Kórnekti sýretker, QR Memlekettik syilyǵynyń laýreaty Asqar Súleimenovtiń dúnie salǵanyna 25 jyl boldy. Osyǵan orai oqyrmandar nazaryna onyń «Shashylyp túsken tirkester» atty kókeikestiligi búgingi tańda da anyq kórinetin oi-tolǵamdarynyń bir parasyn usynamyz.
Sońǵy ailarda qazaqsha basylǵan eki-úsh Qurandy qaraýdyń reti keldi – Halifa Altai aqsaqaldyń «Kálám Sharifi», Óserov tárjimásiniń alǵashqy eki kirpishi, Rátbek pen Qydyrhanovtyń qotarmasy. Alǵashqysy «Bárimiz de Gogoldiń «Shinelinen» shyqtyq»-qa iek artsa, sońǵy ekeýi «Kálám Shariftiń» kúpisinen shyqqan. Ońbai shyqqan. Almaýyttan jaby bop týǵan. Bul tusta, sóz bar ma, «Kálám Sharifti» Qurandy qazaqsha sóiletýdiń biigi deý ábestik bolar edi. Arabshadan maqurym bolǵan soń salystyra almai, shiderli at bop kibirtiktei beresiń. Dei turǵanda, qanyp ishpeseń de qatalap júrgen kezderde shól qandyrǵan bir til bar. Erterekte, balaraq kezde oqyǵandyki me, Ignatii Iýlianovich Krachkovskiidiń aýdarmasy teńdesi joq aýdarmadai eles beredi. Senbeitinder túrikshesimen salystyryp kórsin. Ústirt qaraǵanda rabaisyzdaý baiqalǵanmen, yrǵaqty ustaý jaǵynan, áýezdiń boiaý-reńkin saqtaý jaǵynan, oi tereńine boilaý jaǵynan oryssha Qurannyń jóni bólek. Krachkovskiidiń 40 jyl aýdarǵanyn Rátbek pen Qydyrhanov 2–3 jylda qotarma ǵyp perip shyqty. Óserov, Rátbek pen Qydyrhanovtyń arab tilin qanshalyq bilerin kim bilgen, al qazaqsha bilmeitinderine kámilmin.
Grammatika uǵymynan kelgende Quran – ne ol? Quran zat esim men etistik. Muhammed te sol. Ult ta solai bolsa daýa.
***
Zady, biregei tulǵalarǵa, biregei kitaptarǵa syn esim júrmeidi. Muhań, Muhtar Omarhanovich Áýezov aldymen – Muhtar Áýezov, sonsoń baryp álem ádebietiniń klassigi.
«Kókserek» – «Abai joly» – «Dos – Bedel dosty» jazǵan Áýezov.
***
Jazýǵa jańǵyz ereje júredi – grammatikanyń erejesi. Al, qaisybir sýretkerdiń grammatikadan shyǵyp jazýǵa da pravosy bar.
***
Ai ainasyn bult bassa, jan ainasyn shań basqan.
***
Ár sózdiń óz uiaty bar. Jaqsy kitap – uiattyń antologiiasy. Jaqsy kitapta uiat sóz de uiatyn tókpei kórinedi.
***
Keler qazaqtyń da ishetin ýy men baly – Abai.
***
Jańa memleketke, qatty bulqynyp, baltyr qairat kórsetip shider úzip kórmegen tai memleketke, psiho-fizikalyq astary qat-qabat diplomatiianyń, taban aǵyny dúlei ekonomikanyń taifýnymen osy qazir kezikken jelken qaiyq memleketke demokratiianyń ustyny AQSh-tyń adam pravosyn ult pravosynan joǵary qoiýy júrmeidi (Adam pravosy degende, sóz joq, oida aldymen báibisheniń tálpishi orys azamaty turady). Jastyǵyna qosa óz territoriiasynda ózi tilenip júrgen eldiń ustanary: el azat bolmai – meili Dostoevskii bop ketsin – er azat emes. Adam pravosynyń primaty taza ulttyq qurylymdarda júredi.
***
Din qurysa til saqtaidy, til qurysa ún saqtaidy, bári qurysa dil saqtaidy (iahýdi-evreiler, mysaly). Din, til, dil tize qosqanda ony oq qana jeńedi.
