Asan Qaiǵynyń jeruiyqty izdeýi. Qazaq jerleriniń qasieti qandai?

Asan Qaiǵynyń jeruiyqty izdeýi. Qazaq jerleriniń qasieti qandai?

Asanqaiǵy jelmaia minip jeldirtip, Saryarqany aralap júrgende, ár jerge aitqan syndary mynaý eken: Uzyn aqqan Ertisti kórgende: «Myna shirkinniń balasy toidym dep qarap otyrmas, qarynym ashty dep jylap otyrmas. Siyrdyń múiizi, dońyzdyń qulaǵy shyǵyp turǵan jer»,— eken depti.

Túndikti ózenin kórgende: «On eki qazylyq Oi túndik, mańyrap jatqan qoi túndik. Qoidyń qulaǵy tutam shyǵyp turǵan jer eken»,— dep tastap ketýge qimai, artyna úsh qaraǵan eken. Sonan «Úsh qara» atanǵan eken taýdyń aty.

Qyzyltaý degen jerge kelgende: «Taý-tasy kesh bolǵanda qoi bolyp, yńyranyp jatady eken. Toqty qysyr qalmaityn jer eken»,— depti.

Baianaýyl taýyn kórgende: «At erin almaityn jer eken. Baýyrynda tuzy bar eken, tuzy aýyr eken, bir tún túnep ketemin degen adam, bir juma toqtap qalady eken. Tuzy jibermeidi eken»,— depti.

Ashy boiyna kelgende, artyna qarap: «A, Baianaýyl! Seniń qonys bolyp turǵanyń mynaý, ashynyń arqasy eken. Mal jazǵyturym bir juma ashylaidy eken, kúzge taman bir juma ashylaidy eken. Sonysy bir jylǵa tatidy eken»,— depti.

Shiderti degen ózendi kórgende: «Myna shirkinniń topyraǵy asyl eken. Alty ai minip aryqtaǵan at, bir aida maiǵa bitetin jer eken. Bos jylqy shilderlep qoiǵandai toqtaityn, jylqynyń qonysy eken»,— depti.

Óleńti ózenin kórgende, toqtap eshnárse aitpai, óleńdete bergen eken. «Nege úndemeisiz?» — degende, az turyp: «Óleńtiniń sýy — mai, Shidertiniń shóbi — mai»,— dep júre beripti.

Silentiden ótip Jalańashtyń tuzyna barǵanda: «Attyń tóbelindei Jalańash, seni aldyma óńgereiin be, artyma bóktereiin be, qai jarama tartaiyn? Ainalań az, onan basqa miniń joq, tabylmaityn jer ekensiń»,— depti.

Esil ózenin kórgende: «Jary men sýy teń, jarlysy men baiy teń bolatyn jer eken»,— depti.

Nuranyń boiyn kórgende: «Alty kúnde at semirtip minetin jer eken»,— depti.

Torǵai ózenin kórgende: «Aǵar sýy bal tatyǵan, aq shabaǵy mai tatyǵan jer eken»,— depti.

Terisaqqan degen ózendi kórgende: «Saryarqanyń tuzdyǵy eken»,— depti.

«Jeti qońyrdy kórgende: «Saryarqanyń maýsymy eken»,— depti.

Uzyn aqqan Syr boiyn kórgende: «Basy baitaq, aiaǵy taipaq qonys eken, Qara taýdy jailasam, Syrdyń boiyn qystasam, qonys bolýǵa sonda ǵana durys eken»,— depti.

Sýly Keles, Ńurly Keles ózenderin kórgende: «Móńireýin, siyr bolyp móńireýin. Siyr tuqymy úzilmeitin jer eken»,— depti.

Asanqaiǵy búkil alty alashtyń (qazaqtyń) jer-sýyn, qonysyn kórem, bularǵa jaǵdai týǵyzamyn dep kóp zaman ómirin dalada ótkizipti. Júrgen jerinde jaqsy qonysqa da, jaman qonysqa da baǵa beripti.

Asanqaiǵy Jidelibaisyn jerine qyzyǵyp: «Ai, Jidelibaisyn, artyma bókterip keter edim, átteń atym kótere almaidy-aý!» — depti.

Iassy qalasyn (qazirgi Túrkstan) olardyń qoja-moldalaryn kórgende: «Ai, qarys jeri bir aryq, jer sorlysy munda eken, áieli semiz, óri aryq, jurt sorlysy munda eken»,— depti.

Shyńǵyrlaýdy kórgende: «Ai Shyńǵyrlaý, jylqy ózi ósken joq, Shyńǵyrlaý sen ósirdiń!» — dep úsh ainalyp, Shyńǵyrlaýdyń sýyna qolyn malyp otyryp: «Shyńǵyrlaý ókpeler, attyń erin al, qonaiyq, at sýaryp, aýnap-qýnap keteiik»,— degen eken.

«Ai Janarystan, jyrymdai sýǵa bola shette qaldyńaý esil, erim-ai»,— dep bir tóbege kelip jylap turǵan eken. Asan qaiǵy Bekarys tuqymynan, Orta júz; qaitys bolǵan jeri Ulytaýdyń basy bolsa kerek.

"Sheshendik shiyrlary" kitaby