Jaqynda kórnekti aqyn, Qazaqstan Jazýshylar odaǵy Pavlodar oblystyq filialynyń direktory, Baianaýyl aýdanynyń Qurmetti azamaty, "Alash" ádebi syilyǵynyń iegeri Arman Qanidiń 65 jasqa toldy. Alpystyń asqaryna shyqqan aqyn aǵamyzdy mereili jasymen quttyqtai otyryp, bir top óleńin oqyrman nazaryna usynýdy jón kórdik.
* * *
Jazmysh degen buljymaityn zańdylyq,
Ózgermes Zań – týǵan jannyń ólmegi.
Jer ústinen joq izdeimiz qańǵyryp,
Jaily orynǵa jaiǵasqansha kórdegi…
Janarymda buldyraidy bar álem,
Qus jolynyń arǵy jaǵy tumandy…
Aidai bolyp tursa Shyndyq tabar em,
Árkimge aian bolýy onyń kúmándi…
Dárýishter de tabandaryn taýysqan
Izdegenin tappai óter tirlikten.
Tek tildeser dáldúrishteý danyshpan
Bul dúniede o dúnielik Shyndyqpen…
* * *
Jaratqannyń júzine yntyq muńlyqpyn,
Ǵaiyp jaqtan zer salady Ol biraq.
Meniń jyrym sózi emes-aý Shyndyqtyń,
Sonyń ǵajap túsindegi sandyraq…
Kók ezýler saiórlese kópirip,
Ataly sóz óledi eken zorlyqtan…
Al Shyndyqqa jýyi almas ótirik,
Túsinde de aq sóileidi ol sondyqtan.
Perishteler aq besigin terbese,
Kim buzady uiqydaǵy bul kúiin?
Onyń túsin jyrlai berem endeshe,
Ol oiansa, sózin sóileý tym qiyn…
* * *
Aqyndar da jasamaidy máńgilik,
Mańdaiynda Jazýy bar Allanyń.
Meniń únim – fánidegi jańǵyryq,
Seniń de úniń – jahandaǵy jalǵan ún!..
Baq-dáýletti baiansyz dep tanyr kim?!
Batar kúnde ketpes úshin esemiz…
Qunsyz bergen syiyn puldap Táńirdiń,
Bazarshylap qyzǵylt tirlik keshemiz…
Sen sekildi men de eleske aldandym,
Endi aqtyq úmitimmen kúneltem.
Bizdei beibaq perzentimen Jalǵannyń
Tildese me Uly Aqiqat kúni erteń?..
* * *
Men Shyndyqtyń túr-sipatyn tanimyn,
Sen de soǵan zer salýǵa qamdanshy.
Aqiqat bar maqamynda qaridyń,
Al toidaǵy ánder keide aldamshy…
Tirligimiz álde jalǵan, álde shyn,
Áýelden-aq Táńir bizdiń janǵa ie.
Jyr jolyna Súrelerdiń sáýlesin
Túsirgen tek Máshhúr syndy áýlie.
Kim súiemek Aqyrzaman aqynyn,
Jaza bassa áýlieler izinen?
Aqyrettik Aqiqatqa aqyryn
Ketip baram ustaranyń júzimen!
* * *
Qylshyldaǵan ustaranyń júzimen
Ketip baram Aqyretke aqyryn.
Tirlik!..
Arsyz kúlkińmen de qyzyq eń,
Aldandyrǵan Jalǵan dúnie aqynyn.
Kúnákar bop qurdymdarǵa qulasam,
Birge quryr bizdi izdegen joqshylar…
«Bul ómirdiń máni ne?» – dep surasań,
Bile almadym,
Jaýaby onyń joq shyǵar…
Syrlassa da ólilermen, tirimen,
Túk túsinbei óter Arman Qani bul.
Endi ózińniń júregińniń túbinen
Shyndyqty izdep,
Aqiqatty tani bil!
* * *
Adam ata jegen Jannat jemisin,
Tatyp kórý Jerde júrgen maǵan jat…
Perishteler túse me otqa men úshin,
Ottan seni qutqara ma Adamzat?..
Ár isińdi ar-imanyń baǵalar,
Quz ústinen kún qaraidy quzǵyn kóz.
Kókirekte eki Sóz bar, al olar:
Qasietti Súreler men bizdiń sóz...
Jańylyssaq opa tappai jalǵannan,
Quzǵyn kúnge jem bolarmyz osylai.
Fánide eki jolaýshy bar sandalǵan,
Biri – menmin, biri – sensiń, Dosym-ai!..
