Qazaqstannyń birneshe óńirinde daýyldy eskertý jariialandy Qazaqstannyń birneshe óńirinde daýyldy eskertý jariialandy 21 mamyr – Mádeniet jáne óner qyzmetkerleriniń kúni 21 mamyr – Mádeniet jáne óner qyzmetkerleriniń kúni
Ult tarihy

Arheologtar Kúltóbe qalashyǵynan balalardyń ertedegi oiynshyǵyn taýyp aldy

Ult portaly
Arheologtar Kúltóbe qalashyǵynan balalardyń ertedegi oiynshyǵyn taýyp aldy

Qazaqstannyń ejelgi qala mádenietinen syr shertetin Kúltóbe qalashyǵyndaǵy qazba jumystary barysynda arheologtar taǵy bir biregei jádigerdi - XVII-XVIII ǵasyrǵa jatatyn keramikalyq ysqyrǵyshty taýyp aldy. 

Jádiger ysqyryq oiynshyqtar tobyna jatady. Mýzykalyq aspap retinde de paidaǵa jaraǵan bolýy kerek, dep habarlaidy QazAqparat.

Qazaqstan ǵylymi-zertteý institýty qolǵa alǵan «Kúltóbe qalashyǵy tarihi nysandaryn restavratsiialaý» jobasynyń ǵylymi qyzmetkeri Rýslan Sherbaevtyń aitýyna qaraǵanda qus sipatty ysqyrǵysh topyraqtan jasalǵan. Arheologiialyq jádigerlerdiń sirek kezdesetin túrine jatady. Onyń kólemi shamamen 5,0 sm. Beti qyzyl arnaiy boiaý – angobpen syrlanǵan. Oiynshyqtyń úsh tesigi bar: ysqyrǵyshtyń quiryq tusynda erin tigizer bóligi bolsa, onyń izinshe úrleýish arnasy basyna deiin jalǵasady. Aspaptyń quiryq tusynda kishkentai sybyzǵy – úrleýish arnamen bailanysyp jatqan diametri 6 mm-lik tesigi bar. Syrtynan qarapaiym ǵana kórinetin osynaý jádiger ártúrli dybys shyǵarady. 

XVII-XVIII ǵasyrdaǵy balalardyń keramikalyq ysqyrǵyshy. Kúltóbe qalashyǵy

«Dál osyndai ysqyrǵyshtar Eýraziia aýmaǵynyń arheologiialyq qazba jumystary júrgizilgen birshama bóliginen da tabylǵan. Bári de XVII-XVIII ǵasyrǵa tiesili. Mamandardyń kóbiniń pikirine qulaq assaq, ertede topyraqtan jasalǵan mundai buiymdar arýaqtarmen tildesý úshin, dini rásimderde kýlt quraly retinde qoldanylǵan», - dep túsindiredi arheolog Erlan Qazizov.

Jádigerdi tapqan arheologtar – Rýslan Sherbaev pen Erlan Qazizov

«Kúltóbe qalashyǵynda jylda ǵalymdardyń qolyna ártúrli artefakttar, sonyń ishinde óte sirek kezdesetin jádigerler túsedi. Olardyń qataryna búgin tanystyrylǵan – topyraqtan jasalǵan balalardyń ysqyrǵyshy da kiredi. Ǵasyrlar boiy jer astynda jatsa da qazir tabylǵan ol keremet ún shyǵara alady. Belgili túrkistandyq sýretshi-keramist ári ejelgi aspaptardy oinai alatyn Abaihan Rahmanberdiuly Rysbaev ertedegi aspapty synnan ótkizip, bárimiz ysqyrǵyshtyń búlinbei búginge jetkenine kóz jetkizdik. Aitpaqshy aýtentikalyq tehnologiiamen jasalǵan Abaihan Rahmanberdiulynyń keramikalyq buiymdary IýNESKO sapasy belgisimen atalyp ótken», - deidi jobanyń ǵylymi qyzmetkeri, arheolog ári etnograf Aisulý Erjigitova.

Sýretshi-keramist Abaihan Rahmanberdiuly Rysbaev kúltóbelik ysqyrǵyshta oinap otyr

Sheberdiń aitýynsha mundai ysqyrǵyshtar óziniń bala kezinde de bolǵan. Paidaǵa jarata bilgen adam bul ysqyrǵyshtyń kómegimen qustyń únin keltirip, jeldiń daýysyna sala alady. Qazirgi ýaqytta sheber arheologiialyq jádigerler negizinde aýtentikalyq tehnologiiamen osyndai balalardyń oiynshyq ysqyrǵyshyn ázirleýdi de úirenip alǵan. Mundai ysqyrǵyshtar týristerdiń úlken suranysyna ie eken.

