Kollaj: ult.kz
AQSh prezidenttiginen úmitker, Aq úidiń burynǵy basshysy Donald Trampqa oq atylǵany álemdik saiasi arenany dúr silkindirdi. Sarapshylar AQSh-ta prezidentter men prezidenttikke kandidattarǵa oq atý dástúrge ainalyp barady dep alańdaýshylyq tanytyp jatyr.
Respýblikalyq partiianyń bedeldi saiasatkerleriniń biri Toni Perkins Trampqa jasalǵan qastandyq barlyǵyn ózgertkenin aitty.
«Biz qatygez qoǵamda ómir súrip jatyrmyz. Oǵan etimiz úirenip kete me degen qaýip bar. Eger biz oǵan bei-jai qarasaq, bul jalǵasa bermek... Men osy jaǵdai kóp máselege qatysty «oianýǵa» sebep bolady dep úmittenemin jáne duǵa etemin... Toqtaityn kez keldi!», - dedi Perkins.
Sońǵy ret 1981 jyly AQSh-tyń 40-shy prezidenti Ronald Reiganǵa oq atylyp, Reigan aýyr jaraqattanǵan bolatyn.
Bloomberg-tiń jazýynsha, AQSh-ta keiingi prezidentterdiń derligi qastandyqqa ushyraǵan. Qupiia qyzmet bul áreketterdiń aldyn alyp otyrǵan, tek olardyń birnesheýi ǵana jaraqatpen aiaqtaldy.
Este bolsa, AQSh-ta Avraam Linkoln, Djeims Garfild jáne Ýiliam Makkinlige qastandyq Qupiia qyzmettiń qurylýyna sebep boldy. Al 1963 jyly Djon Kennedidiń ólimi AQSh-ty ǵana emes, búkil álemdi dúr silkindirip, prezident kúzetiniń odan ári kúsheiýine ákeldi.
Qupiia qyzmet álsiredi me?
The Wall Street Journal eks-prezident Donald Trampqa jasalǵan qastandyq Qupiia qyzmettiń eń úlken sátsizdigi, bul oqiǵa ony sońǵy onjyldyqta eń aýyr daǵdarysqa ákeledi dep jazady.
Al keibir sheneýnikter Tramptyń komandasy agenttikten Aq úidiń burynǵy basshysyna qosymsha qorǵanys berý týraly ótinishterin qabyldamady dep málimdegenin Bloomberg jazdy.
CNN-niń habarlaýynsha, jiynǵa kelgen halyq ǵimarattyń tóbesinde qarý ustaǵan adam otyrǵanyn kórgenin jáne politsiia eldiń alańdaýyshylyǵyn baiqap, ǵimarattyń shatyryna shyqqan. Alaida politsiia qyzmetkeri qarýsyz bolǵandyqtan keri qaityp ketýi múmkin nemese kúdiktini baiqamaǵan. CNN tipti bul Qupiia qyzmetke de habarlanǵan dep otyr.
Federaldy tergeý biýrosy eks-prezidentke qastandyq zańdy túrde satyp alynǵan Ar tipti jartylai avtomatty myltyqtan jasalǵanyn, oq atqan 20 jastaǵy Tomas Mettiý Brýks jalǵyz áreket etkenin aityp otyr. FBR Brýkstyń motivteri áli belgisiz deidi.
«AQSh-tyń burynǵy prezidenti Donald Trampty atýǵa jasalǵan áreket kisi óltirý áreketi retinde zerttelýde, «biraq sonymen birge ishki terrorizmniń yqtimal áreketi retinde qarastyrylady», - dedi FBR terrorizmge qarsy bólimi direktorynyń orynbasary Robert Ýells jeksenbi, 14 shildede.
Al Batler qalasynyń aýdandyq prokýratýrasy Donald Trampqa jasalǵan qastandyqta eks-prezident tek «syzatpen» qutylǵanyn – kezdeisoqtyq dep baǵalady.
Bul Baiden men Tramptyń «soǵysy» ma?
Sailaýdaǵy boljaldy basty qarsylasy Donald Trampqa jasalǵan qastandyqtan keiin AQSh prezidenti Djo Baiden málimdeme jasady. Ol óz sózinde daýlardy zorlyq-zombylyq emes, daýys berý arqyly sheshetinderin aitty.
«Meniń otandastarym, búgin men sizdermen saiasi ómirimizdegi temperatýrany tómendetý qajettiligi týraly sóileskim keledi. Saiasat eshqashan urys alańy bolmaýy kerek», - dedi Djo Baiden 14 shildede.
BBC-diń orys qyzmeti «Trampqa atylǵan oq – Baidenge tidi» degen Reseidiń saiasattanýshysy Boris Postýhovtyń boljamyn jariialady.
