"Álemdegi tolyp jatqan "izmderdiń" ishindegi eń shýaqtysy - lirizm" dep edi-aý Suraǵan Raxmet. Ras sóz. Buǵan ilanǵanymyz keshe. Tynyshtyqbek "Óz basynan ótkermei sengen be ózge" dedi. Biz de óz basymyzdan ótkerip baryp sendik. Keshken sezimdi pernesin dóp basyp kúmbirlete salý kóptiń qolynan kele beretin sharýa emes eken. Ondai óleńdi lirika, ondai aqyndy lirik deimiz. Asyly, tabiǵatynda lirik aqyndar bolady eken. Lirikany solar jazsyn...
Asylan jazsyn! Muny biz ǵana emes, Esenǵali kókemiz de aitty. Ótkende "Qazaq ádebietine" shyqqan óleńderinen soń bizdiń Asekeńe Esenǵali kókesi xabarlasyp: "Asylanjan, myna óleńderińdi oqyp tebirenip otyrmyn. Bul kúidi jiberip alýǵa bolmaidy. Kóp jaz. Keiin jazam degen - dalbasa. Osy shaq óleń jazatyn shaǵyń", - dedi. Asylannyń qalamy qashanda qairaýly. Jazyp jatyr. Momynnyń sabyryndai, maýsymnyń jaýynyndai jyrlar - sonyń dáleli.
Bekzat Smadiiar
***
Únsizdikte
Ómir bardyń mysaly,
Alai-dúlei kóńil bardyń mysaly -
Jaýyp turǵan myna qar.
Únsiz,
Tilsiz jubatar.
Jaýatyny - jańbyrdai,
Qonatyny - (pań) qyldai.
Qudaiym, muny kesher me eń,
Nóserden kórkem desem men.
Kóktemgi jańbyr jylatyp ketken edi ǵoi,
Taǵy bir muńy búr atyp ketken edi ǵoi.
Al mynaý jaýǵan únsiz qar,
Jubatyp tur ǵoi,
Úr ańqyp tur ǵoi.
Muń syzdar.
Jaýyńdar əli,
Jaýyńdar tańǵa,
únsiz qar.
Únsizdigińnen úrdei aiaýly jyr syzdar.
Aiaqqa myna taptalý úshin emes-aý,
Shattaný úshin jalǵyzdyq jandar,
Júrekke jaýyp tursyzdar.
***
***
Bul kúnniń taptyq qaidan kórkemdigin,
Myna kún búgingi kún emes múlde,
Adasqan keshegi əlde erteńgi kún.
Tógip tur əldeqaidan jap-jaryq nur,
Bir óleń jazǵanymsha kún ózgerdi,
Al qazir Almatyda qar jaýyp tur.
Sol úshin alǵys aittyq biz Qudaiǵa,
Syiyńa alaqaily adam bitken,
Qaldyryp bara jatyr kúzdi qaida?
Ýaqytqa qarańyzshy - qarasha əli,
Sulý qyz kempir rólin somdaǵandai,
Nege erte oranady qala shəli?!
Janymyz qaldy bizdiń uzaq qansha?!
Marhabat, men qalaiyn kúz-sulýdy,
Kóńilden kóz ushyna uzatqansha.
?
Jalǵyzdyǵym - janyńnan,
Jalbyr muńyń - jolymnan.
Jaryqtyǵyń - barymnan,
Jalǵandyǵym - joǵyńnan.
Janqiiaryń - jaralym,
Jumsaqtyǵym - jibegiń.
Jumbaqtyǵyń - janarym,
Júrektigim - júregiń.
Jaryqtyǵy - kúnnenbiz,
Juparlyǵy - gúlińiz.
Qaita týyp júrgenbiz,
Birimizben birimiz.
Júrgendigim jan muzdai,
Qurysyn ba?!
Qurysyn!
Japandaǵy jalǵyzdai,
Jan keshkenim - kim úshin?!
QAIYRYM
Ýaqyt qansha, bilemisiń?!
Əripteske aityńyz qosh!
Súigen jardyń júregi úshin,
Úige erterek qaityńyz, dos!
Kútken jardyń kóńili shyn,
Úmitterdiń bəiteregi.
Kútedi sen kelý úshin,
Kútpei qalsa qaiter edi.
Əldenege ushyraspai,
Keler qazir súiiktisi...
Otyndaǵy ystyq astai,
Otyr ǵoi ol kúiip-pisip.
Tirlik biter qinap áreń,
Búginshe ony bitire tur.
Kózińde me kúigen álem,
Álem úide kútip otyr.
