Onlain qyz «Montale» juparyn unatady
/ hikaiat/
Qus qanat ushaq aqboz bulttardyń baýyrynan ajyrap, áýejaiǵa kelip qondy. Álginde ǵana sirkirep ótken kóktemgi jaýynnyń sońǵy tamshylary jerge jarysa tamyp túsip jatyr. Aýadan saǵynyshtyń jupary ańqyp sala bergende, bala kóńilim qulyndai asyr salyp, órekpidi. Yǵy-jyǵy kóp jolaýshynyń shyǵar esikke lyqsyǵan dúrmegine ilesip, anam ekeýimiz de ilgeri aiańdap kelemiz. Bes-altylardaǵy baldyrǵan qyz qan-sólsiz bop-boz ernin ikemge keltirýge tyrysa kúlimdep, maǵan qaita-qaita shidei ap-aryq qolyn bulǵaidy. Kishirek qolarbaǵa otyrǵysy kelmei, jaiaý júrgisi kelip, keide shamasy jetkenshe arsalańdap ta qoiady. Bul qaǵylez de súikimdi búldirshinmen birneshe saǵat buryn London áýejaiynda ushaq kútip otyrǵanda tanysqanbyz. Basynda ol planshettegi oiynnyń qyzyǵyna kirip ketken jasy menimen shamalas bozbalany túrtkilep, qyńqyldap otyrdy.
-Ishim pysty, menimen oinashy, -deidi oǵan kishkentai qyz.
-Shamalydan keiin oinaiyq, - deidi aǵasy aipadtan kózin aýdarmastan.
-Nege qazir emes?
-Botaqan, seniń ishiń pyssa, meniń ishim aýyryp otyr!
-Nege ishiń aýyrady?
-Sebebi, mana seni jep qoiǵan edim! – dep, kenet qaryndasyna «tap bergende», qyz saqyldap kúlip jiberdi.
Ekeýine qarap, ezý tartyp otyrǵan meni baiqap qalǵan bozbala jigit tez boiyn jiyp ala qoiyp, salmaqty qalyp tanyta qaldy. Ol endi menen kózin almastan, birdeme dep qaryndasynyń qulaǵyna sybyr etti. Kishkentai qyz da nazaryn maǵan aýdaryp, qýlana kúlimsireidi. Sálden soń ol meniń qasyma jaiǵasyp alyp, erkin áńgime-dúken quryp otyrdy:
-Seniń atyń kim?
-Janel.
-Al seniń she?
-Meniń atym – Aiaýlym. Al aǵamnyń aty – Qýanysh. Ol saǵan ózin áleýmettik jeliden taýyp alsyn dedi. Bylai izdeisiń...
Qýanysh eki qolyn aiqastyrǵan kúii, oryndyqqa shalqalai jatyp, menen kózin alar emes. Men de oǵan qarap, ózine meilinshe estirte bylai dedim:
-Aiaýlym, aǵańa aitshy, men áleýmettik jelige múldem tirkelmegenmin!
-Qalai sonda? – deidi súikimdi búldirshin aýzy ańqiyp. – Sen turmaq, ol jerde men de barmyn!
Osy kezde Qýanysh ta qasymyzǵa kelip otyrdy.
-Astanaǵa ushasyńdar ma? – dedi ol.
-Iá, Astanaǵa.
-Onda qalada jolyǵyp qalýymyzǵa múmkindik bar eken ǵoi!
-Árine, bar dep oilaimyn.
Osy sát «London-Astana» reisiniń reti jariialanyp, biz turýǵa yńǵailana bastadyq. Qýanysh pen kishkentai Aiaýlym qasymyzǵa kelgen anashymmen jaimashýaq amandasyp, ózderin anadaida kútip qalǵan ata-anasyna qarai bettedi.
Astana áýejaiynan bizdi ákem tosyp aldy. Kópten kórispegen soń, qatty saǵynysyp qalyppyz. Kólikke otyryp, uzyn jolǵa túskende, áke-sheshem jańadan satyp alǵan úige jasalǵan kúrdeli jóndeýdiń «taýqymetin» sóz etisip, «Qudaiǵa shúkir, bul qorqynyshty tústiń de aiaqtalar kúni bolady eken-aý, Qudai endi basqa salmasyn!» - dep, kúlisip otyrdy.
Ákeshim:
-Parking – dál úidiń astynda, osy zyrlaǵannan zyrlap otyryp, jeńil kólikter mekeninen bir-aq shyǵýymyzǵa bolady. Sosyn jedelsaty arqyly tórtinshi qabatqa kóterile salamyz, - dedi. Buǵan anam ekeýimiz birden qarsylyq tanyttyq, birinshi ret úiimizge úlken esikten kirgenimiz durys emes pe.
Anam: Janeldiń ájesi aitpaqshy, oń aiaqpen, «bismillá» dep kirgen jón bolar.
Ákem: Sen bir-eki apta buryn ǵana kelip kettiń emes pe, jańa uiamyzdyń esigin birinshi ret ashqaly turǵan Janeljan ǵana.
Anam: Evrojóndeýdiń keibir jerlerine kóńilim tolmaidy-aý, tolmaidy, qonaq bólmeniń aspaly shamdaryna da aqsha bermediń.
Ákem: Baǵasy ne degen qymbat ol aspaly shamdardyń, attyń basyndai altynnan jasalǵan ba?!
Ári qarai bla-bla-bla... Shet-shegi joq bolyp kórinetin ata-anamnyń osy tektes ekeýara dialogy sabyn kópirshikteri tárizdi kenet jylp etip paida bolyp, pyrs-pyrs jarynyp, tez joq bop ketip jatady. Men qulaqqapty kiip, bir ádemi ánge elitip, syrtqa kóz jiberdim. Jol boiyndaǵy jasyl jelek jas taldar áý bastan aialy alaqannan kútim kórgen, árqaisy montiǵan táp-tátti balaqanǵa uqsaidy. Jańa qyltiǵan jap-jasyl balǵyn japyraqtary quddy jaryq dúniege airan-asyr bolǵan sansyz aialy kóz tárizdi jypylyq-jypylyq etip qýanatyn siiaqty. Jamyrasyp qol bulǵai, keiin qalyp barady. Esildiń ústine sulap túsken aspaly kópir tynymsyz zýlaǵan kólikterdiń tabany arqasyna batqanyn elemei, myńq etpei jatyr.
