كٶرشٸمٸزدٸڭ بيىلعى ارمانى — بالا-شاعاسىمەن الاكٶلدە دەمالىپ قايتۋ. ورىندالمايتىن تٷرٸ بار. ۇشاققا بيلەت الۋعا قالتا قۇرعىر جۇقا. مەشينەمەن ۇزاق جٷرگٸسٸ كەلمەيدٸ. ونىڭ ٷستٸنە بارىپ كەلگەندەر جولدىڭ ناشار ەكەنٸن ايتادى. ەڭ قولايلى كٶلٸك – وتاربا. بٸراق جاز باستالماي جاتىپ-اق «ول جاققا بيلەت جوق» دەگەن حابار تاراعان. بٸلەتٸندەردٸڭ ايتۋىنشا, تابۋعا بولادى. ول ٷشٸن الىپساتارعا بيلەت باعاسىنىڭ ٷستٸنە بٸرنەشە ەسە قوسىپ بەرۋ كەرەك…
ول كەشەگٸ كەڭەستٸك دەۋٸردە الماتىدا وقىدى. شالعايداعى ٶڭٸردەن كەلۋ ٷشٸن پويىزعا مٸنەتٸن. اسىققاندا بيلەت تاپپاي, تالاي رەت سول الىپساتارعا جٷگٸنگەن. ول كەزدە الىپساتارلىق زاڭمەن قۋدالانادى. جالاڭداعان قۋلار سوندا دا قويمايتىن. ال قازٸر نارىق زامانى. ٷستٸنە قوسىپ ساتىپ, پايدا تابۋ – بٷگٸندە ٷيرەنشٸكتٸ نەرسە. تەك زاڭ شەڭبەرٸندە جۇمىس ٸستەپ, ەڭ باستىسى, سالىق تٶلەسەڭ بولعانى.
بۇرىن ۇشاققا بيلەت الۋ قيىننىڭ قيىنى ەدٸ. تامىر-تانىستى اراعا سالىپ, ەزەر تابىلاتىن. قازٸر بۇل مەسەلە شەشٸلگەندەي. ەيتەۋٸر, ەۋەجايدا بيلەت تىقپالاپ جٷرگەن پىسىقايلاردى كٶرمەيسٸڭ. ەۋە ساپارىنا ەرتەرەك قامدانساڭ, جولاقى ارزانعا تٷسەدٸ. ال اياق استىنان جول جٷرەتٸندەر كٶبٸرەك شىعىندانادى.
جالپى بٸزدٸڭ تەمٸرجولداعى بيلەت ساتۋدى ٶركەنيەتتٸ جٷيەگە كەلتٸرۋگە بولا ما? ەرينە, بولادى. بۇل ٷشٸن ەڭ الدىمەن زاڭنىڭ ورىندالۋىن قاداعالايتىن جەنە ونى ٸسكە اسىراتىن قۇقىق قورعاۋ مەكەمەلەرٸ مەن سالىق قىزمەتٸ ٶز مٸندەتٸن ورىنداۋى تيٸس. ۆوكزالدا جٷرگەن الىپساتاردىڭ قولىندا بيلەت ساتۋعا رۇقسات بەرەتٸن پاتەنتٸ نەمەسە ليتسەنزيياسىنىڭ بار-جوعىن تەكسەرۋ, بٸزدٸڭشە, ەش قيىندىق تۋدىرمايدى. تٸپتٸ, رۇقساتى بولعان كٷننٸڭ ٶزٸندە, كەسٸپكەردٸڭ تاپقان تابىسىنان سالىق تٶلەگەنٸ ياكي جالتارىپ جٷرگەنٸن انىقتاۋ دا وڭاي. ال ەزٸرگە بيلەت تاپشىلىعىن قولدان جاساپ, جۇرتشىلىقتىڭ نارازىلىعىن تۋعىزىپ جٷرگەندەر تەك ارنايى رەيد كەزٸندە عانا ەشكەرەلەنٸپ جٷر. جاقىندا سونداي تەكسەرۋ جٶنٸندە اقپارات جارييالاندى. سول-اق ەكەن, مەسەلەنٸڭ بايىبىنا بارماي, اتٷستٸ اسىعىس تۇجىرىممەن تەك تەمٸرجولدا جولاۋشى تاسىمالىمەن اينالىساتىن كومپانييالاردى كٸنەلٸ ەتٸپ كٶرسەتەتٸندەر شۋلاپ بەردٸ.
مەسەلەنٸڭ مەنٸ نەدە? «قارا بازارداعى» بيلەت ساۋداسى كٸمگە تيٸمدٸ? زەرتتەپ كٶرەلٸك.
بٷگٸندە ەلٸمٸزدە جولاۋشىلار تاسىمالى نارىعىندا 10 كومپانييا بار. «جولاۋشىلار تاسىمالى» اكتسيونەرلٸك قوعامىنا قاراستى كاسسالاردىڭ سانى 250-دەن اسادى. ال جەكەمەنشٸك كاسسالاردىڭ سانى — 4,5 مىڭنان استام. مٸنە, وسى سوڭعىلارىنىڭ قىزمەتٸ باقىلاۋدان تىس قالعان سيياقتى. كاسسا ەر ادامعا تەك قۇجات بويىنشا بيلەت ساتۋى تيٸس. ال ٸس جٷزٸندە الىپساتارلار بيلەتتٸ ەرتەرەك ەرٸ كٶپتەپ ساتىپ الادى. ەيتپەسە, ەربٸرٸنٸڭ قولىندا 20-30 بيلەت قايدان جٷر? جابايى ساۋدانىڭ كەڭ تارالعان ەكٸ تٷرٸ بار. الىپساتارلار بيلەتتٸ ەرەتەرەك الادى دا, سوسىن ٷستٸنە قوسىپ ساتادى. ەكٸنشٸسٸ, پويىزدىڭ جٷرۋٸنە بٸر ساعات قالعاندا ەلگٸ ارتىق بيلەتتەر كاسساعا ٶتكٸزٸلەدٸ. بٸراق كاسسير «بيلەت جوق» دەپ وتىرا بەرەدٸ. الىپساتار مەجەلٸ جەرگە جەتۋ ٷشٸن اسىعىپ, ارتىق اقشا تٶلەۋگە دايىن كليەنتتٸ ەرتٸپ كەلگەن كەزدە بيلەت تە تابىلا كەتەدٸ.
