Foto: Sportshynyń arhivinen
Everesti baǵyndyrǵan qazaq qyzy Anar Býrasheva az ǵana ýaqyttyń ishinde kópshilikke tanyla tústi. Alpinister «ólim aimaǵy» dep ataityn biiktikti baǵyndyrǵan názik te qaisar qyz fizikalyq jáne psihologiialyq kúshin salyp, shyńdy baǵyndyrdy. 10 jylǵa jýyq qarjy salasynda, bank isinde qyzmet etip, ózi qalaǵan salaǵa bir-aq sátte aýysyp ketedi. Óitkeni Anar uzaq jyldar skairanningpen iaǵni taýly aimaqta júgirýmen ainalysqan edi. Endi mine Everesti de baǵyndyryp otyr. Ult.kz tilshisi sportshyny áńgimege tartty.
– Anar, sizderdiń Everestke saparlaryńyzdy búkil el baqylady. Basynan bastaiyqshy, bul saparǵa siz qalai qosyldyńyz?
– Men Everest Development kompaniiasyna jumysqa ornalasýǵa kelip, áńgimelesý kezinde bos ýaqytynda skairanningpen ainalysatynymdy jáne osy sirek kezdesetin sport túri boiynsha jattyqtyrýshy bolatynyma kompaniia qarsylyǵy bar-joǵyn suradym. Kompaniia meniń qyzyǵýshylyǵymdy qoldap, nátijesinde tipti Afrikanyń eń biik shyńy Kilimandjarony (5 895 m.) baǵyndyrý boiynsha kompaniianyń ekspeditsiia múshesi boldym. Shyńǵa sátti shyǵýymyzben bir-birimizdi quttyqtap jatyp: «Kelesi joly qaida? Bálkim, budan da biigine – Everestke shyǵyp, kompaniianyń atyn ulyqtarmyz?» destik. Sol sátte Maqsut, Almir úsheýmiz bir-birimizge qarap, ony da baǵyndyra alatynymyzdy jáne baǵyndyrǵymyz keletinin túsindik! Almatyǵa oralǵan soń keńsede kompaniiamyzdyń basshylyǵymen sóilestik, oǵan Almir ekeýmiz Maqsut Jumaevty da shaqyrdyq. Ekspeditsiiany uiymdastyrý aitarlyqtai shyǵyndy talap etkenimen, basshylar ideiamyzdy birden qoldady. Osydan keiin daiyndyqty bastap kettik. Everestke ekspeditsiiany basqarǵan tájiribeli tálimger ári jattyqtyrýshy Maqsut Jumaevty burynnan tanitynmyn. Taýlarda bir-birimizdi kórip júrgenimen, jaqyn aralasyp kórmegen edik. Bizdi bir arman bir jolǵa toǵystyrdy.
– Alpinister «ólim aimaǵy» ataityn biiktikte ózińizdi qalai sezindińiz? Qyz balasy úshin bul sapar qorqynysh týdyrmady ma?
– Biz bul úlken saparǵa shyqpas buryn tolyqtai meditsinalyq tekseristen óttik. Densaýlyq jaǵynan eshqandai qarsylyq belgileri bolǵan joq. Al daiyndyq jaǵyna kelsek, meniń jattyǵýlarym 10 jyl buryn, men ýltra qashyqtyqtaǵy skairanningti bastaǵan kezde bastaldy. Óitkeni órmeleýde eń aldymen tózimdilik kerek, al eger tózimdilik bolmasa, onda másele paida bolady. Sondyqtan men moraldyq jáne psihologiialyq turǵydan tolyqtai daiyn boldym.
Qorqynysh boldy, árine, ásirese alpinizmniń ne ekenin bilgende. Buǵan deiin meniń maksimaldy biiktigim 5000 bolatynyn eskersek, meniń ishki jáne syrtqy kúiimniń biiktikte qalai bolatynyn boljaý óte qiyn. Biraq, shynymdy aitsam, osy qorqynyshtarǵa qaramastan, bárin jeńip shyqtym, bul qorqynyshtar meniń sanamnyń shamamen 10%, sanamnyń 90% -yn alyp jatty.
Bul maýsym eń jaqsy maýsymdardyń biri boldy. Meniń oiymsha, fizikalyq daiyn adam ol jerge bara alady. Bul, árine, akklimatizatsiia jattyǵýy, biz 6000 metr biiktikte denemizdiń ózin qalai ustaitynyn kórgimiz keldi. Bul maqsatqa da jetkenimiz biz úshin úlken qýanysh ári jetistik. Árine, men birden daiyn boldym, shydaimyn, moraldyq qiyndyqtarǵa tózemin, ózimdi kórsetemin dep alǵa umtyldym. Birinshiden, men sol jaqqa kóterilgen áielderden shabyttandym, ekinshiden, men kóptegen ádebietterdi oqydym. Iaǵni ózimdi ishtei de, syrttai da ábden daiyndadym.