Biz «Qalalyq romans» turǵyn úiler keshenine qarai buryldyq ta, ádemi jasyl baqtyń temir órnekti qorshaýyn boilai júrip, aǵylshyn stilindegi qyzyl telefon úishiginiń qasyndaǵy kólik turaǵyna at basyn tiredik. Syrtynda «Birinshi daq», «Ekinshi daq» dep kete beretin tósshe belgileri bar aǵylshyn stilinde salynǵan alty qabatty birneshe úi shahmat taqtasy júiesimen bir bólek dara shoǵyr qurapty. Biz sonyń «Besinshi daǵyna» qarai bettedik. Gúl men saf aýanyń iisi muryn jarady. Aiaǵyńnyń astyna tóselgen jup-jumyr tas kilemnen bir de bir kertik taba almaisyń. Syrtqy esikterdiń aýzynda gúl otyrǵyzylǵan biik tas qumyralar qaz-qatar tizilipti. Biren-saran bolmasa, kózge kisi az shalynady. Sý jańa átkenshekter alańynda oinap júrgen balalar múldem kórinbedi.
Boiy bákenedei, buty shidei jas órik aǵashtarynyń iisi átirdei burqyrap, qyzara alaburtady. Kóz aýdarmai qarap ótip bara jatyp:
-Aǵashqa shanshylǵan alqyzyl balmuzdaq tárizdi eken! – dep jymiǵanymda, anashym:
- Meniń qyzym beineli oilaidy, beineli sóileidi, túbi ózinen jazýshy shyǵady, - dep masairady.
«Besinshi daq» sonadaidaǵy jas shyrshalar molynan otyrǵyzylyp jatqan úlken baqqa taiaý, shetkerekte ornalasypty. Talǵammen bezendirilip, jabdyqtalǵan shaǵyn, uiadai jinaqy kireberiste konserj otyr. Kózildirik
astynan súzile qaraǵan orta jastaǵy áieldiń kenet júzi jylyp, basyn izedi.
Biz ol kisige:
-Sálemetsiz be! –dep jamyrai, birinshi bolyp amandastyq.
Konserj de kúlimsirep:
-Qosh keldińizder! – degende, jyltyraq reń beretin qaraqoshqyl erin boiaýy áppaq tisterin odan saiyn jarqyratyp jibergendei boldy. Biz oń qaptaldaǵy shaǵyn dálizge ótip, jedelsatynyń túimesin bastyq.
-Tórtinshi qabat! – dedi ákem suq saýsaǵyn shoshaityp, tóbege qarap.
«Bilemiz ǵoi!»
Biz únsiz jymiyp turdyq.
Jeńil qozǵalyp kep, esigi jailap aiqara ashylǵan jedelsatynyń ishinde tómennen, parkingten bolar, kóterilip kele jatqan eki kishirek balasyn ertken áp-ádemi jas kelinshek kórindi. Bizben emen-jarqyn amandasyp, jymiǵan kúii únsiz qaldy. Alty-jeti jastaǵy súikimdi baldyrǵan qyz maǵan qaraǵyshtap, uialyp qoiady. Úshter shamasyndaǵy balaqaidyń qaperinde eshteme joq, sheshesiniń etegine oratylyp, typ-tynysh tur. Ár qabatta eki páter bolsa, bular bizge qarama-qarsy esikte turatyn kórshimiz bolyp shyqty. Esikti ashyp jatyp, bir qaraǵanda, kishkentai qyz kózi oinaqshi kúlim qaǵyp tur eken. Men de oǵan iek qaǵyp, kózimdi qystym. Qyz bolsa, qolyn kóterip, kishkentai alaqanyn tez ashyp-jumdy da, esik ashylǵan kezde, zyp berip ishke kirip ketti.
Jańa páterdi satyp alý, rásimdeý, kerekti mamandardy tabý, eýrojóndeý siiaqty qyrýar jumystary alty ai boiy ata-anamdy kúndiz kúlkiden, túnde uiqydan aiyrǵany anyq. Anam telefonmen jii sóilesedi, sál bolsa, aipadty qolyna alyp, internetti aqtarady. Oǵan «Toǵjan sáýletshi» degennen habarlamalar, joba-syzbalardyń sýretteri, interer úlgileri tynymsyz, bir úzilmei kele beredi.
-Óziniń degeni bolmasa, kisiniń aitqanyna kónbeitin ne degen adam, - dep, birde ákeme kóńili tolmai, jaǵyn taianyp alyp, muńaiyp otyrsa, endi birde
ekeýi bir kelisimge kelip, qaitadan jaimashýaq sóilesip jatady.
Búgin, mine, birinshi ret tabaldyryqtan attap turyp:
- Myna jerdiń keńdigi sonsha, ishinde fýtbol oinaýǵa bolady eken ǵoi! – dep, aýzym ashylyp, airan-asyr boldym.
- Sen áli ózińniń bólmeńdi kórgen joqsyń, Janel! Ózińniń bólmeńdi kórseń ǵoi! – dep, ekeýi jarysa, jamyrai betime qaraǵanda, júzderinde tolqynys, sonymen birge, perzentke degen ulan-ǵaiyr mahabbat ta bar edi.
Men ómirimniń eki jylyn Londonda ótkizdim. Kóp keshikpei, on besinshi kóktemimmen Saryarqa tósinde qaýyshatynymdy oilap ketsem, arqama qanat bitkendei bolatyn. Ol «qanat» perishteniki siiaqty úlpildegen jep-jeńil, ertegidegidei ǵaiyp qanat emes, qyrandikindei qatqyl, qara qoshqyl, nán qaýyrsyndy, kesek bolyp elesteidi. Kóz aldyma baldyrǵan kezimnen jadymda jaqsy saqtalyp qalǵan ien jazyq dala keledi. Sheksiz kók aspan kiiz úidei dóńgelenip tóbemnen tónedi. Keń dala tósinde bula asaýdyń tuiaq dúbiri estilgendei kúi keshsem, júregim de kenet soǵan qosyla, tarsyldai soǵyp ketkendei bolady.