«Eurasian Resources Group (ERG) qarjylai qoldaýymen júzege asyrylyp jatqan «Kúltóbe qalashyǵy tarihi nysandaryn restavratsiialaý» jobasy aiasynda ǵalymdar qyzyqty tarihi jádigerlerdi taýyp alǵan. Osy muralar ejelgi Túrkistannyń mádeni murasynyń birqatar qyryn asha túsedi. Al búgingi oiynshyq ysqyrǵysh – joba boiynsha ǵylymi izdenisterdiń baǵyttarynyń birin anyqtaityn sirek ári jarqyn eksponat. Jádigerler men materialdardy ǵalymdar túiirimen jinaqtap jatyr», - deidi jobanyń bas ǵylymi qyzmetkeri Janerke Shaiǵozova.

Қазақстанның ежелгі қала мәдениетінен сыр шертетін Күлтөбе қалашығындағы қазба жұмыстары барысында археологтар тағы бір бірегей жәдігерді - XVII-XVIII ғасырға жататын керамикалық ысқырғышты тауып алды. Жәдігер ысқырық ойыншықтар тобына жатады. Музыкалық аспап ретінде де пайдаға жараған болуы керек, деп хабарлайды ҚазАқпарат тілшісі. Қазақстан ғылыми-зерттеу институты қолға алған «Күлтөбе қалашығы тарихи нысандарын реставрациялау» жобасының ғылыми қызметкері Руслан Шербаевтың айтуына қарағанда құс сипатты ысқырғыш топырақтан жасалған. Археологиялық жәдігерлердің сирек кездесетін түріне жатады. Оның көлемі шамамен 5,0 см. Беті қызыл арнайы бояу – ангобпен сырланған. Ойыншықтың үш тесігі бар: ысқырғыштың құйрық тұсында ерін тигізер бөлігі болса, оның ізінше үрлеуіш арнасы басына дейін жалғасады. Аспаптың құйрық тұсында кішкентай сыбызғы – үрлеуіш арнамен байланысып жатқан диаметрі 6 мм-лік тесігі бар. Сыртынан қарапайым ғана көрінетін осынау жәдігер әртүрлі дыбыс шығарады. XVII-XVIII ғасырдағы балалардың керамикалық ысқырғышы. Күлтөбе қалашығы «Дәл осындай ысқырғыштар Еуразия аумағының археологиялық қазба жұмыстары жүргізілген біршама бөлігінен да табылған. Бәрі де XVII-XVIII ғасырға тиесілі. Мамандардың көбінің пікіріне құлақ ассақ, ертеде топырақтан жасалған мұндай бұйымдар аруақтармен тілдесу үшін, діни рәсімдерде культ құралы ретінде қолданылған», - деп түсіндіреді археолог Ерлан Қазизов. Жәдігерді тапқан археологтар – Руслан Шербаев пен Ерлан Қазизов «Күлтөбе қалашығында жылда ғалымдардың қолына әртүрлі артефакттар, соның ішінде өте сирек кездесетін жәдігерлер түседі. Олардың қатарына бүгін таныстырылған – топырақтан жасалған балалардың ысқырғышы да кіреді. Ғасырлар бойы жер астында жатса да қазір табылған ол керемет үн шығара алады. Белгілі түркістандық суретші-керамист әрі ежелгі аспаптарды ойнай алатын Абайхан Рахманбердіұлы Рысбаев ертедегі аспапты сыннан өткізіп, бәріміз ысқырғыштың бүлінбей бүгінге жеткеніне көз жеткіздік. Айтпақшы аутентикалық технологиямен жасалған Абайхан Рахманбердіұлының керамикалық бұйымдары ЮНЕСКО сапасы белгісімен аталып өткен», - дейді жобаның ғылыми қызметкері, археолог әрі этнограф Айсұлу Ержігітова. Суретші-керамист Абайхан Рахманбердіұлы Рысбаев күлтөбелік ысқырғышта ойнап отыр Шебердің айтуынша мұндай ысқырғыштар өзінің бала кезінде де болған. Пайдаға жарата білген адам бұл ысқырғыштың көмегімен құстың үнін келтіріп, желдің дауысына сала алады. Қазіргі уақытта шебер археологиялық жәдігерлер негізінде аутентикалық технологиямен осындай балалардың ойыншық ысқырғышын әзірлеуді де үйреніп алған. Мұндай ысқырғыштар туристердің үлкен сұранысына ие екен. «Eurasian Resources Group (ERG) қаржылай қолдауымен жүзеге асырылып жатқан «Күлтөбе қалашығы тарихи нысандарын реставрациялау» жобасы аясында ғалымдар қызықты тарихи жәдігерлерді тауып алған. Осы мұралар ежелгі Түркістанның мәдени мұрасының бірқатар қырын аша түседі. Ал бүгінгі ойыншық ысқырғыш – жоба бойынша ғылыми ізденістердің бағыттарының бірін анықтайтын сирек әрі жарқын экспонат. Жәдігерлер мен материалдарды ғалымдар түйірімен жинақтап жатыр», - дейді жобаның бас ғылыми қызметкері Жанерке Шайғозова.

Oqi otyryńyz