Artyǵali óleńderi onyń ómir jolynyń tym qysqa bolǵandyǵyna ókindiredi. Óitkeni onyń shyǵarmashylyq múmkindigi mol edi, tabiǵi talanty men daryny turǵylastaryn qairan qaldyryp, aǵa býyn ádebiet ókilderin kóp úmittendiretin...
Oqyrman qaýym Artyǵalidyń óleńderin tebirenissiz, selqos qabyldai almaidy. Bul shyǵarmalardyń árqaisysy – bizdiń kóz aldymyzda máńgi jas qalpynda qalǵan Artyǵalidyń albyrt kóńilin, balaýsa bolsa da, baiyptylyq pen baisaldylyq baiqalatyn naǵyz aqyndyq dara tulǵasyn, bolmys-bitimin, armany men ańsaryn ańǵartatyn dúnieler.
- Baibota Serikbaev
***
"Kózderi bir núktede turmaityn edi. Boiynda bórige tán qasiet basym bolatyn. Joiqyn qýattyń iesi edi."
- Ulyqbek Esdáýlet
***
Artyǵali – jumbaq ǵumyr keshken taǵdyr iesi. Ol nebári jiyrma bir jyl ómir súrdi. Bul ýaqyt Artyǵali úshin jetkilikti edi.
Artyǵali on besinde-aq sol kezdegi qazaq ádebietiniń búgingi marǵasqalaryna ainalǵan Muqaǵali, Tólegen siiaqty alyptarynan dúnieni túisiný, oǵan kórkemdik turǵydan baǵa berý, tipti, aqyndyq bolmys jaǵynan da ilgeri turǵanyn aitýǵa tiispiz. Ol óz otyna órtenip ketti. «Júregin shyń-quzǵa emes, juldyzǵa soǵyp jarǵan qarshyǵa» edi. Ózi solai jazǵan...
Rasynda da shyn aqyndar tabyt túgili, ýaqytqa syimaitynyn ol jaqsy túsingen. Ol ózimen birge kóp nárseni o dúniege ala ketken siiaqty. Ol kóbimizdiń áli túisine qoimaǵan jumbaqtarymyzdyń sheshimine núkte qoidy.
- Maraltai Raiymbek
SÁÝIR
Sáýirde jańbyr jaýady ońai, Dáýirge maisa aýady mańai. Órisi kókte kógensiz edi, Qara jer bultty saýady qalai? Kókjiek – kóilek sógilip oqtyn, Sybyry shyqty shóbi iri ottyń. Ebil de debil eriksiz shaqta Meniń de keldi tógilip ótkim. Aýanyń lebi aýysa bergen, Dalanyń iisi qaýysha jelmen. Boztorǵai jerden pyr etip ushsa, Jýsannyń iisi jarysa ergen. Jazyqta buǵyp jatyr ún kúshti, Jazyqsyz qinap osy bir tusty. Ashýyn bassyn degeni me eken, Aqyrǵy tamshy aqyryn tústi.
TAMShYLAR
Kókeiinde júz úmit, Myń úmiti bar shyǵar? Kók tósinen úzilip, Túsip jatyr tamshylar. Kip-kishkentai ózderi, Kishkentaidyń qasynda. Kórinetin kózderden, Qýanyshtyń jasyndai. Bári móldir pishinde, Arǵysy da bergisi. Dirildeidi ishinde, Tirshiliktiń belgisi.
Ásem edi, oi, netken, Kóńil kirin shaiady. Betin tosyp boijetken, Alaqanyn jaiady. Kútken dala saǵynyp, Saǵynyshqa bólenip, Kókiregi jarylyp, Bara jatyr kógerip. Kókeiinde júz úmit, Myń úmiti bar shyǵar? Kók tósinen úzilip, Túsip jatyr tamshshar. Qarap turmyn úńile, Kúlimdeidi jaz aldan. O, armysyń, Dúnie Tamshylarmen tazarǵan!...
ÓMIR
Ár nársege qulaq túrip, Ár nárseni bil, túsin. Keibireýler jylap turyp, Jasyrady kúlkisin. Bul ómirdiń tunyq syryn Bilip bolar qai kisi?! Keibireýler kúlip turyp, Jasyrady qaiǵysyn.
ÓMIR ZAŃY
“Bilemiz, – dep aitqanymen, – barlyǵyn”, Az uǵamyz bul ómirdiń dáldigin. On altynyń bir kelerin bilgenmen Kim bilipti kep qalaryn dál búgin. Balalyqtyń bal minezi kúrt tynyp, Aramyzda qalǵandar bar murt shyǵyp. Bala ǵoi dep elemese shesheler, Azamat dep senedi endi jurtshylyq. Azamattyń altyndai ǵoi erteńi, Kóńil shirkin bara jatyr órtenip. Balalyqty tastaý kerek, áitse de, Qaldy deme el aldynda erkelik. Erkelikke joq eshkimniń talasy, Erkeletpei tura ma ana balasyn?! Azamaty bola bilseń elińniń, Sábii bop erkelei de alasyń.
