Mamyr aiynda Túrkiianyń Giresýn qalasyna jolymyz túsip, jergilikti ýniversitet uiymdastyrǵan halyqaralyq konferentsiiaǵa qatystyq. Shara barysynda sol oqý ornynda oqityn qazaq stýdentteri izdep kelip, bizben erkin áńgime qurdy. Giresýn ýniversitetiniń I kýrs stýdenti Nargiza Támpenova aqtóbelik eken. Orystildi ortada óskeni kórinip tur, degenmen qazaqsha baryn salyp sóilep, túrik jerinde de qazaqtyń ulttyq kelbetin tanytyp júrgenin súisine aitty. Giresýn ýniversitetinde oqityn qazaq qyzdary bi úiirmesinde qazaq biin bilep, Qazaqstannyń Táýelsizdik kúninde, basqa da aitýly merekelik sharalarda jurt nazaryna usynyp júredi eken. Elge oralǵan soń «aishylyq alys jerdegi» Nargizadan «jyldam habar alyp», onyń ana tilin bilýine qatysty pikirin estýge asyqtyq.
– Biz otbasynda eki tilde – qazaq jáne orys tilderinde sóilesemiz, – deidi Nargiza Asqarqyzy. – Meniń anam – qazaq tili pániniń muǵalimi. Iá, men mektepti orys tilinde támamdadym. Túrkiiaǵa kelgen soń túrik tilin úirenýge den qoidyq ta, men qazaq tilin eptep umyta bastadym. Eshkimmen ana tilimde sóilespegesin solai bolǵan shyǵar. Bir jyldan soń elge kelip, otbasymyzben birden ájemizge bardyq. Ájemniń «qalyń qalai?» degenine «jaqsy» dep qana jaýap bere alǵanyma ózim qysyldym, ekeýmiz de kúlip jiberdik. Sol kezde basyma «ár qazaq óziniń túbin taný úshin qazaqsha bilýge tiis eken ǵoi» degen oi keldi.
Mektepti bitirgen soń shetelde bilim alǵym keldi. Men Túrkiiany tańdadym. Ankaraǵa kelip, bir jyl boiy túrik tilin úirenýmen boldym. Mysaly, men aǵylshyn tilin jaqsy biletin bolsam da, Túrkiiada túrik tilin bilmei ómir súrý múmkin emes. Onyń ústine sabaǵym da túrik tilinde bolǵandyqtan, osy tildi tolyq úirenbei turyp diplom alý jaily oilanbai-aq qoiýǵa da bolady.
Qazaq tili men túrik tili bir-birine qatty uqsaidy. Alǵashqy jyly túriktermen sóileskende kei sózderdi shatastyryp alatynmyn. Qazir bári kerisinshe. Elge kelsem, qazaqsha sóileitin jerde aýzyma túrik sózderi kele beredi. Eń qyzyǵy, úige kelgen soń qazaqtildi ortada men bir ǵajaiyptyń kúshimen birer minýttyń ishinde qazaqsha sóilep ketemin. Qaida júrsem de, syrtta qansha ýaqyt oqysam da, ana tilimdi umytýym múmkin emes. Ol bizdiń qanymyzda. Ana tilin bilýge bárimiz mindettimiz. «Qazaqsha bilesiń be?» degen suraqqa maqtanyshpen «iá» dep jaýap berýdiń ózi ne turady!
Sóz sońynda ózim qatarly jastarǵa aitqym keletini – qazaq tilin bileiik, ony zaman tiline ainaldyraiyq. Al basqa tildi tolyq úirený úshin, sol tilde shyǵatyn kitaptardy oqyp, mýzykany tyńdaý úshin tildik orta qajet. Óz tilimizdi qurmetteiik, ózgeniń tilin úireneiik. Qazirgi dáýir – jan-jaqty jastardyń zamany.
Esei JEŃISULY