Anam tumandy Albiondy súiedi. Sebebin surasań, «Jaýyn - meniń stihiiam», - dep kúler edi. Ol óziniń «Westfield» saýda úiinde jasaityn shopingtaryn, qolshatyrlar kollektsiiasyn qimaidy. «Nesi bar, qurbylarym úshin taptyrmas syilyq», - dep ózin-ózi jubatyp, kúletini bar. Sońǵy kezde aiaǵy aýyrlap, beimaza kúi keship júrgen anashym maǵan burynǵydai «kinoǵa baraiyq, serýendep qaitaiyq» dep, kúnde qolqa salýyn azaitqan. Kóp eshkimmen aralasyp, qydyrýǵa degen áýestik o bastan tabiǵatymda bolmaǵan soń ba, mektepten kelisimen, kóbinese, uzaqty kúnge eshqandai jospar qurmaimyn. Tósekke jatyp alyp, kitap oqyǵan maǵan áldeqaida kóbirek unaidy. Qyzyq kitapty qolǵa alsam, taýysqansha bir ornymnan qozǵalmaýǵa barmyn.
Meniń áketaiymnyń iskerlik qabiletin, kúndiz-túni bir tynym tappaityn eńbekqorlyǵyn jurttyń bári biledi. Alaida, kásibi bir júiege tústi-aý degen kezde ol jerden bar aqshasyn alyp alyp, týǵan eldiń naryǵyna salam degen sheshimi oilamaǵan jerden bolǵany sonsha, anam bir sát til-aýyzdan airylyp qalǵan. Sóitse de, erine qarsy kelmeitin ádetimen lám demedi.
- Balalardyń ata-baba rýhymen tynystap, elde óskeni durys, - deidi ákem. – El ishinde otyryp, elge qyzmet etkenge ne jetsin!
«El» degen sózdi ol qashan da airyqsha súiispenshilikpen aitady.
Balasynyń serýendeýge shyqqysy kelmei, dos-jaranymen habarlasýdy qoiyp, kúni boiy kitapty qushaqtap otyra bergeni qai ata-anaǵa jaqsyn.
- Astanaǵa kelgen boida úiirmelerge jazylaiyq, «Astana Operaǵa» apta saiyn baryp turaiyq, - deidi anam. Meni sergitip, serpiltkisi keledi. Sóitip, aýyz jiyp úlgermei, kenet áldene esine túskendei internetke kiredi. Áleýmettik jelini aqtaryp, mektep, úiirme, bolyp jatqan is-sharalardy qarap shyǵyp, Astanadaǵy qurbysyna hat jazyp, ár nárse jóninde aqyldasa bastaidy.
- Men Astanaǵa kelgen soń, qazaq mektebinde oqimyn, - deimin men. – Bul meniń bultartpaityn birinshi shartym.
- Ekinshi shartyń qandai? – dep bala kóńildi, aqjúrek anashym bar zeiinimen
ańtaryla qalady.
- Meni Astanadaǵy «Haileybury» britan mektebine ornalastyrýǵa tyryspańyzdar.
- Sonymen, qazaq mektebi ǵoi?
- Álbette, qazaq mektebi!
Anashym maǵan ishki abyrjýyn bildirtkisi kelmei, únsiz qalady.
Astanada taza aǵylshyn tilinde oqytatyn eýropalyq mektepter barshylyq. Solardyń birinde oqyp júrgen ákemniń tanysynyń kishkentai balasy:
- Áketai, osy men ulmyn ba, qyzbyn ba?- dep surapty tompiyp.
- Árine, ulsyń, ony nege suradyń?
- Muǵalim aitady ǵoi, ulsyń ba, qyzsyń ba – ony keiin ózderiń tańdaý jasap, sheshesińder dep.
- Balam-aý, sen dúniege kelgende shańyraqqa ie bolyp qalatyn ul týdy dep ne úshin qýandym? Ne úshin dúiim eldi shaqyryp, at shaptyryp súndet toiyńdy jasadym? Sen – ulsyń, ata jolyn jalǵastyratyn muragersiń! – dep tomyrylypty qairan áke.
- Sumdyq-ai! – dep yza bolady ákeshim de jany kúizelip. – Sonda biz ne úshin balalarymyzdy qyrýar aqsha tólep sheteldik qymbat mektepterde oqytýymyz kerek? Keiin jynysy belgisiz, dúbára bireý bolyp qalyptasýy úshin be? Apyrmaý, kúndiz-túni tynym tappai, mańdai terimizdi tógip turyp tapqan aqshamyzdy qaida shashyp jatyrmyz osy biz? Joq! Barlyq pánderden jeke oqytýshy jaldasam da, ondai jerge bala oqytpaspyn.
Birde tórt kózimiz túgel jinalǵan otbasylyq keshki as ústinde aitylǵan osy áńgimeni anam umytpaǵan bolar.
-Qandai mektepke baratynyńdy ákeń sheshedi, - deidi anam. Osymen bul áńgime támam boldy.
Keshke qarai taza aýamen tynystaiyn dep esik aldyna shyqqanymda, balalardyń oinaityn alańynda biraz balaqailardyń asyr salyp júrgenderin kórip, qyzyqtai baqylap, sákige endi otyrǵan edim. Jedelsaty ishinde kórgen kishkentai qyz qasyma júgirip keldi de, kilt toqtap, ári qarai ózin qalai ustaryn bilmei, tómen qarap montiia qaldy.
- Sálem! – dedim men.
- Sálem! – dedi ol da basyn kóterip, uiala kúlimsirep.
- Meniń atym –Janel.
- Meniń atym – Malika, - degende, jalt qarap, uialshaqtyǵyn sóilesýge degen qyzyǵýshylyǵy tez jeńip ketti. – Anaý kózildirikti, joǵaryda sekirip júrgen meniń inim – Ábilmansur, ol – beste, menen eki jas kishi.
- Ol ótkende biz jedelsaty ishinde kezdeskende bolǵan joq qoi?
- Iá, ol balabaqshada boldy. Al anaý bala baǵýshymyzdyń qasynda jylap turǵan eń kishi inim – Ámirtemir, ol úshten asty, biraq sóilemeidi.
- Qalai sóilemeidi?
- Áli tili shyqqan joq, biraq bárin túsinedi, ózi sondai aqyldy. Azdap jylaýyqtyǵy bolmasa.
- Baýyrlaryńnyń esimderi ádemi eken!
- Iá, solai.
- Ábilmansur degen – úsh júzdiń basyn biriktirgen aibyndy hanymyz Abylaidyń azan shaqyryp qoiǵan aty.
Malika suraýly júzben betime qaraǵanda, tańdanysyn jasyra almai turǵany baiqaldy.
