Foto: Ashyq derekkóz
Qazaqstan armiiasynda taǵy bir daýly oqiǵa qoǵamdy alańdatty. Gvardeisk garnizonynda merzimdi qyzmetin ótep júrgen sarbazdyń jaq súiegi synyp, murny synǵany týraly aqparat áleýmettik jelide tarady. Keiin belgili bolǵandai, ol qazir Almaty qalasyndaǵy áskeri gospitalda em qabyldap jatyr. Al áskeri politsiia qylmystyq is qozǵap, tergeý amaldaryn bastaǵan. Osy oraida Ult.kz tilshisi áskeri reforma men shyndyqtyń arasyn saralap kórdi.
Jaraqat, jasyryný, jaýapkershilik
Joǵaryda atlǵan oqiǵa boiynsha alǵashqy málimetterde sarbazǵa operatsiia jasalǵanymen, tolyqqandy meditsinalyq baqylaý uiymdastyrylmaǵany aityldy. Týystary ony bir páterde ustalǵan kúide tapqan. Qosymsha tekseris barysynda jasalǵan operatsiianyń durys júrgizilmegeni anyqtalǵany da habarlandy.
27 qańtar kúni Gvardeisk garnizonynyń áskeri politsiiasy áskeri qyzmetshige fizikalyq kúsh qoldaný deregi boiynsha qylmystyq is tirkedi. Materialdar Sotqa deiingi tergep-tekserýdiń biryńǵai tizilimine engizildi. Tergeý barysynda oqiǵaǵa qatysy bar tulǵalardyń áreketterimen qatar, joǵary basshylyqqa der kezinde baiandama jasamaǵan jáne meditsinalyq kómekti uiymdastyrýda kemshilik jibergen laýazymdy adamdardyń da jaýapkershiligi qaralatyny málimdeldi. Birqatar ofitser ýaqytsha qyzmetinen shettetilgen.
«Materialdar Sotqa deiingi tergep-tekserýdiń biryńǵai tizilimine tirkeldi. Jan-jaqty tekserý júrgizilip jatyr. Tergeý barysynda oqiǵaǵa qatysy bar barlyq tulǵalardyń, sondai-aq áskeri bólimde jarǵydan tys qarym-qatynas faktisi týraly joǵary basshylyqqa der kezinde baiandama jasamaǵan jáne meditsinalyq kómekti uiymdastyrmaǵan laýazymdy adamdardyń áreketterine quqyqtyq baǵa beriledi», – delingen áskeri politsiianyń habarlamasynda.
Qorǵanys ministrliginiń Áskeri-klinikalyq gospitalinde em alyp jatqan qatardaǵy jaýynger Esbol Qapardyń jaǵdaiy, dárigerlerdiń aitýynsha, turaqty. Jaqsúiek-bet hirýrgiiasy bólimshesiniń bastyǵy, meditsina qyzmetiniń podpolkovnigi Vladislav Mýsatov sarbazdyń jalpy jaǵdaiy qanaǵattanarlyq ekenin, ońaltý sharalary tolyq kólemde júrgizilip jatqanyn jetkizdi.
«Gospitalge túsken kezde onyń jaǵdaiy salystyrmaly túrde qanaǵattanarlyq dep baǵalandy. Emdeý tolyq kólemde júrgizilýde. Qazirgi tańda haliniń jaqsarǵany baiqalady. Psihologiialyq jaǵdaiy turaqty, shainaý jáne aýyz ashý fýnktsiialary qalpyna kelip keledi. Jaqyn arada bekitýshi shinalar alynady. Áskeri qyzmetshi fizioterapiia, dárýmendik terapiia, jalpy nyǵaitýshy em jáne emdik dene shynyqtyrý sharalarynan ótýde. Aldaǵy ýaqytta giperbariialyq oksigenatsiia seanstary josparlanǵan. Ońaltý kezeńi aiaqtalǵan soń áskeri-dárigerlik komissiiadan ótedi», – dedi Vladislav Mýsatov.
Alaida qoǵamdy tolǵandyrǵan másele – bir sarbazdyń jaraqaty ǵana emes, osyǵan uqsas oqiǵalardyń jiilep ketýi.
Ólim statistikasy jáne senim daǵdarysy
Qazaqstanda 18-27 jas aralyǵyndaǵy er azamattarǵa áskeri mindettilik júktelgen. Jyl saiyn eki shaqyrylym kezeńinde ondaǵan myń jas ásker qataryna alynady. Resmi ideologiiada bul – abyroily borysh. Qyzmetten keiin bilim men áleýmettik jeńildikter qarastyrylǵan.
Biraq is júzinde kóptegen jas áskerden jaltarýdyń jolyn izdeidi. Sebep – bir jyldyq úzilis qana emes, álimjettik pen qaýipsizdikke qatysty qorqynysh.