– Genderlik teńdikti alpinizmde de damytý qajet ekenin jáne áielder erlermen teń dárejede álemniń eń biik shyńdaryn baǵyndyra alatynyn dáleldedińiz. Mundai qiyn jáne qaýipti joryqtarǵa áielderdiń qatysýy qanshalyqty qiyn ári mańyzdy boldy?
– Shynymdy aitsam, buǵan deiin de men, ásirese, qazaq qoǵamyna áielderdiń er adamdarmen teń dárejede barlyǵyn jasai alatynyn dáleldeý kerek degen oimen júrdim. Al alpinizm men úshin sol jetistikterdiń biri boldy. Iaǵni, men bul órleýge deiin onyń mánin túsindim, sáikesinshe, men muny kórsete alamyn degen úmitimdi aqtadym. Tańǵalatynym, shynynda, tipti halyqaralyq alpinizmde bul óte mańyzdy. Bul sport túrinde qyzdar az, bizde úlken bazalyq lager bar delik, ol shaǵyn qala siiaqty jáne ol jerde 5% áielder bolsa, 95% er adamdar. Aitpaqshy, aita keteiik, 12 mamyrda menimen birge birinshi slovak áieli kóterildi. Sloveniiadan kelgen onyń da negizgi taqyryby genderlik teńdik boldy. Bilesiz be, qandai da bir jaraqaty bar adamdar úlken maqsattarǵa qol jetkize alady. Olai deitinim, qazir aityp otyrǵan slovak áiel erte jasynda zorlyq-zombylyqty bastan ótkergen. Ol óz sózinde burynǵy keibir psihologiialyq máselelerde de ony jeńe alǵanyn jáne ómir súre alatynyńyzdy kórsetkisi kelgenin aitty. Qarańyzshy, ol ári qarai ómir súrý úshin, ózin yntalandyrý úshin osyndai jahandyq maqsattarǵa qol jetkizidi.
– Everest saparynan keiin «juldyz» bolyp oianý qalai áser etti? Kúndelikti kezdesýler men suhbattar, tyǵyz keste... Siz mundaiǵa daiyn boldyńyz ba?
– Shynymdy aitsam, men buny kútken joqpyn jáne oǵan áli daiyn emespin. Ssy ýaqytqa deiin, ne istegenimizdi ańǵaryp ta úlgermedik. Biz robottar siiaqty qozǵalamyz. Al oralǵanymyzǵa bir apta ǵana ótti. Bizde uiyqtaýǵa nemese ne bolǵanyn múmkindik bolmady, tipti otbasymyzben ádettegidei kezdesýge de ýaqyt bolmady. Qazir, árine, men úshin óte jańa, óte qyzyqty kezeń bolyp jatyr. Qazir ǵana bir mektepke kezdesýge bardyq. Kishkentai oqýshylardyń qyzyǵýshylyǵy, sportqa degen yntasy men kózindegi otty kórip qaittym. Sol oqýshylarmen kezdesýden keiin men jastarǵa motivatsiia bola alǵanyma shyn qýandym.
Bilesiz be, men kásibi sportshy emes, áýesqoimyn. Sondyqtan meniń mindetim, múmkindiginshe sportpen shuǵyldaný. Óitkeni halyqaralyq jarystarda, bizdiń qazaqstandyq jarystarda talai 60, 65 jastaǵy kóptegen áielderdi kórip júrmin, maǵan da áli kóp eńbektený kerek.
– Qazir trener-koých degender trendte ǵoi. Sizge de jastarǵa motivator-koých bol degen usynys tússe qaiter edińiz?
– Árine, men sportty tańdaimyn dep oilaimyn, sebebi árkim óz isimen ainalysýy kerek dep oilaimyn. Men jai ǵana sportshymyn, árine, kezdesý arqyly basqalardy da qatysýǵa yntalandyrsam, qýanamyn. Biraq motivator bola almaimyn, óitkeni men muny qalai isteý keregin bilmeimin, men sportshymyn.
Ókinishke qarai, Qazaqstanda alpinizm de, skairanning te sonshalyqty damymaǵan. Bizde, árine, kásibi alpinister bar, biraq, shynymdy aitsam, olardyń barlyǵynyń qoldanbaly kásipteri bar. Óitkeni, ókinishke qarai, Qazaqstanda skairanning te, alpinizm de tikelei tabys ákeletin kásip emes. Mende mundai biliktilik áli joq dep esepteimin. Men bolashaqta bolýym múmkin, biraq ol úshin kóp oqyp, kóp jattyǵý kerek. Ázirge men ol jerge ózim bara alatyn áýesqoimyn, biraq áli eshkimdi erte almaimyn. Endigi oiym men armanym – jeti shyńnyń bárine shyǵý.
– Áńgimeńizge raqmet!