* * *
Seniń de endi kórgen kúniń – sumdyq kún,
Sorǵa bola tapqan bizdi sheshemiz!..
Eteginen ustap saiqal tirliktiń,
Dál kindikke deiin kúná keshemiz…
Aptaptarda tańdai keýip qatalar
Topan sýdai bizdi úiirer bir eles...
Bolashaǵyń o dúniege aparar
Beiopa jol,
Odan basqa túk emes!
Jynoinaqta qotan jynmen dostastyq,
Ekeýmiz de jumaqqa endi bótenbiz.
Tek, bul sózdi aitqan edi-aý esýastyq,
Soǵan sengen biz de esýas ekenbiz!..
* * *
Qaza jáne toida – qazaq balasy,
Jaishylyqta sóz izdeidi bazardan…
Janazada kei sorlynyń sanasy
As úige aýyp,
Iis tartar qazannan…
Qaraly úide qara sorpa kóp qalar,
Kerekýde kafe de bar laiyqty…
Áýeli jurt Moiyldyny betke alar,
Áýestikpen ustap tabyt qaiyqty…
Oralǵan soń marqumdy eske ap dos, qurdas,
Biri joqtap, biri maqtap kúledi…
Biraq álgi tabyt qaiyq bos turmas,
Ólmestei bop júrgen endi kim edi?..
* * *
Kereký-ai, seiildi me sairanyń,
Keńkelester salǵanda aiqai-súreńdi?
Keshe ǵana úni úzilgen Mairanyń
Úiin buzyp,
Kórin izdep júr endi!..
Azaby kóp, ajaly joq aqyn bir
Urandasa,
Úitentekter shet qalmaq.
Óleń jazǵysh, daraqylaý qatyn júr,
Qas daryndy «Balań ólsin!» – dep qarǵap.
Qyrshyn ketken ulymdy erteń qushamyn,
Shetinemes boqtyshaqtyń qatary.
Qalamymdy saby kúmis, ushy altyn
Bylǵamaimyn,
Ket, albasty, ket ári!!!
* * *
Jýas túie jaqsy eken… – dep,
Júndeitin,
Bizdiń qazaq ańǵal minez el edi…
Topastarǵa aqyndardy kúndeitin
Qaziret bop kóringim-aq keledi.
Dinsiz tobyr bálkim meni qomsynbas,
Kókiregimnen kóshsin endi óleńder!
Han aldynda iilmeitin órshil bas,
Pir aldynda qol qýsyryp sálem ber!
Tek áýelden tegeýirinimdi tanidy el,
Tentek basqa qalai taǵam sáldeni?!
Arǵy tegim – Jaiaý Musa, Mádi er,
Myqty bolsań, jýasytyp al meni!!!
* * *
Bul fánide bar deisiń be keremet,
Tekti jyrdan ózge eshteńe sezbedim…
Aýystyrdym qazir elý kebenek,
Kiem erteń úsh-aq oram bóz kebin.
Qarai-qarai saitandardyń syiqyna,
Jaýyr bolǵan kózim túk te kóre almas.
Saǵymdanǵan sanam áli uiqyda,
«Fáni tirlik tús tárizdi» degen ras.
Al arýaqtar o dúniede júr oiaý,
Olar meni esirkeýmen eske alar.
Tirligimde sanamdy oiat, Qudai-aý,
Ólgennen soń oianǵany kesh bolar…
* * *
Jalǵyzdyqpen ǵumyr keshken aq qaiyń,
Jas tamyryń bulttardan nár surai ma?
Aq tósiń tur sól bólýge dap-daiyn,
Tek, kúnáli bola almaimyn Qudaiǵa…
Kóleńkeńniń syryn kóńil sezedi,
Áitse de men saǵan kiná taqpaiyn.
Aipara kún imanymnyń kózi edi,
Kólegeilei bermeshi ony, aq qaiyń.
Uǵyspasaq ókinishpen ótermiz,
Aialaǵan ardy qalai attaiyn?
Qosylmaityn qos jalǵyzbyz ekeýmiz,
Ái, aq qaiyń, jalǵyzilik aq qaiyń…
* * *
Dúniede qatal ári takappar,
Keide dańq izdeimiz ǵoi áli biz.
Izimizben ilesedi laqaptar,
Ataqtardan kúńgirttense arymyz.
Qanaǵatym yndynymdy qulyptar,
Quryp ketsin ynsapsyzdyń tirligi!
Jyn-saitannyń qaýymyna kiriptar
Toiymsyzdaý jan men tánniń birligi.
Jaý terektiń japyraǵyndai júregim,
Endi sen de astam oidan arylshy.