- Árine, sender áli kishkentaisyńdar, áli bilmeýleriń múmkin. Demalys
kúnderi bárimiz birge Ábilmansur týraly kinony - «Kóshpendiler» filmin
kórsek qaitedi?
- Keremet! – dedi Malika júzi bal-bul janyp.
- Kelistik!
Sóitti de:
- Mansur!- dep aiqai salǵanda, bes jasar ul qasymyzǵa júgirip keldi. – Janel bizdi demalys kúni birge kino kórýge shaqyrdy.
-Eger ol kúni qolym bos bolsa, keleiin, - dedi Mansur.- Ádette, demalys kúnderin otbasymyzben birge ótkizemiz. Sebebi, jumys kúnderi bir-birimizdi durys kórmeimiz ǵoi: men – balabaqshada, Malika – sabaqta, ákem – jumysta, al anam úi tirligi men bizdiń qamymyzdy jasaýdan qoly bosamaidy.
-Seni bilmeimin, Mansur, al men anamnan suranamyn da, kelemin!
Mansur jan-janýarlar men qybyrlaǵan qurt-qumyrsqalardyń turmys-tirshiligi týraly sóilep ketse, aýyz jappaidy eken. Entsiklopediialyq bilimi bar, zerek balaqai – Mansur! Mine, qolyn sermep qoiyp, ynty-shyntysymen sóilep tur. Sóz arasyna sóz qystyra almaisyń. «Tanymdyq áńgimeniń tóresi osy eken-aý! Myna danyshpan balanyń táttisin-ai! Apyr-ai, á!», - dep tamsanyp, basymyzdy izep qana otyrýdan basqa amalymyz bolmady. Arasynda Malika ony túzep qoiady. Mansur «kedergi jasama» degen kisiniń keipimen ony tyiyp tastap, sózin jalǵastyrady. Men onyń aqyldylyǵyna tánti bolyp:
- Óskende kim bolasyń, Mansur? – dep suraimyn.
- Zoobaqtyń bastyǵy, - deidi ol mańǵazdana.
Malika da, Mansur da óte qaǵylez balaqailar ekeni kórinip tur. Ekeýi de tústen keiingi ýaqytta mentaldy arifmetika mektebine barady eken. Bal biimen ainalysqandaryna eki jyl bolypty.
-Mansurdyń juby bar, al meniń jubym joq, - deidi Malika. - Bal biinde jubyńnyń bolǵany mańyzdy.
- Maǵan qalai bileitinińdi kórsetesiń ǵoi, Malika?
- Bilmeimin, men kóbinese uialamyn. Mysaly, maǵan synybymda birge oqityn Temirlan degen bala unaidy, biraq oǵan birdeńe deiin desem, qatty uialyp ketemin. Nege bulai, túsinetin emespin, - dep eki qolyn eki jaqqa jaiyp, oinaqy túrde bar syryn aqtaryp salǵan Malikanyń myna qylyǵy shek-silemdi qatyrdy.
- Malika, sen múmkin, Temirlanǵa «bal biin juptasyp bileiik, bi mektebine kel» dep shaqyrarsyń?
- Múmkin meniń anam onyń anasymen sóilesip kóretin shyǵar. Biraq, Janel, men oǵan bulai dep aita almaimyn, nege ekenin sen bilesiń! – dep qolyn sermegende, ekeýimizdiń shegimiz túiildi.
Mektepten shyǵyp, anam meni kóligimen alyp ketip júrgen jerge keldim. Bul úlken emen aǵashynyń túbi. Taramys-taramys jýan tamyrlary jerdiń betine shyǵyp, kórinip jatyr. Dińine qol tigizip, aqyryn sipalasań, alaqanyńa kedir-budyry batyp, tyrnap, ol da ózinshe jaýap qatady. Murnyńdy taqap, iiskeseń, japyraqtyń jupary bilinedi.
Telefonyma syńǵyr etip habarlama keldi.
Anam: Qyzym, men dárigerdiń qabyldaýynan bosai almai jatyrmyn, «Saryarqaǵa» kele berseń qaitedi?
Men: Jaqsy.
Anam: Men biraz ýaqytta sol jerge kelemin.
Men: Kelistik.
Anam: Men seni jaqsy kóremin.
Men: Men de seni, anashym.
Anam: Súidim.
Men: Súidim!
Sómkemdi arqama asyp, avtobýs aialdamasyna qarai júrdim. Mektep qala shetinde salynyp jatqan jańa qurylys jaqta ornalasqandyqtan, bul jerden tek 21-shi avtobýs qana júredi. Ári onyń ózin kóp tosasyń.
Baǵdarshamnan ótip kele jatyp, bir kóz tastaǵanda, avtobýstyń aialdamada turǵanyn kórdim de, ókpemdi qolyma alyp, tura júgirdim. Men jetkenshe esigi tars jabylyp, avtobýs ornynan qozǵalyp ta ketti. Qalai qatty júgirsem de, úlgermegenime ókinip, sharasyz kúide avtobýstyń sońynan qarap, ańtarylyp turyp qalǵanym sol edi, qasyma jeńil kólik kelip, toqtai qaldy.
-Janel!
Men de ótkende áýejaida tanysqan Qýanyshty birden shyramyttym.
-Kezdesemiz dep aitpap pa edim, - deidi ol ashyq-jarqyn amandasyp jatyp. –Qaida barasyń?
-«Saryarqaǵa».
- Jolymyz bir eken, otyr!
Men kólikke otyrýyn otyrsam da, basqa eshteme demei, iyǵymdy qiqań etkizdim. Shynymdy aitsam, birdeme deýge tilim ikemge kelmei qalǵan siiaqty. Ótkende kórgendei emes, túri tym tartymdy kórindi. Óz-ózine senimdi, nyq qalpy. Q-ror stilindegi kiim úlgisi ózine áskere jarasyp otyr. Ile-shala men endi oisha óz-ózime syn kózben qarai bastadym. Qysqa qiylǵan shash úlgisi moinymdy qylqityp, sur tústi mektep formasy ústimde ebedeisiz kórinip turǵanyna senimdimin. Onyń kózine jai oqýshy qyzdyń biri bolyp kórinip otyrǵanyma kúmánim joq. Al ol she? Syńar ezýlep tesile qaraý men ádemi jymiiý ǵylymdarynyń doktory. Q-ror stiliniń professory. Sondyqtan, biraz tákapparlana, kerbez keiip tanytaiynshy, báribir eshteme joǵalta qoimaspyn dep tas túiin bekindim. Ózi siiaqty oǵan da joǵarydan bir-eki ret kóz aýdaryp qoiyp, qolymdy aiqastyryp otyrdym.