BBC-diń jazýynsha «Respýblikalyqtardyń shebindegi saiasatkerlerdiń keibiri demokrattarǵa qastandyqqa qatysty dúisenbi kúni Trampty «nysananyń ortasyna qoiý» týraly málimdemesi jasaǵan Djo Baidenniń ózine jaýapkershilik artyp jatyr.
«Baiden naýqanynyń basty alǵysharty - prezident Donald Tramp - avtoritarlyq fashist, ony kez kelgen jaǵdaida toqtatý kerek», -dep jazdy Ogaio shtatynyń senatory Dj.D. Vens, keibir málimetter boiynsha, Tramp janyndaǵy vitse-prezidenttikke úmitker. «Bul ritorika prezident Tramptyń qastandyǵyna tikelei ákeldi».
Tramptyń úgit-nasihat naýqanynyń teń jetekshisi Kris LaSivita H áleýmettik jelisinde (burynǵy Twitter):
«Kóptegen jyl boiy, tipti búgingi kúni solshyl belsendiler, demokratiialyq donorlar, tipti Djo Baiden de Donald Trampqa oq atqanyn jiirkenishti málimdemeler jasap, sipattady... Olardy bul úshin jaýap berýge shaqyratyn kez keldi. Munyń eń jaqsy ádisi - sailaý jáshigi arqyly», - dedi.
AQSh-tyń burynǵy prezidenti Barak Obama da áriptesimen bolǵan jaǵdaidy synǵa aldy:
«Bizdiń demokratiiada saiasi zorlyq-zombylyqqa oryn joq. Naqty ne bolǵanyn áli bilmesek te, burynǵy prezident Tramptyń aýyr zardap shekpegeni bárimizge jeńildik berýi kerek», - dei kele ol áieli Mishel Obama ekeýi Tramptyń tez saýyǵyp ketýin tileitinderin jetkizdi.
Álem prezidentteri Trampqa qastandyqty qalai qabylady?
Buǵan deiin Qazaqstan prezidenti Qasym-Jomart Toqaev AQSh-tyń eks-prezidenti, bolashaq prezidenttikke kandidat Donald Trampqa oq atý oqiǵansyn qatań aiyptap, Donald Tramptyń tezirek jazylyp ketýin tilegenin jazǵanbyz.
Sarapshylar AQSh-tyń basty básekelesi dep sanaityn Qytai Halyq Respýblikasynyń kóshbasshysy Si Tszinpin de kóńil aityp, bolǵan oqiǵaǵa alańdaýshylyq bildiretinin jetkizdi.
«Tramptan góri Baiden jaqsy»
Al Ýkrainaǵa soǵys ashyp, álemdik saiasi arenada qatań synǵa qalǵan Resei basshysy Vladimir Pýtin Donald Trampqa kóńil aitpaýdy sheshipti. Bul týraly prezident hatshysy Dmitrii Peskov jýrnalisterdiń suraǵyna jaýap berý kezinde aitypty.
Buǵan deiin Pýtin Resei úshin Tramptan góri Baiden jaqsy, - degendi aitqan.
«Ol tájiribesi kóbirek, boljaýǵa keletin, eski formadaǵy saiasatker», - degen bolatyn Vladimir Pýtin jýrnalist Pavel Zarýbinnyń suraǵyna Djo Baiden týraly.
Ýkraina parezidenti Vladimir Zelenskii de bolǵan oqiǵaǵa óz pikirin bildirdi:
«Mundai zorlyq-zombylyqty aqtaýǵa bolmaidy!» - dep, demokratiiaǵa qarsylyqtyń masshtaby osyndai dep baǵalady.
Aita keteiik, jaqynda Ýkraina prezidenti Vladimir Zelenskii AQSh-qa baryp, soǵysqa kómek suraǵan. Ol óz málimdemesinde resmi Vashington Kievke qolushyn berip jatqanyna razylyǵyn bildirip, taǵy da kómek kútetinin aitty.
Eske salsaq, senbi kúni jergilikti ýaqytpen keshki saǵat altyda AQSh prezidenttiginen úmitker, eks-prezident Donald Trampqa Pensilvaniia shtatyndaǵy Batler qalasynda ótken sailaýaldy mitingisinde oq atylǵan bolatyn. Ony kúzetshiler búrkep, minberden alyp ketti. Eks-prezidentke qastandyq kezinde bir adam qaza boldy. Oq Tramptyń qulaǵynyń shetin syryp ketip, dereý aýrýhanaǵa jetkizildi. Oqiǵaǵa kúdikti dep 20 jastaǵy Tomas Mettiý Brýks ustaldy. Qazirgi ýaqytta tergeý amaldary júrgizilip jatyr.
Baljan Jeńisqyzy, ULT.KZ
.jpg)