Kútken aýyr qinalysy,
Kóńil ǵana tezdetedi.
Bar əlemdi syilaý úshin,
Jalǵyz aýyz sóz jetedi.
Qala ma ol kóńil jerde,
Júrek-taldy gúl dámeter.
Búkil əlem bólip jeýge,
Jalǵyz túiir qurma jeter.
ÚR
Shaǵymdymyz taǵdyrlardyń atynan,
Oralýǵa sol baqyt.
Jylady Ol jańbyrlardyń atynan,
Meni qansha jaýratyp.
Kún atynan kúlgen boldym, tańǵy arai,
Kúiip kettim sońara.
Qarashada qulap kettim ańdamai,
Óliara...
Bizdi kútip turǵandyǵyn alda ne,
Biletin kim?
Saýap pa?!
Úr atynan kim sóileidi, al, qane?
Ol ózi joq sabaqta...
POIYZ TEREZESINDEGI ÓLEŃ
Poiyzdyń mynaý alqynǵan,
Peshiniń shoǵy ushty yrǵai -
Janyp ta ketpei jarqyldar
ǵashyqtyń kózi ushqyndai.
Qap-qara túndi qaq jarǵan,
Sol bir ot - sóngen sezimdei.
Joǵalyp kettim vokzaldan,
Qoshtasý qaldy sezilmei.
Əndi kim aitar ol eski,
Aldyńda qyzyq -
bar qaiǵy -
Shyǵaryp salǵan joq eshkim,
Eshkim de kútip almaidy.
Sanamda rasy - tek ólim.
Syralǵy dosym - perishtem.
Shyrqyrap janym kelemin,
Shyǵyp ta ketpei relsten.
PLATsKART
Erip ketken muz sekildi,
Júrgendigi jiyp qaiǵy.
Barlyq əiel siz sekildi,
Nege birdei uiyqtaidy?!
Tunshyǵa kep demalamyn,
Kirpigińnen kún sanap em.
Uiqydaǵy nege bəriń,
Omyraýyń - myń san əlem?!
Erte oianǵan kúz sekildi,
Kúzeterim meniń onda.
Barlyq əiel - siz sekildi,
Uiyqtaityn edi ol da.
Joldaitynym - aiat-óleń,
Ózi ǵashyq nəzigi edi.
Men qazir-aq oiatar em,
Oiata alsam qazir ony.
Myna poiyz men sekildi,
Baiaý ǵana ún qatyp tur.
Barlyq əiel - ol sekildi,
Oianyńyz...
Kún batyp tur.
HATYM
Ótkenge oralǵym keldi,
Óziń bar jyldarǵa attaǵym.
Baqidan habar bilmedi,
Joldanǵan jumbaq hattarym.
Nelikten gúlge ǵashyq eń,
Ǵumyryn bilseń edi onyń.
Men endi muń ǵana súrem,
Gúl ustap júrse de qolym.
Jylaman. Jyla demeseń,
Jasym ol jylap aǵatyn.
Men gúlge qumar emes em,
Óziń ǵoi surap alatyn.
Kelistik.
Jat alań joq-dúr,
Keýdede kókteidi kún-úr.
«Gúlim» dep ataǵan joqpyn,
Júrekke jetpeidi ǵumyr.
Gúl izdep qyrǵa da shyqtym,
Adastym betkeide beker.
Men endi Kúnge ǵashyqpyn,
Joǵalyp ketpei me eken Ol?!
***
Jar degeniń janǵa kerek jan eken,
Jalǵyzdarǵa jalqy Qudai jar eken.
Shańyraqtyń shyraǵy eken kelinshek,
Kúlli əlemge kúiip-pisken kóńilshek.
Kóz-qýanyshy eken úidiń kelini -
Saiyn dala səni bolǵan eligi.
Sultanynyń asyly eken jeńgesi,
Baýyrymen eń aiaýly jerde osy.
Aqyn-kóńil ańǵal eken, baiqapty,
Dos jyrynan jary quiǵan shəi tətti.
Jar degeniń janmen keter bolsaishy,
Jalqy júrek jarmen keter bolsaishy...
JUMA
Tazarǵan tənmen bardym, janmen qaittym,
Men onda ańsardy aittym, armandy aittym.
Men úshin qala bitken duǵalandy,
Jetimniń janarynda kúnəm óldi.
Tartqanda nəpsi biik, zańǵar shúlen,
Júrektiń jarqyraǵan jan daýsymen
Kókke ushtym. Aspanyńdy kóktei tildim,
Jaryma jartys qarys jetpei turdym.
Asylan TILEGEN,
