اسانقايعى جەلمايا مٸنٸپ جەلدٸرتٸپ, سارىارقانى ارالاپ جٷرگەندە, ەر جەرگە ايتقان سىندارى مىناۋ ەكەن: ۇزىن اققان ەرتٸستٸ كٶرگەندە: «مىنا شٸركٸننٸڭ بالاسى تويدىم دەپ قاراپ وتىرماس, قارىنىم اشتى دەپ جىلاپ وتىرماس. سيىردىڭ مٷيٸزٸ, دوڭىزدىڭ قۇلاعى شىعىپ تۇرعان جەر»,— ەكەن دەپتٸ.
تٷندٸكتٸ ٶزەنٸن كٶرگەندە: «ون ەكٸ قازىلىق وي تٷندٸك, ماڭىراپ جاتقان قوي تٷندٸك. قويدىڭ قۇلاعى تۇتام شىعىپ تۇرعان جەر ەكەن»,— دەپ تاستاپ كەتۋگە قيماي, ارتىنا ٷش قاراعان ەكەن. سونان «ٷش قارا» اتانعان ەكەن تاۋدىڭ اتى.
قىزىلتاۋ دەگەن جەرگە كەلگەندە: «تاۋ-تاسى كەش بولعاندا قوي بولىپ, ىڭىرانىپ جاتادى ەكەن. توقتى قىسىر قالمايتىن جەر ەكەن»,— دەپتٸ.
باياناۋىل تاۋىن كٶرگەندە: «ات ەرٸن المايتىن جەر ەكەن. باۋىرىندا تۇزى بار ەكەن, تۇزى اۋىر ەكەن, بٸر تٷن تٷنەپ كەتەمٸن دەگەن ادام, بٸر جۇما توقتاپ قالادى ەكەن. تۇزى جٸبەرمەيدٸ ەكەن»,— دەپتٸ.
اششى بويىنا كەلگەندە, ارتىنا قاراپ: «ا, باياناۋىل! سەنٸڭ قونىس بولىپ تۇرعانىڭ مىناۋ, اششىنىڭ ارقاسى ەكەن. مال جازعىتۇرىم بٸر جۇما اششىلايدى ەكەن, كٷزگە تامان بٸر جۇما اششىلايدى ەكەن. سونىسى بٸر جىلعا تاتيدى ەكەن»,— دەپتٸ.
شٸدەرتٸ دەگەن ٶزەندٸ كٶرگەندە: «مىنا شٸركٸننٸڭ توپىراعى اسىل ەكەن. التى اي مٸنٸپ ارىقتاعان ات, بٸر ايدا مايعا بٸتەتٸن جەر ەكەن. بوس جىلقى شٸلدەرلەپ قويعانداي توقتايتىن, جىلقىنىڭ قونىسى ەكەن»,— دەپتٸ.
ٶلەڭتٸ ٶزەنٸن كٶرگەندە, توقتاپ ەشنەرسە ايتپاي, ٶلەڭدەتە بەرگەن ەكەن. «نەگە ٷندەمەيسٸز?» — دەگەندە, از تۇرىپ: «ٶلەڭتٸنٸڭ سۋى — ماي, شٸدەرتٸنٸڭ شٶبٸ — ماي»,— دەپ جٷرە بەرٸپتٸ.
سٸلەنتٸدەن ٶتٸپ جالاڭاشتىڭ تۇزىنا بارعاندا: «اتتىڭ تٶبەلٸندەي جالاڭاش, سەنٸ الدىما ٶڭگەرەيٸن بە, ارتىما بٶكتەرەيٸن بە, قاي جاراما تارتايىن? اينالاڭ از, ونان باسقا مٸنٸڭ جوق, تابىلمايتىن جەر ەكەنسٸڭ»,— دەپتٸ.
ەسٸل ٶزەنٸن كٶرگەندە: «جارى مەن سۋى تەڭ, جارلىسى مەن بايى تەڭ بولاتىن جەر ەكەن»,— دەپتٸ.
نۇرانىڭ بويىن كٶرگەندە: «التى كٷندە ات سەمٸرتٸپ مٸنەتٸن جەر ەكەن»,— دەپتٸ.
تورعاي ٶزەنٸن كٶرگەندە: «اعار سۋى بال تاتىعان, اق شاباعى ماي تاتىعان جەر ەكەن»,— دەپتٸ.
تەرٸساققان دەگەن ٶزەندٸ كٶرگەندە: «سارىارقانىڭ تۇزدىعى ەكەن»,— دەپتٸ.
«جەتٸ قوڭىردى كٶرگەندە: «سارىارقانىڭ ماۋسىمى ەكەن»,— دەپتٸ.
ۇزىن اققان سىر بويىن كٶرگەندە: «باسى بايتاق, اياعى تايپاق قونىس ەكەن, قارا تاۋدى جايلاسام, سىردىڭ بويىن قىستاسام, قونىس بولۋعا سوندا عانا دۇرىس ەكەن»,— دەپتٸ.
سۋلى كەلەس, ڭۇرلى كەلەس ٶزەندەرٸن كٶرگەندە: «مٶڭٸرەۋٸن, سيىر بولىپ مٶڭٸرەۋٸن. سيىر تۇقىمى ٷزٸلمەيتٸن جەر ەكەن»,— دەپتٸ.
اسانقايعى بٷكٸل التى الاشتىڭ (قازاقتىڭ) جەر-سۋىن, قونىسىن كٶرەم, بۇلارعا جاعداي تۋعىزامىن دەپ كٶپ زامان ٶمٸرٸن دالادا ٶتكٸزٸپتٸ. جٷرگەن جەرٸندە جاقسى قونىسقا دا, جامان قونىسقا دا باعا بەرٸپتٸ.
اسانقايعى جيدەلٸبايسىن جەرٸنە قىزىعىپ: «اي, جيدەلٸبايسىن, ارتىما بٶكتەرٸپ كەتەر ەدٸم, ەتتەڭ اتىم كٶتەرە المايدى-اۋ!» — دەپتٸ.
ياسسى قالاسىن (قازٸرگٸ تٷركستان) ولاردىڭ قوجا-مولدالارىن كٶرگەندە: «اي, قارىس جەرٸ بٸر ارىق, جەر سورلىسى مۇندا ەكەن, ەيەلٸ سەمٸز, ٶرٸ ارىق, جۇرت سورلىسى مۇندا ەكەن»,— دەپتٸ.
شىڭعىرلاۋدى كٶرگەندە: «اي شىڭعىرلاۋ, جىلقى ٶزٸ ٶسكەن جوق, شىڭعىرلاۋ سەن ٶسٸردٸڭ!» — دەپ ٷش اينالىپ, شىڭعىرلاۋدىڭ سۋىنا قولىن مالىپ وتىرىپ: «شىڭعىرلاۋ ٶكپەلەر, اتتىڭ ەرٸن ال, قونايىق, ات سۋارىپ, اۋناپ-قۋناپ كەتەيٸك»,— دەگەن ەكەن.
«اي جانارىستان, جىرىمداي سۋعا بولا شەتتە قالدىڭاۋ ەسٸل, ەرٸم-اي»,— دەپ بٸر تٶبەگە كەلٸپ جىلاپ تۇرعان ەكەن. اسان قايعى بەكارىس تۇقىمىنان, ورتا جٷز; قايتىس بولعان جەرٸ ۇلىتاۋدىڭ باسى بولسا كەرەك.
"شەشەندٸك شيىرلارى" كٸتابى