***
Neken-saiaq avtorlarda bolmasa, pýblitsistika men qoiyn jazba stildiń júgin kótermeidi.
***
Kektiń kózi – Mahambet.
***
Sananyń namazdyger kezi, namazsham kezi, quptan kezi, alakeýim kezi, sári kezi, shapaq kezi, shańqai kezi, ekindi kezi, besin kezi – bizdegi qaisysy? Sonsha gradatsiiaǵa bóletin qazaqta sana qanshalyq ózi?
***
Ótirikti keshirýge bolady – tek aqtaýǵa emes.
***
Uly kitaptyń údesine shyǵý beimúmkin sharýalardan.
***
Quran. Sýra № 112 Ál-Ihlas, Mekkede aian bolǵan, tórt aiat.
1.Alla jalǵyz. 2. Ol – ólmes-dúr. 3. Týmaǵan da, týdyrmaǵan eshkimdi. 4. Eshkim oǵan teń kelmes-dúr.
***
Kóshpendi, kóshpendi, kóshpendi – sonda Saýran, Saýdakent, Sozaq, Túrkistan, Shymkent, Tashkent, Taraz, Almatydaǵy bizdiń dáýirge deiin qazylǵan sý júieleri qaida qalady? Osy biz kórgen dihandar, bizdiń kókpar tartyp júrip mirab bolǵan, torlama qaýyndy qurandy erdiń alǵy qasyna uryp jegen jeti atalarymyz qaida qalady? Arqa kóshti eken dep tozyp ketemiz be?! Oratyn jerin orǵan, egetin jerine ekken, jailaityn jerin jailaǵan jurt bolmai ma? Bitsivilizatsiia degendi estip pe edińiz?
***
Ekonomikalyq qaýipsizdiktiń máselesi, eń aldymen, ulttyq qaýipsizdiktiń máselesi.
***
Tárbieniń erkindigi, erkindikpen tárbieleý, erkindikti tárbieleý – bular tranzistordyń antennasyndai birinen biri shyǵatyn uǵymdar.
***
Qazaqtyń eki «jaýy» bar. Biri, dos-jaýy – Abai. Qalǵandary – qas jaýy.
***
Ultjandylyqty aýanyń deńgeiine kótergen úsh halyq bolsa, ekeýi frantsýzdar men poliaktar, eki halyq bolsa, taǵy sol ekeýi. Ultshyldyqpen tynystaý olar úshin tabiǵi nárse. Parijde qaitqan Shopenniń júregin Varshavadaǵy shirkeýge qoiýǵa miras qylǵany umyt qalmaidy. Al, Amerikanyń jalaýyna shyryldaýy qalai?
***
Kemtalant múmkindiginshe, shyn talant qalaǵanynsha jazady.
***
Alǵan umytar, bergen – umytpaidy. Qazaqstannyń psihologiialyq hali: az da bolsa alǵanyn umytpaidy, mol bolsa da bergenin umytady. Keń qoltyqtyń bir iriligi.
***
Ylǵiynda Eýropany kóldeneń tartady. EES-ke (Eýropanyń Ekonomikalyq Birlestigi) birigip jatyr, kirigip jatyr. Ný i chto? Toiyp sekirý men tońyp sekirýdiń jóni basqa. Birigý-kirigý qarý-jaraq qamaly, din qamaly, til qamaly berik ulttyq memlekettiń rá-á-átin uz-a-aq kórgen, planetalyq organizmniń kúre tamyrymen tamyrlas elderge jarasqan. Otaý kóterip ońasha turyp almai dostastyqtyń qushaǵyna qoiyp ketý saiasi logikaǵa qinalyp syiysady. Bir úiir aiǵyr úiezdep tura almaidy.
***
Bilmegen min emes, bilmestikke kóngen min.
***
Eń tereń ideialar – qiyn ideialar.
***
Ónerdiń túbine sorpa betindegi maidai qalqyǵan túsinikti ideia jetedi. Jazýshynyń bir mindeti – oi-ideiany ashý emes, ony munartqa kómip, munarmen búrkeý. «Shainap bergen as bolmas.» Oqýshy shyńǵyrǵandai bop qinalsa nesi ersi? Alsyn qamaý terin!
***
Gimn: «Elim-ai», «Kisen ashqan», ne «Qarakesek», «Meniń Qazaqstanym». Avstriianyń gimni – I.Gaidnniń kvartetinen.
