فوتو: سپورتشىنىڭ ارحيۆٸنەن
ەۆەرەستٸ باعىندىرعان قازاق قىزى انار بۋراشەۆا از عانا ۋاقىتتىڭ ٸشٸندە كٶپشٸلٸككە تانىلا تٷستٸ. الپينيستەر «ٶلٸم ايماعى» دەپ اتايتىن بيٸكتٸكتٸ باعىندىرعان نەزٸك تە قايسار قىز فيزيكالىق جەنە پسيحولوگييالىق كٷشٸن سالىپ, شىڭدى باعىندىردى. 10 جىلعا جۋىق قارجى سالاسىندا, بانك ٸسٸندە قىزمەت ەتٸپ, ٶزٸ قالاعان سالاعا بٸر-اق سەتتە اۋىسىپ كەتەدٸ. ٶيتكەنٸ انار ۇزاق جىلدار سكايراننينگپەن ياعني تاۋلى ايماقتا جٷگٸرۋمەن اينالىسقان ەدٸ. ەندٸ مٸنە ەۆەرەستٸ دە باعىندىرىپ وتىر. Ult.kz تٸلشٸسٸ سپورتشىنى ەڭگٸمەگە تارتتى.
– انار, سٸزدەردٸڭ ەۆەرەستكە ساپارلارىڭىزدى بٷكٸل ەل باقىلادى. باسىنان باستايىقشى, بۇل ساپارعا سٸز قالاي قوسىلدىڭىز?
– مەن Everest Development كومپانيياسىنا جۇمىسقا ورنالاسۋعا كەلٸپ, ەڭگٸمەلەسۋ كەزٸندە بوس ۋاقىتىندا سكايراننينگپەن اينالىساتىنىمدى جەنە وسى سيرەك كەزدەسەتٸن سپورت تٷرٸ بويىنشا جاتتىقتىرۋشى بولاتىنىما كومپانييا قارسىلىعى بار-جوعىن سۇرادىم. كومپانييا مەنٸڭ قىزىعۋشىلىعىمدى قولداپ, نەتيجەسٸندە تٸپتٸ افريكانىڭ ەڭ بيٸك شىڭى كيليماندجارونى (5 895 م.) باعىندىرۋ بويىنشا كومپانييانىڭ ەكسپەديتسييا مٷشەسٸ بولدىم. شىڭعا سەتتٸ شىعۋىمىزبەن بٸر-بٸرٸمٸزدٸ قۇتتىقتاپ جاتىپ: «كەلەسٸ جولى قايدا? بەلكٸم, بۇدان دا بيٸگٸنە – ەۆەرەستكە شىعىپ, كومپانييانىڭ اتىن ۇلىقتارمىز?» دەستٸك. سول سەتتە ماقسۇت, المير ٷشەۋمٸز بٸر-بٸرٸمٸزگە قاراپ, ونى دا باعىندىرا الاتىنىمىزدى جەنە باعىندىرعىمىز كەلەتٸنٸن تٷسٸندٸك! الماتىعا ورالعان سوڭ كەڭسەدە كومپانييامىزدىڭ باسشىلىعىمەن سٶيلەستٸك, وعان المير ەكەۋمٸز ماقسۇت جۇماەۆتى دا شاقىردىق. ەكسپەديتسييانى ۇيىمداستىرۋ ايتارلىقتاي شىعىندى تالاپ ەتكەنٸمەن, باسشىلار يدەيامىزدى بٸردەن قولدادى. وسىدان كەيٸن دايىندىقتى باستاپ كەتتٸك. ەۆەرەستكە ەكسپەديتسييانى باسقارعان تەجٸريبەلٸ تەلٸمگەر ەرٸ جاتتىقتىرۋشى ماقسۇت جۇماەۆتى بۇرىننان تانيتىنمىن. تاۋلاردا بٸر-بٸرٸمٸزدٸ كٶرٸپ جٷرگەنٸمەن, جاقىن ارالاسىپ كٶرمەگەن ەدٸك. بٸزدٸ بٸر ارمان بٸر جولعا توعىستىردى.
– الپينيستەر «ٶلٸم ايماعى» اتايتىن بيٸكتٸكتە ٶزٸڭٸزدٸ قالاي سەزٸندٸڭٸز? قىز بالاسى ٷشٸن بۇل ساپار قورقىنىش تۋدىرمادى ما?
– بٸز بۇل ٷلكەن ساپارعا شىقپاس بۇرىن تولىقتاي مەديتسينالىق تەكسەرٸستەن ٶتتٸك. دەنساۋلىق جاعىنان ەشقانداي قارسىلىق بەلگٸلەرٸ بولعان جوق. ال دايىندىق جاعىنا كەلسەك, مەنٸڭ جاتتىعۋلارىم 10 جىل بۇرىن, مەن ۋلترا قاشىقتىقتاعى سكايراننينگتٸ باستاعان كەزدە باستالدى. ٶيتكەنٸ ٶرمەلەۋدە ەڭ الدىمەن تٶزٸمدٸلٸك كەرەك, ال ەگەر تٶزٸمدٸلٸك بولماسا, وندا مەسەلە پايدا بولادى. سوندىقتان مەن مورالدىق جەنە پسيحولوگييالىق تۇرعىدان تولىقتاي دايىن بولدىم.