Men patshaiym mahabbattyń quly edim,
Saiqal oiǵa bola almaimyn ámirshi!
* * *
(Bul ózime aitqan sózim ózimniń)
– Óleń qalsyn aqyn Arman Qanidan!
Mahabbatyń anasy edi sezimniń,
Aqylyńnyń joldasy edi ar-iman.
Qara kóziń aq qaǵazdy qiia almai,
Qaltyrasa saýsaqtaryń qalamsyz,
Qiyn bolar jan tapsyrý uialmai,
Jáne kórde kirpik ilý alańsyz…
Úmit artpa, qariia kún de aldamshy!..
Jyr Ómirdiń bes shýmaǵyn qaiyrdyń,
Endi, aqynym, aq saparǵa qamdanshy.
–Úgitteme, áldeqashan daiynmyn!..
* * *
Kilt buryldy Uly Ýaqyt aǵysy,
Jerden kókke atyldy áne jasyndar!
Ótken shaqqa zaýlap Ómir jarysy,
Keri aǵady myńjyldyqtar, ǵasyrlar!
Qaita kóktep kúlge ainalǵan japyraq,
Óz qalpyna kelmek endi bári de.
Kórden syrtqa laqtyrylyp topyraq,
Jan oralar arýaqtardyń tánine!
Sáýlelenip Jaratqannyń sálemi,
Keledi áne óz jaryǵyn keship Kún.
Kókten túsken Aiattardyń áýeni
Qaita áýeler kúmbezinen meshittiń!
Perishteler Qus jolymen aǵylyp,
Periler de Alla esimin ardaqtar!
Kebinderi appaq nurǵa malynyp,
Qabirinen shyqty, ánekei, arýaqtar!
Jer bólendi rahman nurly nóserge,
Jannat jaqtan Kempirqosaq kerildi!
Kórindi, áne, qyrdan áke-sheshem de,
Qyrshyn ulym Raýanym da kórindi!
Kózime olar basyldy ǵoi ottai bir!
Airylmai-aq aimalaiyn qarǵamdy,
Ai-ha-ai, Uly Aqyrzaman toqtai tur,
Toqtai tur da,
Qalpyńda osy qal máńgi!!!
Minájat
Saýaldar kóp, jaýaptaryn izdeńiz,
Sanamyzda órt shyǵarar keibir oi.
Topyraqtan jaratylsaq siz ben biz,
Shaitan ottan jaratylǵan, – deidi ǵoi.
Juldyzdy aspan janaryńda dóńgeler,
Kókjiegiń kómilgende ińirge.
Jaratqanǵa quldyq urǵan pendeler
Piradar ǵoi, jannatqa ener túbinde!
Aqyretke oi jetedi, kóz jetse,
Jolda kelem úmitimdi jetelep.
O basta eger shaitan bizge sájde etse,
Sirá, órtenip kúlge ainalyp keter ek!..
***
Áýel bastan adamzatqa qaskúnem
Jyn-periler kúpir tirlik keshedi!
Biraq olar bolmapty ǵoi maskúnem,
Zinaqor da bolǵan emes, – desedi...
Ǵibadatpen árbir kúndi qarsy alyp,
Perishteden kem túspegen ataǵy!
Tek malǵunnyń menmendigi sonshalyq,
Kózine ilmei qoiǵan Adam atany!
...Ái, keýdemsoq, adamǵa sóz aitarda
Sabańa tús, sonda ǵana syilysyń.
Pende túgil sor bop tigen shaitanǵa
Tákapparlyq seni ońdyrar deimisiń?!
***
Túsime engen perishtedei san qyzdan
Tek bireýi kóz aldymda turady!
Sharasyzdan aqynǵa óleń jazǵyzǵan,
Sirá, sonyń kún didary kináli...
Hordyń barlyq qyzdaryna bergisiz,
Ai kelbetti áielzaty bir ózi!
Ar-imany kámil adam sengisiz,
Peiili pák jáne de áibát minezi!
Beine sonyń janarynan tań atqan,
Sóilegende uqsaidy eken úni ánge.
Haqtyń ózi sulý qylyp jaratqan
Qyzdy súidim!..
Ait, kánekei, kinám ne!..
***
Namazshamda imanymdy ulyqtar,
Nápsi qurǵyr qalǵan eken qulypsyz...
Biraq pende ataýlyda úmit bar,
Aqyrette shaitan ǵana úmitsiz.
Qara albasty qarǵyp ótip jolymnan,
Iyqtaǵy uialdy eki perishte.
Shaitan orǵyp ońymnan da solymnan,
Aqidamdy shyǵarmaqshy teriske.
