز جەتپەيتٸن شىعار. قالاي دەسەك تە, بيلٸگٸمٸز مۇنى ٸستەۋگە قورقادى-اۋ دەپ ويلايمىن. ٷنەمٸ شەگٸنشەكتەي بەرەدٸ. ولاي دەيتٸنٸم, كٶرشٸمٸز رەسەيدەن (ەسٸرەسە پۋتيننەن) جەنە ٸشكٸ ورىس قاۋىمىنان سەسكەنٸپ تۇراتىندىعىن كٶرٸپ جٷرمٸز عوي. ەلدە, شەكارامىزعا دەماركاتسييا جٷرمەگەندٸكتەن بە ەكەن?! دەگەنمەن, دەليميتاتسييا ەلدە قاشان جٷرگەن بولاتىن. ەيتپەسە, تالاي رەت ايتىلدى, كٶتەرٸلدٸ, بٸراق سول كٷيٸندە قالدى ەمەس پە! بۇل, ەرينە بٸزدٸڭ سەڭگەن بيلٸگٸمٸزدٸڭ تارتىنشاق, جاسقانشاق ەكەندٸگٸن كٶرسەتەدٸ. سامميت ٶتكٸزۋ مەن ۇساق-تٷيەك رەفورما جاساۋدان باسقاعا شاماسى كەلمەي جٷر عوي.
ايتايىن دەگەن ويىم, ەگەر بٸز وبلىس سٶزٸن جوعارىدا كٶرسەتٸلگەندەي قىلىپ ٶزگەرتسەك, قازاقستان بٸر تابان ۇلتتىق رەڭگە جاقىندار ەدٸ (ناتسيونالنىي كولوريت). ٶيتپەيٸنشە, قايسٸبٸر ۇلت ٶكٸلدەرٸنٸڭ ايتپايتىن سٶزٸ جوق. سولارعا ايتارلىقتاي توسقاۋىل بولار ەدٸ. سونىمەن قاتار, قازٸرگٸ كەيبٸر وبلىس اتاۋلارىندا مەنٸ مەن ماعىناسىنا قاراپ, قايتا اتاعانىمىز جٶنگە كەلەتٸن سەكٸلدٸ.
مىسالى, بىلاي دەپ كٶرسەتسەك:
- تٷركٸستان وبلىسىن - تٷركٸستان ۇلىسى, ٶلكەسٸ, ايماعى (وسىلاردىڭ بٸرەۋٸن عانا تاڭداپ الۋ);
- الماتى وبلىسى مەن جەتٸسۋ وبلىسىن - ۇلىسى, ٶلكەسٸ, ايماعى;
- قاراعاندى وبلىسىن - سارىارقا ۇلىسى, ٶلكەسٸ, ايماعى;
- شىعىس قازاقستان وبلىسىن - التىن التاي, نەمەسە ٶر التاي ۇلىسى, ٶلكەسٸ, ايماعى;
- اقمولا وبلىسىن - كٶكشەتاۋ ۇلىسى, ٶلكەسٸ, ايماعى;
- قىزىلوردا وبلىسىن - سىردارييا ٶزەنٸ جارىپ ٶتەتٸن بولعاندىقتان, سىردارييا ۇلىسى, ٶلكەسٸ, ايماعى;
- باتىس قازاقستان وبلىسىن - اق جايىق ۇلىسى, ٶلكەسٸ, ايماعى;
- اتىراۋ وبلىسىن - اتىراۋ ۇلىسى, ٶلكەسٸ, ايماعى;
- پاۆلودار وبلىسىن – ەرتٸس نەمەسە قۇلىندى (قۇلىندى دالاسىنا ورنالاسقاندىقتان) ۇلىسى, ٶلكەسٸ, ايماعى;
- سولتٷستٸك قازاقستان وبلىسىن - قىزىلجار ۇلىسى, ٶلكەسٸ, ايماعى;
- پاۆلوداردى – ٶزٸنٸڭ تاريحي اتاۋىمەن تۇزكەنت قالاسى دەپ;
- پەتروپاۆلوسك قالاسىن – كٶنە اتاۋىمەن قىزىلجار دەپ اتاۋ كەرەك شىعار.
سونىمەن قاتار, كەيبٸر اۋدانداردىڭ اتتارىن ٶزگەرتۋ ۋاقىت كٷتتٸرمەيتٸن ٸس. ايتار بولساق:
- تسەلينوگراد اۋدانىن – اقمولا اۋدانى (ورتالىعى اقمول ەلدٸمەكەنٸ ەمەس پە);
- ششۋچينسك قالاسىن – وقجەتپەس نەمەسە ابىلاي حان قالاسى دەپ;
- ۇيعىر اۋدانىن – قارادالا ەيتپەسە شارىن اۋدانى دەپ ٶزگەرتۋ جٶنگە كەلەتٸن سەكٸلدٸ.
مٸنە وسىلاي جالعاسا بەرەدٸ. وسىلاي ەتپەسەك, قايسٸبٸر وبلىس ورتالىعى بولىپ سانالاتىن قالالاردىڭ اتىن تۇتاس ايماققا كٶرپەشە سەكٸلدٸ كەرٸپ تاستاعانبىز. شىندىعىندا سول ايماقتاردىڭ حالىق اۋىزىنداعى جەر-سۋ اتاۋى كٶنەدەن كەلە جاتقان اتى بولعاندىقتان, جاراسىمدى, ەدەمٸ, تۋعان ەلٸمٸزگە سونشالىقتى جاقىن.
بۇل اتاۋلار ەل-جۇرتىمىز ٷشٸن باعا جەتپەس ماقتانىشقا اينالارى انىق.
شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ ورتالىعىن, الداعى ۋاقىتتا ەگەر مٷمكٸندٸك بولسا ەرتٸس نەمەسە التاي دەپ ٶزگەرتسە, سلاۆيان جۇرتى دا ەشتەڭە دەمەس ەدٸ. نەگە دەسەڭٸز, ەرتٸس ٶزەنٸ رەسەيدٸ دە كەسٸپ ٶتەدٸ. ەرتٸس - تٷركٸ-قىپشاق سٶزٸ بولعانىمەن, ولار بۇل سٶزگە ەرتەدەن داعدىلانعان. التاي سٶزٸنە دە سولاي. سوندىقتان, قوڭسى ەل وسى اتاۋعا ەشتەڭە دەي قويماس. بۇل ەرينە, مەنٸڭ ٶز پٸكٸرٸم. قالاي دەسەك تە, ەل اۋىزىنداعى اتاۋلاردى جاڭعىرتۋدىڭ جەنە قالپىنا كەلتٸرۋدٸڭ ۋاقىتى كەلدٸ دەۋگە بولادى.
ەرينە, مەملەكەتٸمٸزدٸڭ ەكونوميكاسى مەن ەلەۋمەتتٸك جاعدايىن كٶتەرە جاتارمىز. بۇل ەندٸ بيلٸكتٸڭ ٸسكەرلٸگٸنە بايلانىستى. الايدا, وسىنى سىلتاۋ ەتٸپ, جوعارىدا ايتىلعان اتاۋلاردى جەنە پٸكٸرلەردٸ ەسكەرمەي, سولتٷستٸكتەگٸ كٶرشٸمٸزدەن ورىنسىز سەسكەنە بەرۋ, سونىمەن قاتار, ٸشكٸ كەيبٸر ۇساق ەتنوسقا جالتاقتاي بەرۋ جاراسپايدى.