Kólik baǵdarshamǵa toqtaǵanda, ol uialy telefonyn alyp, bir-eki ret tez-tez shuqylap alyp:
- Qap, mende birlik bitipti, Janel, telefonyńnan qońyraý shalyp alsam bola ma? – dep surady. Men sómkemniń jan qaltasynan telefondy alyp berdim.
- Kótermeidi. Rahmet, - dedi ol qońyraý soǵyp bolǵan soń, smartfondy qaitaryp berip jatyp.
- Oqasy joq.
«Saryarqaǵa» jetken soń, rizashylyǵymdy bildirip, kólikten túsýge yńǵailanǵanda, ol kenet:
- Múmkin, telefon nómirińdi berip ketersiń?- dep qiyla qaldy.
- Menińshe, nómirim endigi, sende bar dep oilaimyn.
- Qalaisha?
- Jolda kele jatqanda, meniń smartfonymnan ózińe qońyraý shaldyń emes pe? – dep jeńil mysqylmen, myrs ettim men.
- Qalai bildiń? – dedi ol tańdanysyn jasyrýǵa tyrysyp.
- Op-ońai. Telefon soqqanyńda - dyzyldady, qoiǵanyńda – únsiz qaldy.
- Men seni ańqaý ma dep oilasam!
- Ańqaýdy taýypsyń! – dep, myrsyldai bastadym da, der kezinde «rólden» shyǵa almai qalǵanyma sol sátte-aq ókinip, tilimdi tistei qaldym.
Qýanysh basyn shaiqap, aqjarqyn keiippen bir kúlip aldy da:
-Kóriskenshe, Janel, -dedi.
-Kóriskenshe!
Men anadaida toqtap turǵan anamnyń kóligin betke alyp, qanat bitkendei ushyp bara jatyp, óz-ózime tań qaldym. Apyrm-aý, jańa ǵana jap-jas, symbatty jigitke qylyq kórsete sóilesken men be, basqa qyz ba? Rasynda, ózimnen mundaidy kútpegen edim. Boiymdy bir túsiniksiz sezim biledi. Kishkentai qurbym Malikaǵa aityp bersem, eki qolymen iegin súiep alyp, aýzy ashylyp, syńǵyrlai kúlip otyryp tyńdaityn shyǵar.
Kólik ishinde aq jibek jeidemniń ústinen jasyl djinsy sarafandy suǵa salyp, týflidiń ornyna jaily krossovka kiip alǵan soń, basqa boijetken bolyp shyǵa keldim. Aýyr mektep sómkesin kólikte qaldyryp, jeńil-jelpi, enesine erkelegen qulandai oinaqtap, óz-ózimnen shattyq kúi keshtim. Anam óziniń sharshaǵanyn, keshke deiin birge ýaqyt ótkizip, biraz sergigisi keletinin aitty. Qasynda júrsem, jany jai taýyp, demalyp qalatynyn bilemin. Ákem ekeýi meni «balaterapiia» dep beker atamasa kerek.
Ekeýimiz alyp saýda ortalyǵynyń ártúrli dámhanalar ornalasqan úshinshi qabatyna eskalatormen kóterilip, ózimiz únemi tústenip júretin súiikti ornymyzǵa keldik.
- Búgingi kúniń qalai ótti? – dep surady anam.
- Óte jaqsy.
- Mektepte jańa dostar taptyń ba?
- Iá, árine.
- Biz seniń dostaryńnyń kóp bolǵanyn qalaimyz.
- Ol jaǵyn alańdamasańyzdar bolady.
Men biraz ýaqyt buryn ǵana júregimde oryn alǵan «jol-kólik oqiǵasyn» anamnan jasyryp qaldym. Anyǵyn aitar bolsam, syr ashýdy keiinge qaldyrdym. Biz tústenip bolyp, kinoǵa kirdik. Siqyrly ný ormannyń ishinde,
ertegi keiipkerleriniń arasynda tynysh ómir keship jatqan siqyrshy qyz Malefisenta týraly film eken. Olardyń súttei uiyǵan álemine suǵanaq adamdar syna qaǵyp enip, bárin aiaýsyz búldire bastaidy. Siqyrshy qyz qara magiia arqyly qorǵanýǵa kóshedi. Men ekrandaǵy Anjelina Djolidyń oiynyn tamashalap otyryp, óz qiialyma erik berdim. Ómir de kino siiaqty oqiǵalardan quralady. Oqiǵanyń ekspozitsiiasy bolady. Ol dál búgin meniń basymnan ótti, iaǵni, meniń jeke oqiǵam bastaldy deiik. Oqiǵa bastalmai jatyp, úzilip qalmaýy tiis. Damýy men basqa kezeńderi áserli shyǵý úshin keiipker únemi árekette bolýy kerek jáne ol ish pystyratyn, nemquraily jan bolmaýy kerek. Oqiǵa tez órbýdi súiedi. Sondyqtan bul jerge únemi soǵyp turatyn júrekpen qosa, saǵattyń tilindei bir qalǵyp ketýdi bilmeitin mi da kerek. Anyǵynda, bul degen, qandai jaǵdaida da oiynnan shyǵyp qalmaýǵa tyrysý, jantalasý degen sóz. Mundaǵy eń bastysy – tartys, iaǵni, konflikt. Qyzyq, eger Qýanysh ekeýmizdiń tanystyǵymyz dostyqqa ulassa, tep-tegis damysa, bul jerde qandai «konflikt» oryn alýy múmkin? Bile almadym. Bir biletinim, naǵyz tolyqqandy oqiǵanyń sheshimi sátti bolyp keledi. Meniń júregim: «bári jaqsy bolady», - dep soǵyp turǵan siiaqty.