KÚTÝ
Eki soqpaq óriletin óriske, Eki basqa, eki jaqqa – birge emes. Aq shaǵylǵa aýnap ósken balalyq, Búrin ashty bir úmitten nár alyp. Sekem alǵan kóńilimiz sezikti, Birte-birte uǵysýǵa jaradyq. Mendegi ómir, Biik órden qarasa, Sendegiden bolar, bálkim, alasa. Bala kóńil saǵan qarai bulqynsa, Úlkendigiń suraýshy edi arasha. Shyńyraýymnan shyqpai qalsa dúrbeleń, Kishiliktiń kesiri dep bilgen em. Sen turmysqa shyqqan kúni óristen, Qozy-laqty qaiyra almai júrgen em. Aidalada alǵan edim jylap ta, Sonda seni teńegen em laqqa. Qaiyrym bermei ketkenińdi keshirdim, Órisińe soqpai júrsiń biraq ta... Sizdiń aýyl, bizdiń aýyl - irgeles, Qol sozymda kórinetin qyr-beles.
BIR QYZ TÝRALY BALLADA
Bir qyz edi bar dúnieniń jylýy, Bir qyz edi sulýlardyń sulýy. Názik edi jany tańǵy aǵyndai, Ósek sózge ósken edi baǵynbai. Jasy bar-dy menimenen shamalas, Ótkir edi kózderi otpen aralas. Qyzyl erin qymyzdan da táttirek, Aq iyqtan bastalatyn aq bilek. Kirpigine qyzyǵýshy em munsha men, Kóńilderdi qytyqtaityn qypsha bel. Qarlyǵashtyń qanatyndai qasymen, Qara ormandai qoiý ósken shashymen, Qyz emes-tin, Edi elge ertegi... Belgisiz-tin ne bolary erteńi. Mine, osyndai, mine, osyndai mai gúli Izdep júrip tapty aqyry qaiǵyny. Bul qaiǵyny túsinińiz, uǵyńyz: Mylqaý boldy, tilsiz qaldy sulý qyz. Kúnder ótti kúrsinýmen, jylaýmen, Kúnder ótti jalynyshpen, suraýmen. Kúnder ótti, arman biraq jetpeidi, Qaiǵy barda ýaqyt ta tez ótpeidi. Bul qaiǵyny túsinińiz, uǵyńyz: Mylqaý boldy, tilsiz qaldy sulý qyz. Kúnder ótti, óte berdi úmitter, Kúnder ótti, umytty ony jigitter. Kúnder ótti, kúnder ony aldap júr, Ata-anasy bermek boldy shalǵa bir. Qyz túsindi qalatynyn qursaýda, Ózine ońai soqpaitynyn bul saýda. Anasyna kelip bir kún ym qyldy, Aitar sózin aita almady, qylǵyndy. Kenet, kenet... “Súimeimin!” – dep shyńǵyrdy. “Súimeimin!” – dep kúnge qarai júgirdi, “Súimeimin!” – dep sharshap-talyp qulady, “Súimeimin!” – dep jer jastanyp jylady. “Súimeimin!” – dep jan ushyryp tunshyqty, Mylqaý qyzǵa kenet óstip til shyqty...
SOQPAQ SOŃY
Kún nuryn qoimaljyń bult ala qashyp, Jel esti jýsan isi aralasyp. Jol ústi qara noqat – men kelemin, Qarysqan tynyshtyqpen jaǵalasyp. Sebepsiz qalqyp kóshken saǵymdy ári Kóterdi qońyr keshtiń aǵyndary. Baisaldy momyn óńir baptanady, Bir synap kóretindei baǵyńdy áli. Synasyp sabyr – meje, kúle jetem, Taqaldy taýsylýǵa, mine, meken, ...Sirá, men aspan jaqqa shyǵamyn-aý, Soqpaq jol kókjiekke sińedi eken!
UNATÝ
On bestiń úiirinde, Ózgerdi sylqym deneń. Bilindi búiirińde, Bir arman búlkildegen.