***
Oilaný, oilana bilý jannyń áreketi me, joq álde jannyń barqyndanǵany oidyń hareketi me?
***
Óneri de, ózi de birtýma jigit, sýretshi Kenjebai Dúisenbaevtan estip em.
Adamnyń shaitany atpen kele jatyp, «qara qarǵanyń miy qainaityn» (D. Isabekov) aptapta, aidalada shaitannyń jylap otyrǵan shaitanyn kóredi. «Ái, ne boldy saǵan?
– Aitpa, oibai! Osynda bir, eki kemtardy shaǵystyra almai qor boldym
– Qaida olaryń?
– Ana jonnyń astynda. Jańǵyz shailada.
– Kimder?
– Ekeý. Bireýiniń qoly bar da kózi joq, bireýiniń qos qoly bar da kózi joq. Eptesip-septesip kún kóredi.
– «Áidá, kettik!»
Shaitannyń shaitany mingesedi, shailaǵa barysady. «Aý, kim bar?» desisedi. Kózi bar, qoly joq shyǵady. Sálemnen keiin adamnyń shaitany sholaqqa, at ústinen eki qamshy jegizedi, deidi: «Mynaý saǵan, al mynany serigińe ber!»
Eki shaitan ketip qalady.
Shailadan shyqpaǵan áz bir kún jylap, ekinshi kúni suraidy: – Maǵan bergenin qashan beresiń? – Sorly-aý, túk te bergen joq. Eki ret qamshy kóterdi.
Qoly bar, kózi joq buǵan senbeidi de, eki kemtar ketisken eken deidi.
Bul ózi Cherchilldei psiholog-saiasatkerdiń ustanǵan qaǵidalarynan. Cherchill shaitan bolsa, shaitannyń armany ne? Memleket psiho-filosofiialyq kontseptsiiaǵa iek artpasa bolmaidy.
***
Jigit ǵashyǵyna qalai qulasa, adamnyń atqa solai qulaǵany ábden jón.
***
«Dúnie-jaratylystyń eki qupiiasy meni ásirese tánti qylady: juldyzdy aspan tóbemde, dilimde – adamgershilik».
Kant
***
Aristotel boiynsha tragediianyń bir aty: katarsis – tazarý. Tazarǵan adam tik qaraidy da, qaraýylyna alǵandy qapy jibermeidi. Ultshyldyq-ultjandylyqpen aýyryp almai, aialap aýyrmai, uzaq aýyrmai, ony tipti serik aýrý etpei tazarý, ózińe de, ózgeler – inozemtsevterge («Besatar» povesiniń keiipkeri) de taimai qaraý múmkin emes. Qoǵamnyń keseliniń bir emi – oǵan tik qaraý. Ár aýrýdyń ýaqyty bar. Toqsanǵa kep qyzylsha qaramyqtan qaitsań baldyzdaryń qolma-qol túlep shyǵa keler edi.
***
I.S. Bahtyń («Strasti po Matfeiý»), Motsarttyń, Berliozdyń, Verdidiń, Ianachektiń rekviemderin araǵa aptalar salyp, qaita-qaita tyńdaǵan Muqaǵali:
– Buryn neǵyp tyńdatpaǵansyń?
– Klassika ne jóniń?
– Ne jóniń deidi. Ókshemnen shyqty. Men úlpershek, bular kezdik boldy. Kezdik úlpershekke túspei me eken?
***
Taǵy da Muqaǵali:
– Ekeýmizge júz júrmeidi. Bizge 99 ne 101 júredi.
– Nege?
– Bilip turyp suraý Qadyrdyń enshisi.
***
Taǵy da Muqaǵali:
– Asqar ekeniń ras bolsa eki jyl ómir qosamysyń?
– Qosam.
– Qaitip?
– Bethovenniń 9-syn tyńdaisyń.
– Ýaqyt aǵyp barady. Tez tyńdat. Tek osynda ákep tyńdat.
***
Quran. 100-Sýranyń alǵy bes aiatynyń sarynymen:
Tańnyń salqyn shapaǵatymen,
Qarsy betke aǵyzǵanda.
Kóz qazany terge tolǵan
Attarǵa sert!
Káfirlerdiń qatar-qatar qataryn
Jas qurmanyń shybyǵyndai
Shyrpyp jonǵan
Attarǵa sert!