قورقىنىش بولدى, ەرينە, ەسٸرەسە الپينيزمنٸڭ نە ەكەنٸن بٸلگەندە. بۇعان دەيٸن مەنٸڭ ماكسيمالدى بيٸكتٸگٸم 5000 بولاتىنىن ەسكەرسەك, مەنٸڭ ٸشكٸ جەنە سىرتقى كٷيٸمنٸڭ بيٸكتٸكتە قالاي بولاتىنىن بولجاۋ ٶتە قيىن. بٸراق, شىنىمدى ايتسام, وسى قورقىنىشتارعا قاراماستان, بەرٸن جەڭٸپ شىقتىم, بۇل قورقىنىشتار مەنٸڭ سانامنىڭ شامامەن 10%, سانامنىڭ 90% -ىن الىپ جاتتى.
بۇل ماۋسىم ەڭ جاقسى ماۋسىمداردىڭ بٸرٸ بولدى. مەنٸڭ ويىمشا, فيزيكالىق دايىن ادام ول جەرگە بارا الادى. بۇل, ەرينە, اككليماتيزاتسييا جاتتىعۋى, بٸز 6000 مەتر بيٸكتٸكتە دەنەمٸزدٸڭ ٶزٸن قالاي ۇستايتىنىن كٶرگٸمٸز كەلدٸ. بۇل ماقساتقا دا جەتكەنٸمٸز بٸز ٷشٸن ٷلكەن قۋانىش ەرٸ جەتٸستٸك. ەرينە, مەن بٸردەن دايىن بولدىم, شىدايمىن, مورالدىق قيىندىقتارعا تٶزەمٸن, ٶزٸمدٸ كٶرسەتەمٸن دەپ العا ۇمتىلدىم. بٸرٸنشٸدەن, مەن سول جاققا كٶتەرٸلگەن ەيەلدەردەن شابىتتاندىم, ەكٸنشٸدەن, مەن كٶپتەگەن ەدەبيەتتەردٸ وقىدىم. ياعني ٶزٸمدٸ ٸشتەي دە, سىرتتاي دا ەبدەن دايىندادىم.
– گەندەرلٸك تەڭدٸكتٸ الپينيزمدە دە دامىتۋ قاجەت ەكەنٸن جەنە ەيەلدەر ەرلەرمەن تەڭ دەرەجەدە ەلەمنٸڭ ەڭ بيٸك شىڭدارىن باعىندىرا الاتىنىن دەلەلدەدٸڭٸز. مۇنداي قيىن جەنە قاۋٸپتٸ جورىقتارعا ەيەلدەردٸڭ قاتىسۋى قانشالىقتى قيىن ەرٸ ماڭىزدى بولدى?
– شىنىمدى ايتسام, بۇعان دەيٸن دە مەن, ەسٸرەسە, قازاق قوعامىنا ەيەلدەردٸڭ ەر ادامدارمەن تەڭ دەرەجەدە بارلىعىن جاساي الاتىنىن دەلەلدەۋ كەرەك دەگەن ويمەن جٷردٸم. ال الپينيزم مەن ٷشٸن سول جەتٸستٸكتەردٸڭ بٸرٸ بولدى. ياعني, مەن بۇل ٶرلەۋگە دەيٸن ونىڭ مەنٸن تٷسٸندٸم, سەيكەسٸنشە, مەن مۇنى كٶرسەتە الامىن دەگەن ٷمٸتٸمدٸ اقتادىم. تاڭعالاتىنىم, شىنىندا, تٸپتٸ حالىقارالىق الپينيزمدە بۇل ٶتە ماڭىزدى. بۇل سپورت تٷرٸندە قىزدار از, بٸزدە ٷلكەن بازالىق لاگەر بار دەلٸك, ول شاعىن قالا سيياقتى جەنە ول جەردە 5% ەيەلدەر بولسا, 95% ەر ادامدار. ايتپاقشى, ايتا كەتەيٸك, 12 مامىردا مەنٸمەن بٸرگە بٸرٸنشٸ سلوۆاك ەيەلٸ كٶتەرٸلدٸ. سلوۆەنييادان كەلگەن ونىڭ دا نەگٸزگٸ تاقىرىبى گەندەرلٸك تەڭدٸك بولدى. بٸلەسٸز بە, قانداي دا بٸر جاراقاتى بار ادامدار ٷلكەن ماقساتتارعا قول جەتكٸزە الادى. ولاي دەيتٸنٸم, قازٸر ايتىپ وتىرعان سلوۆاك ەيەل ەرتە جاسىندا زورلىق-زومبىلىقتى باستان ٶتكەرگەن. ول ٶز سٶزٸندە بۇرىنعى كەيبٸر پسيحولوگييالىق مەسەلەلەردە دە ونى جەڭە العانىن جەنە ٶمٸر سٷرە الاتىنىڭىزدى كٶرسەتكٸسٸ كەلگەنٸن ايتتى. قاراڭىزشى, ول ەرٸ قاراي ٶمٸر سٷرۋ ٷشٸن, ٶزٸن ىنتالاندىرۋ ٷشٸن وسىنداي جاھاندىق ماقساتتارعا قول جەتكٸزٸدٸ.