Kinodan shyqqan kezde, anama tyrnaq jóndeitin sheber habarlasyp, jazylyp qoiǵan ýaqyty kelgenin esine saldy. Sheberdi kúttirip qoiǵanym uiat bolar dep ol kisi jyldamdatyp ekinshi qabatqa túsip ketti. Men bolsam, shyny jaqtaýǵa súienip, tómende bolyp jatqan is-sharany baqylap turǵanmyn. Júrgizýshi qyz ben jigittiń daýystary sańqyldap shyǵady. Zeiin salyp qaraǵanymda, munyń «Qaiyrymdylyq qory» uiymdastyryp jatqan izgi shara ekenine kózim jetti. Ortaǵa úlken shyny jáshik qoiylypty. Úrmeli aspaptar orkestri Bethoven shyǵarmalarynan popýrri oryndap jatyr. Qolymda bar aqshany jáshikke salsam degen oi jetelep, eskalatormen birinshi qabatqa tústim de, ǵajaiyp mýzykaǵa qulaq túre, kópshiliktiń ortasyn kiip-jaryp, jáshikke jetýge tyrystym. Alaida, adamdardyń kóp jinalǵany sonshalyq, dittegen maqsatyma jetý úshin áli de tórt-bes ret jaqsylap alǵa umtylýym kerek-tin. Kenet orkestrdiń dál ortasynda, mýzykaǵa elite bar denesimen qozǵalyp, baraban taiaqshalaryn yrǵaqqa ere soǵyp otyrǵan tanys beineni kózim shaldy. «Bul – Qýanysh qoi!», - dep, tań-tamasha qalyp ta úlgermei, onyń tusyna ilingen bannerge kózim tústi.
Onda Mansurlar shamalas, bes-alty jastaǵy qyz balanyń sýreti basylypty. «Aiaýlymǵa kómek qaiyrymdylyq qory» degen jazýdy oqyǵan sátte, birden kózime jas úiirile qaldy: «Qudaiym-aý, bul – Aiaýlym ǵoi!». Osy kezde telefonyma dyz etip, habarlama keldi. Anam meni izdep jatyr eken. Men Qýanyshqa qarap, qol bulǵap qoshtastym da, ishtei izgi sharanyń sátti ótýin tilep, «esik aýzynda kútem» degen anamdy taýyp alý úshin ol jerden uzai berdim.
Keshkilik úige kelgen soń, kóńilimdi beimálim muń sharpyp, tezirek uiyqtap qalǵym keldi. Dostarymnan kelip jatqan hattarǵa da jaýap berýge zaýqym soqpady. Osy kezde telefonyma bir habarlama keldi. Onda: «Qaiyrly tún, Janel», - dep tur eken. Men kúlip jiberdim de, birneshe minýtty araǵa salyp baryp: «Qaiyrly tún, Qýanysh», - dep jazyp jiberdim.
Malika kelip, ertegi qurastyryp, onyń sýretin qosa salyp kelýge tapsyrma berilgenin, soǵan kómektesip jiberýimdi ótindi. Ol úige berilgen tapsyrmalaryn jeleý etip, páterinen sytylyp shyǵyp, meniń bólmeme mysyq qusap jymyn bildirmei, zyp berip kirip alýdy «ómiriniń barsha mán-muratyna ainaldyrǵan». Men Malikanyń bul qylyǵyna qarai erkeletip «mysyǵym», keide «úlken» qyz bolyp ósip qalǵanyn esine salyp, «jan qurbym» dep ataimyn. Keide tapsyrmalar jaiyna qalyp, ekeýimiz «ómir jaiynda» áńgime soǵamyz. Únemi kishkentai júregi birdemege aýyryp, eljirep otyrǵany:
-Aýlada kip-kishkentai, panasyz mysyq júr eken. Ustap alaiyqshy dep edik, bizden qorqyp, aýladaǵy jeńil kólikterdiń biriniń astyna zyp berip kirip aldy. Qarny asha ma dep úiden sút ákelip quidyq. Sosyn bide júrgende kólik baiqamai basyp ketpedi me eken dep qatty ýaiymdadym. Keshke Mansur ekeýimiz júgirip baryp álgi jerdi qaradyq. Tiri siiaqty, - deidi.
Kelesi birde:
- Asfalttyń ústinde bireý jaýynqurtty myjyp ketipti. Barlyq jerge asfalt tóselip tastalǵan, ol baiǵustar qaida baryp jaiylady endi? Asfalt – adam igiligi úshin, estetika úshin tóseletini ras, alaida, adamdar álemdi jalǵyz ózderi mekendemeidi ǵoi, aiaqtarynyń astyna qarap júrýge bolmas pa, - dep kózinen jasy yrshyp ketedi. Búgin Malika maǵan salǵan sýretin kórsetti. Birneshe jyl qatarynan kórkemsýret kýrsyna qatysty degen atym bar, men sýretke anyqtap qarap, bylai dedim:
-Sýretti eshqashan qalamsappen salmaidy. Sebebi, sýret – eń aldymen, kórkem dúnie. Klassikalyq turǵydan qarastyrǵanda, bul mańyzdy ereje.
- Biraq men sýretti qalamsappen salǵandy unatamyn ǵoi?
-Degenmen, aldymen sýret óneriniń klassikalyq alǵysharttaryn meńgerip alǵan soń baryp, ózindik kózqarasty talǵammen júzege asyrǵan durys bolady, mysyǵym. Durysy, ázirge, qaryndash jáne boiaý.
Malika qurastyrǵan ertegisin aita bastaidy.
- Mine úi saldym. Bizdiń úi ekenin ańǵardyń ba?
- Qane, neshe qabatty eken? Iá, alty qabatty. Týra bizdiń úi.
- Úiden orman jaqqa bastaityn jol shyǵady. Mynaý Alsý qurbym ekeýimiz ormanǵa jidek terýge bara jatyrmyz. Osy kezde eki qyzdyń aldynan daýysy sarqyramanyń gúrilindei, azýy alty qarys arlan qasqyr shyǵa keledi. Mine, Janel, ári qarai qalai qurastyrýdy bilmei, saǵan keldim.
- Osy kezde eki qyz bar daýysymen «Aa-aaa» dep aiqaidy salady, -dep kúlemin men. Malika shabyttanyp:
- Qyzdardyń daýysynyń qattylyǵy sonsha, aspan kúrkirep, jer silkinip ketedi, al qasqyr qoryqqanynan qasha jóneledi! – deidi shek-silesi qata kúlip. Sosyn qyzdardyń aýzynan «Aaa-aa» degen jazýdy shyǵaryp qoiyp, qaita kúlkige kómiledi.