Dármensizbiz jabylsa amal dápteri,
Jandy qinar qabirdegi suraqtar.
Haqqa áitse de jalbarynǵan sátteri
Shyn jylap ek,
Bizge endeshe jumaq bar!..
***
Jetimder júr jan dúniesi jaraly,
Anasynyń rýhy elestep kózine.
Al esersoq qaza ústinde qaraly
Qara piar jasamaqshy ózine!
Sumdyq isi júregińdi syzdatqan,
Imansyzǵa ibaly sóz aitar kim?!
– Alas, Alas!
Bezip ketip biz jaqtan,
Etegine ensin endi shaitannyń!
Áitse de adam ázázili az deme,
Ozbyrlyǵyn kórgenińde sabyr et.
Jáne bireý ǵaibat sózdi jazdy áne,
Sol aiýanǵa aitpai-aq qoi laǵynet...
***
Uldy boldym, tógildi de kókten nur,
Shańyraǵymnan aq burqaq án shashyldy!
Kirpigimnen úzilgen jas – móp-móldir,
Dóńgelengen dúnie – qyzyl-jasyldy...
Syńǵyr-syńǵyr etken kúmis qońyraý,
Syn saǵatta úni úzilip kilt tyndy...
Tórde oinaǵan ómir, ómir, ómir-aý,
Bosaǵada ólim baryn uqtyrdy.
Uldy bolǵam, jaý terektei jalǵyz ul...
Jai otynan jón be endi qun suraý?..
Kirpigimnen úzilgen jas – qan qyzyl,
Dóńgelengen dúnie reńi sup-sur-aý...
***
Jalaqorlar basyna úigen páleni
Pendelerdi Alla ǵana aiamaq!
Al baqida jatyr barzah álemi,
Arýaqtardyń rýh-sharifyn aialap.
Aqyrzaman jetse áke-sheshem men
Ulym Raýan tiriledi, senemin!
Sirá, durys, qazir bylai desem men:
–Bir kórsemshi arýaqtardyń álemin!
Biraq barzah bul fániden qashyq pa?..
Bar álemge ámir eter Táńir tek.
Sony uǵynyp ózime aittym:
–Asyqpa,
Áli de oilan, sabyr, sabyr, sabyr...– dep.
***
Júregińe imandylyq bitpese,
Tirliktegi barlyq kúniń beker-aý.
Ázireiil kep: «Alla atymen shyq» – dese,
Jan eriksiz shyǵady da ketedi-aý.
Aqtyq sátte ne demeksiń Táńirge,
Jáne de Oǵan ne aitady basqalar?
Máiitińdi qaldyrǵan soń qabirge,
Aqyrettiń suraqtary bastalar.
Osyny oilap Jaratqanǵa syiynyp,
Tún ishinde táspi tartyp otyram.
Túbi kórge izgi amaldar quiylyp,
Qutqarady bizdi tozaq otynan...
***
Alla asa meiirimdi, rahymdy,
Tek qana Oǵan serik qossań keshpeidi.
Kálima aitsaq dem shyǵarda aqyrǵy,
Jannatqa jol ashatyny ras,– deidi.
Táńir bárin estidi ári kóredi,
Kei shaqtary turam jalǵyz iilip.
Bala kezde dos-jarandar kóp edi,
Qatarymyz qalǵan eken suiylyp.
Qiyn jolda keide ózimdi qinadym,
Jaýtań qaǵyp ilespegen joldasqa.
Dedi bireý: Serik bolsa imanyń,
Jaratqan haq – jalǵyzǵa jar!
Sol ras pa?
***
Beinamaz em, sájdege endi bas urdym,
Surqiia eles tura qashty esikten.
Bálkim, qandy jarasyna ǵasyrdyń
Em izdesem, tabarmyn-aý meshitten!
Sahabalar jaily áńgime sapyrar,
Abyz qarttar sarqylypty ǵalamda.
Salafiler, ýahabiler, sopylar,
Bul meshitte bir oryn bar maǵan da!
On besimde bet qaratpas jalynmen
Janyp óshtim ult múddesi úshin tek!
Endi Allanyń ózin izdep janymmen
Meshitke ensem,
Meni kimder túsinbek?!
***
Perishteler zer sap maǵan súiine,
Peri aldymnan óte shyqty kólbeńdep.
Mańdaiymdy burdym Qudai úiine,
Haqqa tájim etkeninde Jer men Kók.
Keńselerden órgen qýlyq-sumdyqty
Namazhandar keri qýar mensizde.
Áitse de olar aita almasa Shyndyqty,
Kilt burylyp ketermin-aý elsizge!