Jannyń jany qan bolǵanda
Rabbasy úshin
halal qanyn qiiatyn
Janaryna jarty ǵalam siiatyn
Attarǵa sert!
Tizgin tilep kemirgende tizesin
Tuiaǵynda órt oinaǵan
Tuiaqta órt oinaǵanda
Ústindegi ǵazilerdiń
Júreginde sert oinaǵan
Attarǵa sert!
***
Abaida ashý shaqyrar oram kóp. Keiis shaqyrar bir oramy: «… qazaq ta adam balasy ǵoi.»
***
Arqizm: qytai qazaqtarynyń bekzadasyn – «Ańshynyń ánin» Úkili Ybyraiǵa bailapty. «Gákký» men «Ańshynyń ániniń» arasy shoq pen muzdai.
***
Qazaq ulty, túrik ulty, islam ulty, álem ulty – biri kem bolsa basqalary da shala.
***
Tekstiń dámin alýdyń tóte joly – talmai oqý.
***
Oqýshyny qasqyr kórgen tazydai qaltyrat.
***
Ónerde kemtalant bolǵannan beitalant bolǵan artyq. Beitalant – beitarap, al, kemtalanttyń – tilden bastap dilge deiin suǵynbaityn jeri joq.
***
Sóilemniń jazatyn ómiri bar da, sóilemniń óz ómiri bar. Jazarman sóilemdi tiri shópti taptaǵandai taptaidy. Sóilemniń tán ekeni, onyń san taraý tamyrlary, kapilliar-tamyrshalary bary umyt qalady. Abzatsqa, taraýǵa, búkil kitapqa qyzmet etetin sóilemniń avtonomdy ómir kesherin umytady. Shyǵarmanyń bir aty – yrǵaǵy yńqyldaǵan, boiaýy kempirqosaq bop kóriner, kúmis oiy túpke tartar sóilem ǵana. Jazarman emes jazýshy úshin qiynǵa túseri: sóilemdegi ómir men sóilemniń ómirin jymyn bildirmei órý. Sóilemdegi ómir men sóilemniń ómiri birikpegesin tiri tirkes týmaidy. Ómirdiń tamyr solqyly men sóilemniń tamyr solqylyn lingvistikalyq proza ǵana qosa alady.
***
Proza jazbaǵan uly aqyn kem de kem. Aqyndy prozamen tekserip alsa teris emes. Al dramatýrgiiaǵa búgingi aqyndardyń báriniń tisi batpaidy. Tisteidi – azýǵa sala almaidy.
***
Qazaqtai psihofizikalyq tiptiń azasyn «Jigerdei» kemerleitin kúi, ashýyn «Qarakesektei» shyńǵyrtar án joq.
***
«Stil – ol, adam» (Biýffon). Stili joqtyń jazǵanyn oqý arpa talqandy qurǵaq asaǵandai. Stilsiz jazýshy, óz stilin taba almaǵan jazýshy irige eliktep kóleńke-kalkaǵa barady da sorpanyń sorpasynyń sorpasy bolady. Kalka túpnusqanyń – qazan sorpanyń, soryna jaralady… Elikteme. Eliktep-solyqtadyń ba – mazaqqa óziń qalmaý úshin – boilap, barar jerińdi bil. Sen túgil balyqtyń ózin jańqadai oinatar qara iirimine jolama. Muqańdar pocherk-grafikanyń ózin qisaityp jiberedi.
***
Ýaqyt – enedi. Adamǵa da, qoǵamǵa da, memleketke de enedi. Enedi de uia salady, túp-túiánáńdi jailaidy, biraq ketedi bir kúni – bir sátte ketedi, ushady, quridy. Al, adam men qoǵam qalady. Adam qaldy – biraq ýaqyt ótti. Qaida ketti ol ýaqyt? Adamyń mini, al onyń ózi iemdengen, ózi en salǵan, onyń ózimen til tabysqan óz ýaqyt-merzimi oqpan-qurdymǵa qurydy. Dál osy jerden adamnyń eki udai tirligi bastalady; jańa ýaqyt túsi sýyq basqa ýaqyt bop keledi de adam onymen qabaq astynan uǵysa almaidy. Bul – drama. Kerek deseńiz ideianyń dramasy. Al shyn shyǵarma – drama. Feleton da drama.