– ەۆەرەست ساپارىنان كەيٸن «جۇلدىز» بولىپ ويانۋ قالاي ەسەر ەتتٸ? كٷندەلٸكتٸ كەزدەسۋلەر مەن سۇحباتتار, تىعىز كەستە... سٸز مۇندايعا دايىن بولدىڭىز با?
– شىنىمدى ايتسام, مەن بۇنى كٷتكەن جوقپىن جەنە وعان ەلٸ دايىن ەمەسپٸن. سسى ۋاقىتقا دەيٸن, نە ٸستەگەنٸمٸزدٸ اڭعارىپ تا ٷلگەرمەدٸك. بٸز روبوتتار سيياقتى قوزعالامىز. ال ورالعانىمىزعا بٸر اپتا عانا ٶتتٸ. بٸزدە ۇيىقتاۋعا نەمەسە نە بولعانىن مٷمكٸندٸك بولمادى, تٸپتٸ وتباسىمىزبەن ەدەتتەگٸدەي كەزدەسۋگە دە ۋاقىت بولمادى. قازٸر, ەرينە, مەن ٷشٸن ٶتە جاڭا, ٶتە قىزىقتى كەزەڭ بولىپ جاتىر. قازٸر عانا بٸر مەكتەپكە كەزدەسۋگە باردىق. كٸشكەنتاي وقۋشىلاردىڭ قىزىعۋشىلىعى, سپورتقا دەگەن ىنتاسى مەن كٶزٸندەگٸ وتتى كٶرٸپ قايتتىم. سول وقۋشىلارمەن كەزدەسۋدەن كەيٸن مەن جاستارعا موتيۆاتسييا بولا العانىما شىن قۋاندىم.
بٸلەسٸز بە, مەن كەسٸبي سپورتشى ەمەس, ەۋەسقويمىن. سوندىقتان مەنٸڭ مٸندەتٸم, مٷمكٸندٸگٸنشە سپورتپەن شۇعىلدانۋ. ٶيتكەنٸ حالىقارالىق جارىستاردا, بٸزدٸڭ قازاقستاندىق جارىستاردا تالاي 60, 65 جاستاعى كٶپتەگەن ەيەلدەردٸ كٶرٸپ جٷرمٸن, ماعان دا ەلٸ كٶپ ەڭبەكتەنۋ كەرەك.
– قازٸر ترەنەر-كوۋچ دەگەندەر ترەندتە عوي. سٸزگە دە جاستارعا موتيۆاتور-كوۋچ بول دەگەن ۇسىنىس تٷسسە قايتەر ەدٸڭٸز?
– ەرينە, مەن سپورتتى تاڭدايمىن دەپ ويلايمىن, سەبەبٸ ەركٸم ٶز ٸسٸمەن اينالىسۋى كەرەك دەپ ويلايمىن. مەن جاي عانا سپورتشىمىن, ەرينە, كەزدەسۋ ارقىلى باسقالاردى دا قاتىسۋعا ىنتالاندىرسام, قۋانامىن. بٸراق موتيۆاتور بولا المايمىن, ٶيتكەنٸ مەن مۇنى قالاي ٸستەۋ كەرەگٸن بٸلمەيمٸن, مەن سپورتشىمىن.
ٶكٸنٸشكە قاراي, قازاقستاندا الپينيزم دە, سكايراننينگ تە سونشالىقتى دامىماعان. بٸزدە, ەرينە, كەسٸبي الپينيستەر بار, بٸراق, شىنىمدى ايتسام, ولاردىڭ بارلىعىنىڭ قولدانبالى كەسٸپتەرٸ بار. ٶيتكەنٸ, ٶكٸنٸشكە قاراي, قازاقستاندا سكايراننينگ تە, الپينيزم دە تٸكەلەي تابىس ەكەلەتٸن كەسٸپ ەمەس. مەندە مۇنداي بٸلٸكتٸلٸك ەلٸ جوق دەپ ەسەپتەيمٸن. مەن بولاشاقتا بولۋىم مٷمكٸن, بٸراق ول ٷشٸن كٶپ وقىپ, كٶپ جاتتىعۋ كەرەك. ەزٸرگە مەن ول جەرگە ٶزٸم بارا الاتىن ەۋەسقويمىن, بٸراق ەلٸ ەشكٸمدٸ ەرتە المايمىن. ەندٸگٸ ويىم مەن ارمانىم – جەتٸ شىڭنىڭ بەرٸنە شىعۋ.
– ەڭگٸمەڭٸزگە راقمەت!