Kún senbi bolatyn. Men aipadty qolyma alyp, búgin qalada qandai mádeni sharalar ótetini jaiynda aqparat izdei bastadym. «Beibitshilik jáne kelisim» saraiynda búgingi kúnniń sánge ainalǵan sýretshisi Ańsa Mustafanyń kórmesi ashylypty. Sýretteriniń mán-maǵynasynyń tereńdigine tánti bolyp, bir kezderi Londonǵa kórmesi qashan keler eken dep armandaǵan ata-anamnyń asa qurmetteitin sýretshisi. Saǵat ondar shamasynda Malika hat jazyp jiberipti: «Sálem, Janel. Biz seni syrtta kútemiz». Esik aldyna shyqqanymda kórshi balalardyń úsheýi de oiyn alańynda asyr salyp júr eken. Kórme týraly estigende, «biz de baramyz!» - dep shý etti. Biz aldynda, bul kórmege Qýanysh ekeýimiz barmaq bolyp keliskenbiz. Tús aýa Ámirtemir ata-anasymen úide qaldy da, Malika, Mansur úsheýimiz eki-úsh aialdama joǵary júrip, kórme jaqqa jaiaý barmaqshy boldyq. Shaǵyn saiabaq ishindegi sákige tize búgip, jol-jónekei alǵan balmuzdaǵymyzdy asyqpai jep aldyq ta, ornymyzdan qozǵaldyq.
- Bálkim, avtobýsqa otyrarmyz? –dep suradym men.
- Bizdi onda mingize me?
- Biletine aqsha tólesek, mingizedi.
- Mássaǵan! Qoǵamdyq kólikke eshqashan otyryp kórmegen edim, avtobýsqa otyrý – meniń úlken armanym! –dep qolyn shapalaqtady Mansur aialdamada turǵan kezde. Jeke kólikpen bir parkingten shyǵyp, dittegen jerine jetkende, ekinshi bir parkingke kirip ketetin, serýen kezinde bolmasa, aiaǵy jerge sirek tietin, qoǵamdyq kóliktiń ne ekenin áli tanyp úlgermegen bul balaqaiǵa tańsyq nárseniń bári qyzyq.
- Janel, biz osy ýaqytqa jazylyp qoiyp pa edik? – dep ol maǵan taǵy da suraýly júzben ańtaryla qaraidy.
- Mansur, qoǵamdyq kólikke miný úshin, aldyn-ala jazylyp qoiýdyń qajeti joq, - dep túsindirdim men. – Bul saǵan aldyn-ala jazylatyn tis dárigeri emes qoi.
Biz avtobýstan túsip, gúlmen kómkerilgen keń alańdy kesip óttik te, Piramida saraiyn betke aldyq. Piramida - Astanadaǵy sáýlet óneriniń triýmfy, kórkine kóz súrinetin kórkem jerlerdiń biri. Qýanysh ekeýimiz saǵat úsh shamasynda osy jerde kezdespek bolyp ýádeleskenbiz. Keńdigi atshaptyrym baspaldaqtarmen joǵary órlep kele jatqanda, bizdi kórip, qarsy júrgen bozbalany kózimiz shaldy. Qýanysh jarqyn júzben kúlimsirep kelip amandasty. Mansurǵa jigitshe qolyn usynyp:
- Batyr, qalyń qalai? – dedi. Malika bul kezde kózin tómen salyp, moinyn meilinshe ishine tyǵa qoidy. Ol beitanys jandarmen birinshi bolyp sóilesýden qaimyǵyp, qorqatyn. Alaida, dos kóńilge qyzyǵýshylyǵy báribir ústemdik alyp, artynan jadyrap, erkin aralasyp ketetin. Bul joly da sóitti.
- Malika, men seni Janeldiń aitýy boiynsha syrttai tanimyn, - dep basynan sipaýy muń eken, birden Qýanyshty aǵa kórip, qolynan myqtap ustap aldy. Biz úshinshi qabatqa jedelsaty arqyly kóterildik. Kórmeni tamashalaýshylar óte kóp eken. Bul jerde qatty sóilesýge bolmaidy. Sebebi, sýret kórmesi - joǵary mádeniet dáripteletin oryn.
- Maǵan Ańsanyń sýretteri unaidy, - dedim men Qýanyshqa qarap.
- Bul sýretshi qoǵamnyń eń ózekti problemalaryn qarapaiym tilde júrekke jetkize alatyn grafika sheberi ekeni ras, - dep óz pikirin bildirdi Qýanysh. –Qazir jastardyń smartfon men áleýmettik jelige táýeldi bolǵan kezeńi ǵoi.
- Iá, biz bir-birimizben qarym-qatynas jasaýdyń qandai bolatynyn umytyp baramyz...
Mansur men Malika jetimder men qariialar taǵdyryn baian etken bir sýretterge kóz aýdarmai qarap, birtúrli úrpiisip qalypty. Ónerdiń ózine tartatyn siqyrly qýat-kúshine balapan júrekteri bir sát arbalyp qalǵandai. Ańsanyń sýretterindegi tragediialyq kóńil-kúidi eshkim túsindirip bermei-aq, op-ońai sezinýge bolady. «Saryarqada» qaiyrymdylyq keshi ótken kúnniń erteńinde, Qýanysh ekeýimiz taǵy sol jerde kezdesip, úshinshi qabattaǵy kofehanada áńgimelesip otyrǵanbyz. Ol óziniń mýzykalyq kolledj stýdenti ekenin sol joly aitqan.
- Qýanysh, keshir, men Aiaýlymdy áýejaida alǵash kórgende, onyń naýqas ekenin bildim, alaida, haliniń munshalyqty aýyr ekenin bilmedim...
- Iá, Aiaýlymnyń aq qan aýrýyna shaldyqqanyna biraz bolyp qaldy. Tez arada Koreiaǵa aparmasaq bolmaidy. Ýaqyt bolsa, tyǵyz. Kolledjde birge oqityn dostarym ár jerde qaiyrymdylyq sharalaryn ótkizip, qarajat jinap jatyr.
- Solai ma?!
- Men dostaryma rizamyn. Onyń ústine, ózimniń qaiyrymdy jandar elinde ómir keship jatqanyma osy joly shyn kózim jetti. Qajetti aqshanyń jartysy bir apta ishinde jinaldy, senesiń be, Janel?
- Kóp túkirse kól degen osy ǵoi. Bári de jaqsy bolatynyna senemin.