***
Taǵy da stil týraly. Memleketke taqyryppen, kontseptsiiamen qarsy shyǵar múmkindik qalmaǵanda kómekke stil keledi. Memleket ony bilmei qoimaidy. Túrmede ol seni tándei ezse, stildi, stildi qarý qylǵandardy qýǵyndaý arqyly, ol qoǵamdy rýhani ezedi. Jańa forma, jańa stilistika izdeý, taza estetikanyń iirimine súńgý, rýhani plastikany meńgerý – bular ózi baǵynbaýdyń energiiasy.
***
Muhammed: «Men áieldi, minájatty, jupar iisti, jylqyny qulap súidim. Biraq, jannyń shólin minájattai qandyrǵan eshbiri joq».
***
Bibliianyń kúi basy: Aldymen týǵan Sóz edi, sol Sóz Qudai bolatyn.
***
Aisha Bibiniń saǵanasyndaǵy jazýdy aýdarsa: «Súmbile. Sý sýydy. Ómir – sumdyq.»
***
Pesa – qundaqtaýly sábi, onyń qandai azamat bolyp ósip shyǵary rejisserge bailanysty.
***
Shyn rejissýra – júrek siiaqty. Soqqany bilinbeidi.
***
Sýretkerdiń qaltqysyz atqaratyn bir mindeti – árdaiym sottalarmen birge sotqa qarsy, ashpen birge toqqa qarsy bolý.
***
Qazanǵap pen Súgirden keiin uly kúishi shyqsa, sherter saýsaqty kesip berýge de bolar edi.
***
Esesin jibergen el – el emes.
***
Saiasattyń jańǵyz alternativasy – jannyń daýysy. Ol daýys: áýez-áýen bop estile me, sóz bop oqyla ma, boiaý bop kórine me – báribir.
***
Filosofiianyń aitpasqa bolmasty aitqannan basqa maqsaty joq. Mindeti de.
***
Qurannan. Sýra № 12, 19-aiat: «Qai jaq betke qarama – Allanyń júzi sol jaqta»
***
Ajal kelmeidi. Ajalǵa barasyń. Barǵan bette aýdientsiia beredi.
***
Qydyr adamǵa úsh ret jolyǵady. Oń qolynyń barmaǵynda súiek bolmaidy. Ol: «Dáýletten bereiin be, perzentten bereiin be?» – deidi. Tilegińdi estidi de, ǵaiyp bolady.
***
Abaidyń qazaǵynan qara úzip ketken qazaq joqtyń qasy.
***
Ónerdiń ómirden aiyrmashylyǵy – óner ómirden úirenbeidi. Onyń jaratylystan bolmasa, ómirden alar dárisi joq. Ónerdiń óz ótkeni, óz búgini, óz logikasy men dinamikasy bar.
***
Baironǵa qosymsha: áieldiń bir aty – jánnat, bir aty – aqyret. Áielmen turýǵa da bolmaidy, áielsiz turýǵa da bolmaidy.
***
Áiel dáleldermen emes, senimmen tirlik keshedi.
***
Adamnyń júreginde qushtarlyq aýysyp turady Biriniń óshkeni – biriniń óskeni.
Laroshfýko.
***
El dertti – zar shyqpasa, tán dertti – zár shyqpasa.
***
Baby men baǵy buqqan tuiaq ta bir, oiǵa sýarylmaǵan áýen men áýez de bir; neni aitý bir para, qalai aitý bir para, kimge aitý bir para, kimge aitý, qashan aitý bir para…
***
Ómir – óner bolǵanda, óner – ólshem. Óner – ólshem bolǵanda, ólshem – únem. Al, únem – tirliktiń kúre tini.
***
Bailyq – barlyq bolǵanda, óner – murat. Bailyqtan murat shyqpaǵan. Al, murat – tirlik.
***
Án – zar. Zar hám minájat.
***
Jalǵannyń jalǵandyǵyn jylqynyń janarynan asyryp kórseter aina qane?
***
Bilik túbi – zorlyq. Qai elde de solai. Qashannan solai boldy.
***
Daryndy izdemeidi kisi – daryn da jatyrda jatqanda qanyńa quiylatyn nárse.
***
Sóz – qulyn da, oi – jylqy.
***
Tánniń mańdaiyna aiǵaidy jazǵan. Jan buqpasa bolǵany.
