Alash balasy úshin Shyńǵys hannyń uly Joshy negizin salǵan, al Batý han qabyraǵasyn qalaǵan Altyn ordanyń orny bólek.
Saiyp kelgende, isi qazaq - álemge aian sol ordanyń murageri. Jalpy, Shyńǵys qaǵannyń uly men nemereleri turǵyzǵan, álemniń jartysyna óz ámirin júrgizgen Altyn orda jóninde áńgime kóp. Talai dúr dúnielerge negiz boldy, ózegi atandy. Alty million sharshy shaqyrym jerde (búgingi Resei, Ýkraina, Moldova, Qazaqstan jáne Kap taýynda) qonys tepken, eki jarym ǵasyr ómir súrgen Altyn orda talaidy dárgeiine kóshirdi. Qudiretti qaǵanatqa ainaldy. Dúnie tarihynda Altyn orda degen aty qaldy. Sol ordanyń ornyna tý tikken, shańyraq kótergen biz – qazaq. Sondyqtan onyń naqty murageri biz – alash jurty. Biraq sóz júzinde Altyn ordanyń muragerimiz dep ózimizdi ataǵanymyzben, soǵan sai eshqandai qam-qareket jasaǵan emespiz. Kerisinshe, osy ataqty ordanyń bir ǵana bólshegi retinde ǵana tanylǵan tatarlar Uly ordanyń 750 jyldyǵyn toilaǵaly jatqan kórinedi. Bul jóninde óziniń feisbýktaǵy paraqshasynda Amanǵali Ábýov bylai dep jazady: «Qazaqtyń rýhsyzdanyp, ótkeninen jerip, el bolýdan qalyp bara jatqanyn kórshilerimiz paidalanyp dańqty ótkenimizdi ielenýde. Moǵoldardyń imperiiasyn qurǵan Shyńǵys handy bertinde «mońǵol» degen ataýdy ielengen qazirgi Mońǵoliiadaǵy halyq aldy, al túbi bulǵarlar bolyp keletin, bertinde ǵana «tatar» ataýyn alǵan qazirgi Tatarstan – Altyn ordanyń muragerligin tartyp almaq».
Shyndyǵy sol, qazir ótken tarihty qaita qazyp, uly tulǵalardy, uly imperiialardy ózine tartyp jatqan jurt kóp. Ár ult ózin ózgege kórsetý úshin, maqtanysh úshin «Mine, bizdiń júrip ótken tarih. Biz qandai uly ult bolǵanbyz» degen lepes aitqysy keledi. Durys-aq. Máselen, ózbekter Aqsaq temirdi «jeke menshiktep» aldy. Monǵoldar úsh qainasa sorpasy qosylmaityn, tek túrki jurtyna tieseli Uly qaǵan Shyńǵysty «ata-babamyz» dep ielenip ketti. Tarihqa Shyńǵys han «muńǵyl» bolyp endi. Endi kelip tatarlar «Altyn ordanyń murageri bizbiz» demek. Altyn Ordanyń qabyrǵasyn qalaǵan Joshy men onyń uly Batý handy da kóp uzamai «tatar» dep tanýy múmkin. Al biz saqalymyzdy sipap, bir shette qala beretin siiaqtymyz…
Ainur Qazykenova
.jpg)