Resmi málimetterde mundai qubylys 2010 jyldary júrgizilgen reformalardan keiin joiyldy delingenimen, qoǵamda oǵan senim az. 2025 jylǵy 28 tamyz – 10 qyrkúiek aralyǵynda DEMOSCOPE biýrosy júrgizgen zertteý nátijesi osy kúdikti kúsheite tústi. Respondentterdiń 37,8 paiyzy armiiadaǵy zorlyq pen beiresmi bilik qurylymdarynyń deńgeii joǵary dep sanaidy. 34,9 paiyzy sybailas jemqorlyqty, 30,9 paiyzy materialdyq-tehnikalyq bazanyń eskirýin basty problema retinde ataǵan.
Sonymen qatar saýalnamaǵa qatysqandardyń 66,9 paiyzy armiia eldi qorǵaýǵa qabiletti dep sengenimen, 26,2 paiyzy kúmán keltirgen. Bul qoǵam sanasyndaǵy ekiudai kózqarastyń aiqyn kórinisin kórsetedi.
Sońǵy jyldary beibit ýaqytta áskeri qyzmetshilerdiń qaza tabýy qoǵamda úlken rezonans týǵyzdy. 2020-2022 jyldar aralyǵynda 259 áskeri qyzmetshi kóz jumǵan. 2023 jyldyń basynda taǵy keminde 11 ólim tirkelgen. Májilis depýtaty Nartai Sársenǵaliev úsh jyl ishinde 270 sarbazdyń qaza tapqanyn málimdegen bolatyn.
2026 jyldyń qańtar aiynda ǵana úsh oqiǵa tirkeldi: Shymkentte Ulttyq ulan qyzmetshisi qaitys boldy, Óskemende sarbaz oq jaraqatynan kóz jumdy, Jambyl oblysynda taǵy bir áskeri qyzmetshi atys qarýynan jaralanyp, qaza tapty. Resmi nusqalar ártúrli bolǵanymen, ata-analar men qoǵam arasynda «jarǵydan tys qatynas bar ma?» degen saýal jii qoiylady.
«Áskerdegi álimjettik týraly estip júrmin» degen Qazaqstannyń «Halyq qaharmany», general-leitenant Baqytjan Ertaev atalǵan baǵdarlamany tolyǵymen zertteý keregin aitady.
«Bizdiń kezimizde ondai bolmaǵan edi. Qazir «qai jerden keldiń, ákeń kim, ákeńe jaz, aqsha jibersin» dep surap, álimjettik jasaidy. Amaly joq sarbaz áke-sheshesinen aqsha surap habarlasady. Bizdiń jańa Qazaqstanǵa, áskerdiń jańa sabyna jańa reforma kerek. «Áskerdegi nóldik ólim» baǵdarlamasynan habarym bar. Biraq ol qalai bolady? Qalai júzege asyrady? Men de shettep qalmaimyn, atsalysamyn, sóilesemiz, talqylaimyz. Nietteri jaqsy, biraq sony qalai isteýge bolady, sózben ba, tilmen be, joq, jarnamamen be? Osy jaǵyn anyqtap alý kerek», – deidi general-leitenant Baqytjan Ertaev.
Onyń pikirinshe, «Áskerdegi nóldik ólim» bastamasy durys nietten týǵanymen, ony iske asyrýdyń naqty mehanizmi aiqyn bolýy tiis. «Jańa Qazaqstanǵa – jańa áskeri reforma kerek» degen general qoǵam talqysynan tys qalmai, ashyq saraptama júrgizýdi usynady.
«Nóldik ólim» baǵdarlamasy – naqty tetik bar ma?
Prezident Qasym-Jomart Toqaev 2026 jylǵy qańtardaǵy málimdemesinde áskerde álimjettikke, rýshyldyqqa, óńirshildikke oryn joq ekenin qadap aitty jáne bul máseleni jeke baqylaýyna alatynyn jetkizdi. Qorǵanys ministrligi baqylaýdy kúsheitýge, monitoring júiesin jańartýǵa jáne ashyqtyqty arttyrýǵa ýáde berdi.
Búginde basty suraq, bul bastamalar júieli ózgeriske ulasa ma? Álde kezekti málimdemelermen shektele me?
Gvardeisk garnizonyndaǵy oqiǵa – jalǵyz derek emes, qoǵamdaǵy senim daǵdarysynyń kórinisi. Bir jaǵynan, armiianyń qorǵanys qabiletine senim bar. Ekinshi jaǵynan, sarbaz qaýipsizdigine kúmán kúsheiip keledi. Eger «nóldik ólim» uran emes, naqty memlekettik saiasatqa ainalsa ǵana qoǵam senimi qalpyna keledi. Áitpese árbir jaraqat pen árbir qaiǵyly oqiǵa áskeri reformanyń qaǵaz júzindegi kúide qalǵanyn ańǵarta beredi.
Aqbota Musabekqyzy
