Kórshimizdiń biylǵy armany — bala-shaǵasymen Alakólde demalyp qaitý. Oryndalmaityn túri bar. Ushaqqa bilet alýǵa qalta qurǵyr juqa. Máshinemen uzaq júrgisi kelmeidi. Onyń ústine baryp kelgender joldyń nashar ekenin aitady. Eń qolaily kólik – otarba. Biraq jaz bastalmai jatyp-aq «ol jaqqa bilet joq» degen habar taraǵan. Biletinderdiń aitýynsha, tabýǵa bolady. Ol úshin alypsatarǵa bilet baǵasynyń ústine birneshe ese qosyp berý kerek…
Ol keshegi keńestik dáýirde Almatyda oqydy. Shalǵaidaǵy óńirden kelý úshin poiyzǵa minetin. Asyqqanda bilet tappai, talai ret sol alypsatarǵa júgingen. Ol kezde alypsatarlyq zańmen qýdalanady. Jalańdaǵan qýlar sonda da qoimaityn. Al qazir naryq zamany. Ústine qosyp satyp, paida tabý – búginde úirenshikti nárse. Tek zań sheńberinde jumys istep, eń bastysy, salyq tóleseń bolǵany.
Buryn ushaqqa bilet alý qiynnyń qiyny edi. Tamyr-tanysty araǵa salyp, ázer tabylatyn. Qazir bul másele sheshilgendei. Áiteýir, áýejaida bilet tyqpalap júrgen pysyqailardy kórmeisiń. Áýe saparyna erterek qamdansań, jolaqy arzanǵa túsedi. Al aiaq astynan jol júretinder kóbirek shyǵyndanady.
Jalpy bizdiń temirjoldaǵy bilet satýdy órkenietti júiege keltirýge bola ma? Árine, bolady. Bul úshin eń aldymen zańnyń oryndalýyn qadaǵalaityn jáne ony iske asyratyn quqyq qorǵaý mekemeleri men salyq qyzmeti óz mindetin oryndaýy tiis. Vokzalda júrgen alypsatardyń qolynda bilet satýǵa ruqsat beretin patenti nemese litsenziiasynyń bar-joǵyn tekserý, bizdińshe, esh qiyndyq týdyrmaidy. Tipti, ruqsaty bolǵan kúnniń ózinde, kásipkerdiń tapqan tabysynan salyq tólegeni iaki jaltaryp júrgenin anyqtaý da ońai. Al ázirge bilet tapshylyǵyn qoldan jasap, jurtshylyqtyń narazylyǵyn týǵyzyp júrgender tek arnaiy reid kezinde ǵana áshkerelenip júr. Jaqynda sondai tekserý jóninde aqparat jariialandy. Sol-aq eken, máseleniń baiybyna barmai, atústi asyǵys tujyrymmen tek temirjolda jolaýshy tasymalymen ainalysatyn kompaniialardy kináli etip kórsetetinder shýlap berdi.
Máseleniń máni nede? «Qara bazardaǵy» bilet saýdasy kimge tiimdi? Zerttep kórelik.
Búginde elimizde jolaýshylar tasymaly naryǵynda 10 kompaniia bar. «Jolaýshylar tasymaly» aktsionerlik qoǵamyna qarasty kassalardyń sany 250-den asady. Al jekemenshik kassalardyń sany — 4,5 myńnan astam. Mine, osy sońǵylarynyń qyzmeti baqylaýdan tys qalǵan siiaqty. Kassa ár adamǵa tek qujat boiynsha bilet satýy tiis. Al is júzinde alypsatarlar biletti erterek ári kóptep satyp alady. Áitpese, árbiriniń qolynda 20-30 bilet qaidan júr? Jabaiy saýdanyń keń taralǵan eki túri bar. Alypsatarlar biletti ereterek alady da, sosyn ústine qosyp satady. Ekinshisi, poiyzdyń júrýine bir saǵat qalǵanda álgi artyq biletter kassaǵa ótkiziledi. Biraq kassir «bilet joq» dep otyra beredi. Alypsatar mejeli jerge jetý úshin asyǵyp, artyq aqsha tóleýge daiyn klientti ertip kelgen kezde bilet te tabyla ketedi.
Olar sapar ýaqyty taqaǵanda qymbat baǵamen satady. Ortasha baǵamen ótkizgenniń ózinde aiyna 300-400 myń teńgeni jan qinamai-aq tabady. Ustalyp qalsa, oǵan qoldanylatyn aiyppul kólemi 5 ailyq eseptik kórsetkish. Nebári 12 myń teńge. Zańsyz biletpen ustalǵan jolaýshy da jaýapkershilikke tartylady. Biraq onyń da jazasy mardymsyz. Osy salada órkenietti júie qalyptastyrǵan Eýropada zań meilinshe qatal. Aqshalai jazanyń mólsheri 1000 eýro! Sarapshylar bizdegi aiyppuldy birneshe ese ósirýdi usynady. Eger solai jasasa, ortadan paida taýyp júrgender aiaǵyn tartar edi degen pikirde.
Órkenietti júie demekshi, Batysta bilet saýdasynyń eki túri bar. Ticketmaster alǵashqy satý alańy bolsa, Ticketmaster Resale dep atalatyn marketpleiste ekinshi ret satýǵa bolady. Biraq qaita satylǵan bilet úshin de salyq tóleýge týra keledi. Bilet alypsatarlyǵy teristik kórshimiz Reseide de ótkir problema bolyp tur. Bul elde, ásirese, teatr men kinodaǵy zańsyz saýdany aýyzdyqtaý jaiy kóbirek aitylýda. Óitkeni Máskeý teatrlarynda satyp alynǵan biletti qaita qabyldamaidy. Sondyqtan onyń iesi arzan baǵaǵa ótkizgenine qýanady. Al ony qymbatqa satatyn alypsatar bizdegidei salyq tólemeidi. Qazir osy eldegi tiisti ministrlik tarapynan bilet baǵasyna qosyp satpaý, aiyppul mólsherin kóbeitýdi kózdeitin zań jobasy daiyndalyp jatqan kórinedi.
Jabaiy saýda jolaýshy tasymaldaýshy kompaniiaǵa qyp-qyzyl ziian. Sonyń kesirinen keide vagondar tolmai qalady. Osydan baryp, jolaýshy tarapynan ashy ári syni pikirdiń aitylary anyq. Temirjol kompaniialary kópshilikti tolǵandyrǵan osy túiindi ózdininen sheshe almaidy. Sebebi, zań boiynsha tasymaldaýshy bul iske aralasa almaidy. Vokzalda zańsyz bilet saýdasyn qyzdyryp júrgenderdi jaýapqa tartý quqyq qorǵaý memkemeleri men salyq qyzmetiniń quzyretinde ekenin álginde aityp óttik. Mamandar bul keleńsizdikti kóshedegi jáne qoǵamdyq oryndardaǵy zańsyz árekettermen birge qarastyrý qajet ekenin alǵa tartady.
Poiyzdyń jurtqa qolaily kólik ekenin eskersek, bul máseleniń ońtaily sheshimin tabý kerek-aq. Buǵan memlekettik mekemelermen qatar halyq qalaýlylary, qoǵamdyq uiymdar atsalysa, quba-qup bolar edi.
Ábdimanap Keńes
"Jas qazaq" gazeti