***
Bul ǵalamda tuzaqty da, tusaý-tusamysty da týabitti tanymasqa jaralǵan bireý bar, ol – adam.
***
Esektiń baǵy – jylqymen atalastyǵy.
***
Mas adam – memýarist.
***
Ashyq aitý – anyq aitý bolǵanmen, aqiqatty aitý emes.
***
Táńiriniń bir aty – shyndyq.
***
Radlovtyń: «qazaqtar – Shyǵystyń frantsýzdary» degenin «frantsýzdar – Eýropanyń qazaqtary» dep qisyndaýǵa bolady.
***
Minsiz shyǵarma jazý ońai. Qiyny – ǵumyryńdy minsiz shyǵarmaǵa ainaldyrý.
***
Miledi!
Men Sizdi júregimde uzaq ýaqyt aialap qalai kútkenimdi elestete de almaisyz… Jylqyǵa qalai qulai berilgen bolsam, Sizdi de tap solai jaqsy kóremin!
(kenje qyzy Ásmáǵa jazǵan hatynan)
***
Bismilláh! rahmanrahim!
Mele
… Ýaqyt adamǵa ene me álde adam ýaqyttan óte me? Jýyrda Qaragózge (úlken qyzy – red.) jazǵan hatymda da osyny aittym. Jáne bul ýaqyt – máńgilik, al, adam – sáttik ekenine qaramastan oilandyratyn saýal. Aitpaqshy, bul kez kelgen shyǵarmashylyqtyń, qoldan jasalmaǵan, koniýnktýradan ada tartystyń ózegi…
(uly Álisherge jazǵan hatynan)
***
Adamnyń rýhani izdenis-silkinisteri úsh-aq saýaldyń aiasyna syiady:
a) ne bile alamyn?
b) ne isteýim kerek?
v) úmit artarym ne?
***
Bul – úrkerdei ǵanalardyń kitaby. Olardyń, bálkim, dúniejaryqty áli kórmeýi de múmkin. Olar, bálkim, meniń Zaratýstramdy da túsiner…
***
Jaqsydan sóz shyǵady jan sekildi,
Tamyrdan atqylaǵan qan sekildi…
***
Ómir – tán, óner – jan, tán tunshyqqanda – jan shyńǵyrady.
***
Ólimge berer janym bar, pendege berer arym joq.
***
Ajal aidan aýmaǵan, kim kórgen onyń arqasyn.
***
Iýbka kigen Mahambet!
(Fariza týraly)
***
Silteseń – semser, qorǵansań – qalqan ornyna júrgen qairan, Ánýar!
(akter Á.Moldabekov týraly)
***
Talant – tuiaq, Abai – jol. Sol jolmen anaý Jidebaiǵa, mynaý Qaraýylǵa kemeńger de keledi, keshe de keledi. Munda «úirenemin» dep, «úiretemin» dep kelmeý kerek… Munda tazaramyn, arylamyn dep kelý kerek. Eldiń nege kelgenin bilmeimin. Men ózim arylamyn dep keldim…
Abaidyń 140 jyldyǵynda, 1985 jyly Semeidegi saltanatty jiynda sóilegen sózinen
***
Eldiń, jurttyń, ulttyń qurýy, aldymen, intelligentsiianyń ittiginen, satympazdyǵynan bastalady.
«Erýlik» pesasyna alǵysózden.
***
Kámil bolýy qiyn, biraq oi qashady: halyq – eki uǵymnyń quly – ketken men kelerdiń. Búginginiń, qazirginiń, osy sáttiń emes – ne ketkenniń, ne kelerdiń. Nege?
Halyq biledi: eger onda, halyqta, jaýapqa júre alarlyq sana bolsa – aitqanyna jaýap berý kerek. Al, búgingi ómirde kepildikke barý – eger, osy nusqanyń birine ǵana at basyn tireý shart bolsa, árine, kelerdiń quny – vozmojnost otkazatsia vsegda.
***
Tsivilizatsiia siiaqty myń san úiirden turatyn uly uǵymnyń ishindegi almaýyty – oilana bilý, onyń mádenieti. Bul bolmaiynsha ulttyq sananyń ilgerileýi qiyn…
1978–1992 jj.
Daiyndaǵan Áliia BÓPEJANOVA
"Túrkistan" gazeti
