Biz bala kezimizde ákemiz úide otyrýdy bilmeitin. Biraq aptada bir kún úide bolatyn. Ony demalys kún dep oilasańyz qatelesesiz, óitkeni shopandarda demalys kúni degen múlde bolmaidy. Áiteý ákemiz úide bolyp, janýar aty arqa jazyp tynyǵyp qalatuǵyn. Atyn erttep attanyp ketsedaǵy, kesh batqanyna, tún basqanyna qaramai úige qonaǵa keletini taǵy bar edi. Oiǵa shópke eki aptaǵa ketetini basqa áńgime. Keiin es bilgen soń túsingenimiz ol «ekinshi kún» bolyp shyqty. Búgin sátsiz kún dep úide bolatyn, bizdiń úige syrttan da adamdar kelmeitin. Olarda úilerin de shyǵar. Dala zańy solai shyǵar kim bilsin...
Aitaiyn degenim, osy aptanyń ataýlarynyń nege qazaqsha ataýlary joq? Biletin qazaqsha apta kúnderiniń ataýy: Birinshi, ekinshi, úshinshi, tórtinshi, besinshi, altynshy jáne jetinshi kúnder. Mine, tamasha, buǵan daýym da joq.
Meniń daýym: Dúisenbi, seisenbi, sársenbi, beisenbi, juma, senbi jáne jeksenbi kúnderine. Bulardy qashan úirengenim esimde joq, biraq bir bilerim óte kesh úirendim. Óte kóp qateleskenim de naqty esimde. Burynǵy Birinshi, ekinshi ári úshinshim qaita artyq bolyp turatyn. Áli de sol oidamyn. Sondai-aq bul kúnder bizge parsy tilinen engendigin úlkender derlik bilemiz. Táýba, TÁÝELSIZ elmiz endi nege qazaqsha apta kúnderiniń ataýlary bolmasqa... Qazaqsha bolsa qandai tamasha bolar edi. Basta aitqanymdai birinshi, ekinshi ári úshinshi t.b. ataýlary atala berse sóz joq. Ózgertý qajet bolsa «TÁÝELSIZDIKTIŃ» 25 jyldyǵyna orai ózgertý kerek pe edi. Meniń de azamat retinde usynysym bar. Ony keibir elderdiń apta ataýlaryn ataǵan soń usynarmyn.
Aǵylshynsha:
Monday, Tuesday, Wednesday, Thursday, Friday, Saturday, Sunday.
Oryssha:
Ponedelnik, Vtornik,Sreda, Chetverg, Piatnitsa, Sýbbota, Voskresene.
Túrikshe:
Pazartesi, Saly, Sharshamba, Pershembe, Juma, Jumartesi, Pazar.
Túrikshege de parsy arab tilderinen bir eki ataý engendigin kórip otyrsyzdar.
Bizdiń birinshi, ekinshi ári úshinshimizge eń sáikes keletin arab apta ataýlary. Biraq olardyń aptalyq kún reti múlde ózgesheleý.
Arapsha: Iaýmúl áhad (jetinshi), Iaýmúl isnáin (birinshi), Iaýmús súlásáá (ekinshi), Iaýmúl árbiǵá (úshinshi), Iaýmúl hamis (tórtinshi) Iaýmúl jumǵá (besinshi) Iaýmús sábt (altynshy)
Apta ataýlaryn atap paidalaný Satýrn, Kún, Ai, Mars, Iýpiter, Sholpan, Merkýrii siiaqty 7 aspan denesiniń belgili bolýyna bailanysty paida boldy delinedi. Osy denelerdi apta kúnimen ataityn el Mońǵoliia. Olarǵa Tibetterden kelgen bolar. Davaa (ai), Miagmar (mars), Baasan (sholpan), Biamba (satýrn) jáne t.b.-lar
Jeti tús, jeti nota syqyldy jeti kún de Uly jaratýshynyń syilyǵy. Atam qazaq osyǵan uqsatyp jeti ata, jeti qazynany qalyptastyrǵan joq pa. Sondyqtan qazaqi ataýlary bolsa degen oi meni, bizdegi ataýlardyń parsysha ekenin bilgennen keiin bastalǵan edi. Osyny kei baýyrlaryma da aqtarǵan bolatynmyn. Jeti aspan denesin qoldanbai-aq qoialyq, tól ataý bolsa degen arman. Joǵary da aitylǵandai birinshi, ekinshi ári úshinshimiz óte tamasha. Al qaitken kúnde ataý qosar bolsaq meniń usynysym, ár qazaqtyń janyndai jaqsy kórip súietin «Jylqy» ataýlaryn atar edim.
Mysaly:
Birinshi kún – Qulyn
Ekinshi kún – Tai
Úshinshi kún – Qunan
Tórtinshi kún – Dónen
Besinshi kún – Besti
Altynshy kún – At
Jetinshi kún – Azat (azattyqqa orai) azat kúni ataýy da qoldanysta bar ekenide qaperlerińizde bolar.
Já, basqasyn qaryq qylyp, osy qaldy ma nemese kirme sózdiń barlyǵyn ózgertý múmkin be deýshiler de tabylar. Ol emes másele, jattaǵan, ataǵan árbir sózimizben ataýlarymyz sanamyzdyń túbine sińisse nur ústine nur bolmaq. Sol úshin de meniń tańdaýym jylqy ataýlaryna odaqtasty.
Jaratýshy Jalǵyz Iem el jurtymdy baiandy ete kór!
«Ábý Bákir Syddyq medrese kolledj»iniń ustazy
Ábdikárim Berikbai GERMANOǴLY
.jpg)