Osy kezde daiashy kelip, qulpynai qosylǵan eki sút kokteilin ústelge ákelip qoiǵan.
-Qulpynaidyń iisi qatty unaidy.
-Ony aitqanyń jaqsy boldy!
-Qýanysh, Djon Grinniń «Taǵdyrdyń kinási» romanyndagy Heizel degen qyz da qatty syrqatqa shaldyqqan. Alaida, ol ómiri úshin kúresip, aqyry
jeńedi! Osylai desem de, júregim aýyryp, Aiaýlymnyń ómiri úshin qatty alańdap otyrdym. «Taǵdyrdyń kinási» men basqa da kitaptar jaiynda uzaq áńgimeleskenimizde, Heizeldiń jan dosy Ogastýstyń osy dertten kóz jumatynyn bul joly Qýanyshqa aitpai, ishime búgip qalǵan bolatynmyn.
Biz kórmeden shyǵyp, kafede shyryn iship otyrǵanymyzda Qýanysh:
- Birde Ańsa Mustafanyń satylǵan kartinasynan túsken aqshasyn qaiyrymdylyqqa jumsaýdy kózdeitinin estip qalǵan edim. Jaqynda «Aiaýlymǵa kómek» qaiyrymdylyq qoryna da biraz aqsha aýdarǵan eken, - dedi.
- Óner adamdarynyń talantyna ǵana emes, adamgershiligine de tántimin,- dedim riiasyz riza kóńilmen.
- Men óskende sýretshi bolýdy uiǵardym! – dep málimdedi Malika.
- Túsinikti. Al Mansur, sen kim bolasyń? – dep kúldi Qýanysh.
- Ony eldiń bári biledi, - dep qolyn sermedi Mansur. - Zoobaqtyń bastyǵy! - degendi úsheýimiz bir mezgilde qosyla aittyq ta, kúlip jiberdik. Kafeden shyqqan soń, tórteýimiz Esildiń boiynda seiil qurdyq. Erterekte abattandyrylǵan ózen boiyndaǵy saiabaq kútimsizdikten tozaiyn depti. Shamasy, dál osy jerdegi tabiǵatty óz degenine kóndirýde adamnyń shamasy kem bolǵan-aý. Tóselgen tas plitkalardyń arasynan jasyl shópter qyltiyp, keiin boi bermei ketken. Temirden iip jasaǵan órnek qańqaly aǵash oryndyqtar tozsa da miz baqpai myǵym tur. Árqaisynyń janynda qoqys jáshikteri. Mansur shóp arasynda shashylyp jatqan plastik bótelkeler men bos qalbyrlardy jinap, sol jáshikke salyp, áýre bolyp júr.
-Tabiǵatty lastaýǵa bolmaidy, tazalyqty saqtaý bizdiń mindetimiz, - dep arasynda suq saýsaǵyn joǵary kóterip qoiyp, aýyz jappai sańqyldaidy ol.
- Qýanysh, men qashan Aiaýlymmen tanysamyn, ony kórgim keledi, - dep qiyldy Malika.
- Biz erteń Seýlge ushamyz. Aiaýlym jazylyp kelgen soń, bárimiz taǵy da birge qydyramyz, jaqsy ma, Malika, - dedi Qýanysh qyzdy erkelete basynan sipap. Qýanysh bizdi úige jetkizip tastaǵan kezde ýaqyt tym kesh bolyp qalǵan edi. Erteńgi saparyna sáttilik tilep, qoshtasarda oraýdaǵy syilyǵyn berdi, kúlimsirep qolyn bulǵady. Osy kezde ol maǵan ushaq qanatynan qol bulǵap turǵan tárizdi kórinip, kóńilim buzyldy.
Qýanysh maǵan «Montale» frantsýz juparyn syilaǵan eken. Onyń qulpynai iisti ekenine o bastan esh kúmánim bolmady. Úige kelip, smartfondy qolǵa alǵan boida, Qýanyshtan habarlama keldi: «Bir-birimizden alysta bolsaq ta, muny ýaqytsha dep bil. Men seniń únemi onlain bolǵanyńdy qalaimyn».
Az kún óte, qur súlderim qaldy. Meniń sonshama qatty kúizeliske túsken jan dertimnen ata-anam qatty shoshyp ketti.
- Aiaýlym qaitse de jazylyp ketýi kerek. Qýanyshtyń aitýy boiynsha, qarshadai qyzdyń emine qarajat jetpei jatqan kórinedi, - degende, kózimnen jas yrshyp ketti.
Anashymnyń da jany qulazyp, úzdiksiz kúrsinedi. Bar kóńilimen: «Kishkentai Aiaýlym tezirek qulan-taza jazylyp ketse eken» dep tileidi.
Biz qol qýsyryp otyra bermeýdi jón kórip, bir keshte «Aiaýlymǵa kómek» qorynyń saityn ashtyq.
- Elde oryn alǵan devalvatsiiaǵa bailanysty, dollar baǵamy kúrt ósip, emge qajetti aqsha shartty birlikke shaqqanda kóp azaiyp qalýy múmkin, - dep, boljam jasady ákem.
Týǵan-týys, dos-jarlarymyzdyń barlyǵy «Aiaýlymǵa kómek» aktsiiasynan sol keshte-aq habardar boldy. Malika men Mansur da Aiaýlymǵa jandary ashyp, tiyn salyp júrgen qutylaryn syndyrypty. Kishkentai dostarymnyń ata-anasy sol kúni:
- Ne kómek beremiz? –dep, bizge habarlasty. Emge qajet degen qomaqty qarajat kóp ýaqyt ótpei, daiyn boldy. Ákem ony sol saǵatynda kórsetilgen esepshotqa aýdaryp ta jiberdi. Meniń kóńilim endi ornyna túsip, kókirek kere demalǵanym sol edi, tús mezetinde ákeshim úige alqyn-julqyn kirip kelip, maǵan qarap bylai dedi:
- Qyzym, jinal, úsh saǵat qana ýaqytymyz bar, ekeýimiz Seýlge ushamyz!
Ushaq terezesinen aqjeleń bulttarǵa qarap otyryp, ezý tartamyn. Erteńgi kúnniń riiasyz kóńildei ashyq bolatynyna senemin. Men budan bylai qulpynai iisti «Montale» juparyn unatamyn. Sol siiaqty, sol bir jan úshin qashan da «onlain» bolamyn.
Anar Kabdýllina,
Ult portaly