Bul seniń ómirge endi, Bulqyna bastaǵanyń. Tym erte móldiredi, Qos qara tostaǵanyń. Árkim-aq qiialdady, Kóp aityp “Táńir-taýyn”. Kóilekke syia almady, Oianǵan omyraýyń. Birtindep baqty sezdi, Mendegi asqaq álem. Qyz degen jaqsy sózdi, Unata bastaǵan em. Qosarlanyp qaqqanyńda, Qanatyń erkin túsip. Qanaǵat tappadyń ba, Qasymnan kettiń ushyp. Basqa jol bastaýyna, Qaiysyp, kónbedi ekpin. Sen qonǵan jaqsy aýylǵa, Kóp ushyp men de jettim. Ótkizdik kúndi órlegen, Eńiske syryp bárin. Qalaisha ózgermegen, Qyz kúngi qylyqtaryń?! Kóz degen kúlimdeidi, Lázzatyn tapty ma erin? Top sáýle dirildeidi, Jarq etse aq bilegiń. Qasyń da qiiaqtanyp, Shashyń da múldem bóten. Shirkin-ai, qypsha belge Qol timei júrgen eken. Qyz ediń kil atarym, Kóńiliń neden bezdi? Qazir men unatamyn, Kelinshek degen sózdi...
UMYTPA
Sen arǵymaq, Júirikteisiń, Shabytpen alys kez endi. Umytpa, biraq, Jaqynǵa shapqan kezeńdi... Sen kún sanap Biikteisiń, Biikteý saǵan tez endi. Umytpa, biraq, Tómende júrgen kezeńdi...
AQAN SERIGE
Men sharshaimyn, Sher ketpes zarlaǵanda. Seriliktiń sarqyty qalmaǵan ba? Quiyndatyp, Qudai-aý, keter em ǵoi Qulagerdi óltirip almaǵanda! Men ańsaimyn, Armandy naz ulǵaityp, Sendik ómir kelse ǵoi azy qaityp, Bozbalalyq barady bizden de ótip, Burymy joq qyzdarǵa bazyna aityp. Men oilaimyn, Kúiimdi dara tolǵai, Qasyma qoiǵannan soń qara tolmai, Qaiteiin, qonbai ketken Qaratorǵai! Joq muńymdy Ne kerek jaqyndatyp, Aqan degen edi ǵoi atyń baqyt. Óziń jaqqan bir ottyń ushqyny edim, Laǵyl jyrdy óteiin lapyldatyp.
QARShYǴA
Shúikimdei dene shúmektei terge malshyna, Shýly ózenniń ústinen ótti shanshyla. Qara jer shetin taba almai talyp keledi, Qara jer betin kórmestei bolǵan qarshyǵa. Qanatyn qustar qaqpaidy áste bekerge, Ańsary qushtar aýdy ǵoi basqa mekenge. Degbirin aldy kók aspan tutas qalpymen Dóńgelek dúnie shetsiz de sheksiz eken de. Taýlardan ótti, shyńdaryn biik tabalap, Baýlardan ketti qaraǵai boiyn jaǵalap. Qara jer jatyr qalpynan jazbai, qasaryp, Qulai ma soǵan qanatyn bosqa sabalap!.. Aspanda, bálkim, bir beine bolyp qalady, Júregin, múmkin, juldyzǵa soǵyp jarady. Armany úshin azapqa túsken osy qus Saǵan da uqsap, maǵan da uqsap barady.
Aqyn
Kóremin seni túsimde,
Orynyń áste bólek qoi.
Ekeýmiz jyrlaý úshin de,
Kóńilge jaǵdai kerek qoi.
Qoi emes,
Kóńil- kúi baǵam,
Minberim jaqyn dóńes- ti.
Uǵymyna jurttyń syimaǵan,
Ekeýmiz ǵana emespiz.
Ómirdiń ózi jetpeidi,
Oljaǵa ońai qunyqqan.
Qyzýymen kúnniń kókteidi,
Dúnie bizdiń iyqta.
Qamyqpa, dosym, qamyqpa,
Kókteme kúnin syilaidy.
Adamdar siiar tabytqa,
Aqyndar biraq syimaidy.
Oramal
Aq niettiń ánin aityp jyrlarym,
Tyńdap bárin men qasynda turǵamyn.
Qarai-qarai men artyma ketkende
Qara túnde aq oramal bulǵadyń.
Onda eshteme joq ta shyǵar aitýly,
Oilama sen saǵan qarai qaitýdy.
Kóńilimdei kók aspannan úzilmei,
Aq oramal siiaqtanyp Ai týdy.
Sende, shirkin, meiirim qandai kóp edi,
Sezbeseń de qandai siqyr bógedi…
Aiǵa ainalǵan oramalyń áli de
Saǵan arnap aq sáýlesin tógedi.
Altyn tabaq tóbemnen kúi tolǵasa,
Ózgerdim ǵoi ótkenime jalǵasa.
Ásem ómir kórinedi ajarsyz,
Analardyń álpeshteýi bolmasa.
Ult portaly