ولار ساپار ۋاقىتى تاقاعاندا قىمبات باعامەن ساتادى. ورتاشا باعامەن ٶتكٸزگەننٸڭ ٶزٸندە ايىنا 300-400 مىڭ تەڭگەنٸ جان قيناماي-اق تابادى. ۇستالىپ قالسا, وعان قولدانىلاتىن ايىپپۇل كٶلەمٸ 5 ايلىق ەسەپتٸك كٶرسەتكٸش. نەبەرٸ 12 مىڭ تەڭگە. زاڭسىز بيلەتپەن ۇستالعان جولاۋشى دا جاۋاپكەرشٸلٸككە تارتىلادى. بٸراق ونىڭ دا جازاسى ماردىمسىز. وسى سالادا ٶركەنيەتتٸ جٷيە قالىپتاستىرعان ەۋروپادا زاڭ مەيلٸنشە قاتال. اقشالاي جازانىڭ مٶلشەرٸ 1000 ەۋرو! ساراپشىلار بٸزدەگٸ ايىپپۇلدى بٸرنەشە ەسە ٶسٸرۋدٸ ۇسىنادى. ەگەر سولاي جاساسا, ورتادان پايدا تاۋىپ جٷرگەندەر اياعىن تارتار ەدٸ دەگەن پٸكٸردە.
ٶركەنيەتتٸ جٷيە دەمەكشٸ, باتىستا بيلەت ساۋداسىنىڭ ەكٸ تٷرٸ بار. Ticketmaster العاشقى ساتۋ الاڭى بولسا, Ticketmaster Resale دەپ اتالاتىن ماركەتپلەيستە ەكٸنشٸ رەت ساتۋعا بولادى. بٸراق قايتا ساتىلعان بيلەت ٷشٸن دە سالىق تٶلەۋگە تۋرا كەلەدٸ. بيلەت الىپساتارلىعى تەرٸستٸك كٶرشٸمٸز رەسەيدە دە ٶتكٸر پروبلەما بولىپ تۇر. بۇل ەلدە, ەسٸرەسە, تەاتر مەن كينوداعى زاڭسىز ساۋدانى اۋىزدىقتاۋ جايى كٶبٸرەك ايتىلۋدا. ٶيتكەنٸ مەسكەۋ تەاترلارىندا ساتىپ الىنعان بيلەتتٸ قايتا قابىلدامايدى. سوندىقتان ونىڭ يەسٸ ارزان باعاعا ٶتكٸزگەنٸنە قۋانادى. ال ونى قىمباتقا ساتاتىن الىپساتار بٸزدەگٸدەي سالىق تٶلەمەيدٸ. قازٸر وسى ەلدەگٸ تيٸستٸ مينيسترلٸك تاراپىنان بيلەت باعاسىنا قوسىپ ساتپاۋ, ايىپپۇل مٶلشەرٸن كٶبەيتۋدٸ كٶزدەيتٸن زاڭ جوباسى دايىندالىپ جاتقان كٶرٸنەدٸ.
جابايى ساۋدا جولاۋشى تاسىمالداۋشى كومپانيياعا قىپ-قىزىل زييان. سونىڭ كەسٸرٸنەن كەيدە ۆاگوندار تولماي قالادى. وسىدان بارىپ, جولاۋشى تاراپىنان اششى ەرٸ سىني پٸكٸردٸڭ ايتىلارى انىق. تەمٸرجول كومپانييالارى كٶپشٸلٸكتٸ تولعاندىرعان وسى تٷيٸندٸ ٶزدٸنٸنەن شەشە المايدى. سەبەبٸ, زاڭ بويىنشا تاسىمالداۋشى بۇل ٸسكە ارالاسا المايدى. ۆوكزالدا زاڭسىز بيلەت ساۋداسىن قىزدىرىپ جٷرگەندەردٸ جاۋاپقا تارتۋ قۇقىق قورعاۋ مەمكەمەلەرٸ مەن سالىق قىزمەتٸنٸڭ قۇزىرەتٸندە ەكەنٸن ەلگٸندە ايتىپ ٶتتٸك. ماماندار بۇل كەلەڭسٸزدٸكتٸ كٶشەدەگٸ جەنە قوعامدىق ورىندارداعى زاڭسىز ەرەكەتتەرمەن بٸرگە قاراستىرۋ قاجەت ەكەنٸن العا تارتادى.
پويىزدىڭ جۇرتقا قولايلى كٶلٸك ەكەنٸن ەسكەرسەك, بۇل مەسەلەنٸڭ وڭتايلى شەشٸمٸن تابۋ كەرەك-اق. بۇعان مەملەكەتتٸك مەكەمەلەرمەن قاتار حالىق قالاۋلىلارى, قوعامدىق ۇيىمدار اتسالىسا, قۇبا-قۇپ بولار ەدٸ.
ەبدٸماناپ كەڭەس
"جاس قازاق" گازەتٸ