Tas úńgirde kúneltermin alańsyz,
Kókte samǵar bultpen birge kóshken oi.
Aiyptama elden bezsem amalsyz,
Áýlie de sóitip tirlik keshken ǵoi...
***
Uiqysynan oiatyp ap álemdi,
Meshitterden aspanǵa ushty azan án.
Ózime-ózim jihad jasap men endi,
Barlyq pále-jalalardan tazaram!
Qý nápsimdi buǵalyqtai alǵanym
Qandai jaqsy,
Qaiyrly ister buiyrsyn!
Jannattaǵy nury Rasýl Allanyń
Qairylyp kep oi-sanama quiylsyn!
Ońashada óz-ózimmen tildesem,
Bálkim, dilmen sezinermin ǵaiypty.
Sóitip, men de sábi syndy kún keshem,
Tek maqtaýdyń bári Allaǵa laiyqty!
***
Ómir, shirkin, jebe syndy zýlaǵan,
Ókinish kóp, bárin de Óziń baǵala!
Teńdesi joq, týylmaǵan, týmaǵan
Seni qaidan tabam, Alla taǵala?..
Kil júirikpen baq synasyp kórip em,
Orǵa ákelip jyǵady eken jarys bul.
Endi ashýǵa ushyraǵannyń joly men
Adasqandar jolynan da qalys qyl!
Oi-cezimim keide eriksiz sendeldi.
Senen ózge bastar meni kim alǵa?
Nyǵmetińe bóleshi endi pendeńdi,
Lá iláhá illalla!
Arman Qani – aqyn, jýrnalist, qoǵam qairatkeri, Qazaqstan Jazýshylar odaǵy Basqarmasynyń jáne Qazaqstan Jýrnalister odaǵynyń múshesi, «Nevada-Cemei», «Azat» qozǵalystarynyń, «Qazaq tili» qoǵamynyń ardageri, «Ult taǵdyry» oblystyq filialynyń úilestirýshisi, 1954 jyly, 22-aqpanda Pavlodar qalasynda týǵan.
Arman Baqtanuly keńestik kezeńde, ultshyl jasóspirimderdiń «Jas ulan» uiymyn quryp, otarshyldyqqa qarsy is-áreketterdi júzege asyrǵany úshin mektep pen komsomol qatarynan shyǵarylǵan, saiasi qýdalaýǵa ushyrap, bilim alý jáne jariialaný quqyqtary shektelgen. Orta mektepti de (1976 j.), joǵary oqý ornyn da (PMÝ-dyń filologiia fakýlteti, 1995 j.) óz qurby-qurdastarynan kóp keiin, syrttai oqyp tamamdaǵan.
A. Qani – kóptegen músháiralardyń jeńimpazy, júldegeri, «Qazaqstannyń eńbek sińirgen qairatkeri», «Pavlodar oblysyna sińirgen eńbegi úshin», «Pavlodar qalasynyń qurmetti azamaty», «Baianaýyl aýdanynyń qurmetti azamaty» ataqtary, Halyqaralyq «Alash» ádebi syilyǵy, Resei Lermontov komitetiniń Qaisyn Quliev medaly, «Qazaqstan Respýblikasynyń Táýelsizdigine – 20 jyl», «Qazaqstan Respýblikasynyń Táýelsizdigine – 25 jyl», «Pavlodar oblysyna – 75 jyl», «Nevada-Semei» qozǵalysyna – 25 jyl», «Jeltoqsan oqiǵasyna 30 jyl», «Qazaq handyǵyna – 550 jyl» merekelik medaldary men «Til janashyry» Qurmet belgisiniń iegeri.
Qazirgi kezde Qazaqstan Jazýshylar odaǵy Pavlodar oblystyq filialynyń direktory, «Qazaq tili» qoǵamy oblystyq filialy «Ertis didary» gazetiniń redaktory bolyp isteidi.
Shyǵarmalary: «Ar aldynda» (Pavlodar, «EKO» – 2001 j.), «Qyzyl túnektegi aq burqaq», «Tamshylar» (Pavlodar, «EKO» – 2004 j.) «Shyndyqpen betpe-bet» (Almaty, «Qazaqparat» – 2006 j.), «Juldyzdy tuman» (Pavlodar, «Kereký» – 2008), «Sen jáne men» (Astana, «Foliant» – 2012), «Úilesim–Garmoniia» (Pavlodar, «Brand print» – 2014), «Baianaýyl jyrlary» (Pavlodar, «Brand print» – 2014), «Qarashyǵymdaǵy beineler» (Pavlodar, «EKO» – 2019 j.).
Ult portaly
