Prezidenttiń naýryz aiynda kóshe men eldi meken ataýlaryna kisi esimin berýdi ýaqytsha toqtatqany ShQO onomastikalyq komissiiasy, tilderdi damytý basqarmasy, qalalyq, aýdandyq mádeniet jáne tilderdi damytý bólimderi úshin taptyrmas jeleý boldy. Bul, bir jaǵynan, aýylǵa atasynyń, kóshege kókesiniń esimin berýdi kózdep arnaiy hat joldaýǵa qumar keletin «kúshtiler men tistilerdiń» josparyn kúl-talqan etken ońdy sheshim bolǵan shyǵar. Biraq ǵumyryn ultqa qyzmet etýge jumsap, sol jolda janyn pida etken tarihi tulǵalarymyzdy urpaqtyń tanyp-bilip ósýine kedergi keltiretinin de jasyrýǵa bolmas.
Keiingi úsh jylda shyǵys óńirinde 33 nysan men 57 kósheniń ataýy ózgergen eken. Al ótken jyly Kúrshim aýylyndaǵy Terekti aýyldyq okrýgi Marqakól bolyp ózgerse, Borodýliha aýdanynyń Lenin aýyldyq okrýgi Qunarly degen jańa ataýǵa ie bolypty. ShQO tilderdi damytý basqarmasynyń basshysy Aidyn Shaimardanovtyń aitýynsha, Óskemen qalasy, Besqaraǵai, Borodýliha aýdandarynan kósheler men eldi mekenderdiń ataýyn ózgertýge qatysty túsken ótinishter jetip-artylǵanymen, usynystardyń naqty dáleli bolǵan jaǵdaida ǵana onomastikalyq komissiia qarap, sheshim shyǵarady. Ázirge kóńilge toq sanaýǵa bolatyny – oblys mektepterindegi jańa ataýlar ǵana. Aitalyq, Óskemendegi №33 orta mektepke Abaidyń, №3 mektep-gimnaziiaǵa Shoqannyń, №1 orta mektepke Shákárimniń esimi berilse, №16 bilim oshaǵy ǵalym Z.Ahmetovtiń atymen atalady. Sondai-aq Ulan aýdanyndaǵy Blagodarnoe orta mektebine Ahmet Baitursynulynyń, Úrjar aýdanyndaǵy Krýpskaia atyndaǵy mektep-balabaqshaǵa Abylai hannyń esimi berilgen.
Munysy jón delik. Al eldi mekender men kóshe ataýlaryna kisi esimin berý prezident pármenimen ýaqytsha toqtatylǵan bolsa, endigide qaitpek kerek? «Baqsaq, baqa eken» degendei, atqarýshy bilik onyń ornyn toltyratyn jaqsy tásil taýypty: kóshe, eldi mekender «eskiliktiń qaldyǵynan» qutylǵysy keletin bolsa, patriottyq tárbie beretin jańa ataýlardy qabyldaýy tiis eken. Iaǵni kóshe attaryn aýystyrýdy qalasańyz, búginginiń talabyna sai «Máńgilik el», «Táýelsizdik», «Dostyq», «Birlik» siiaqty jalpyǵa birdei «quda da tynysh, qudaǵi da tynysh» bolatyn ataýlardy ǵana qabyldaýyńyzǵa týra keledi. Sóz joq, bul – keńestik júieniń aty ózgergenimen, zaty qalǵan bir kórinisi. «Táýelsizdik» ataýyna daýymyz joq, «Máńgilik el» prezident ideiasyn nasihattap turady delik. Biraq «Dostyq» pen «Birlik» keńestik dáýirden kele jatqan uǵymdar emes pe?! Astarynan Qazaqstan halqy Assambleiasy syǵalap tur demeseńiz, bul eki ataýdyń bálendei jańashyldyǵy shamaly, «eskini jamaǵannyń esi ketedi» degen máteldi eske túsirgennen ózge paidasy joq.
Osy turǵyda aitaiyq, sońǵy jyldary Semeidegi Lenin kóshesiniń ataýyn Álihan Bókeihannyń atyna aýystyrý prezidenttiń joǵaryda aitylǵan jarlyǵy shyqpai turyp birneshe márte kóterilgenimen, «baiaǵy jartas – sol jartas» kúiinde qalyp keledi. Bul týraly «Jas Alashta» da birneshe ret jazyldy. («Alash astanasynda Lenin «tiri tur». №20 (16206). 10.03.2017, «Semeidegi Lenin kóshesi qashan qulaidy?» №22 (16208). 16.03.2017) .
Qala ákimi Ermek Sálimov ótken jyldyń basyndaǵy esep berý jiynynda tap osy Lenin kóshesiniń Táýelsizdiktiń 25 jyldyǵyna orai, «Táýelsizdik kóshesi» bolyp ózgeretinin aityp, halyqtan súiinshi suraǵan bolatyn. Alaida ákim ótirik aitty ma, álde ony joǵary jaqtan bireý aldap, Sálimov soǵan senip qaldy ma, kim bilsin, kóshe eski ataýymen áli kúnge deiin ózgerissiz tur. Iaǵni ortalyq kóshede Álihan da joq, Táýelsizdik te joq, esesine Lenin ómir súrip jatyr. Eger burynnan bar kóshelerge patriottyq turǵyda jańa ataýlar berý qajet bolsa, Lenin kóshesine «Táýelsizdik» ataýynyń suranyp turǵanyn qalalyq ákimdik joqqa shyǵara almas. Aitpaqshy, Astanada jasalyp jatqan Álihan eskertkishiniń tap osy Lenin kóshesi kelip tireletin Jeńis saiabaǵynyń aldyna qoiylatyny naqty belgili bolyp otyr. Kóshe ataýyn adam atyna berý ýaqytsha toqtatylyp turǵanyn eskersek, taǵy da aitaiyq, Lenin Táýelsizdik kóshesine ózgeretin bolsa, naǵyz tarihi ádil sheshim osy bolmaq.
Dál osy Leninnen ózge, Frýnze, Krýpskaia, Shors, Morozov, Gagarin, Krasnoznamennaia sekildi keńestik dáýirden qalǵan kóshe attary qala ortalyǵynda kóz aldyńyzdan kólbeńdei jónelgende, «Máńgilik el» ideiasy týraly (kóshe ataýyna berý maqsatynda – avt.) oilaýǵa uialasyń. Eger jergilikti atqarýshy bilik prezident ideiasyn qoldaityn bolsa, onyń dálelin aldymen kósheler atyn osyǵan sáikes aýystyrýdan bastar edi.
ShQO tilderdi damytý basqarmasynyń basshysy A.Shaimardanovtyń sózine sensek, ult ziialylarynyń attary endigide jańa kósheler men jańa aýdandar paida bolsa ǵana beriletin kórinedi. Hosh, oǵan da keliselik. Oblys ákimi, úkimet músheleri Semeige joly túse qalsa, birden jańadan salynyp jatqan «Qaraǵaily» yqshamaýdanyna tartady. Ázirge bul jerde Nazarbaev ziiatkerlik mektebinen ózge nysandar, turǵyn úiler boi kótere qoiǵan joq. Biraq taiaý ýaqyttarda ǵimarattar, kópqabatty úiler qaz-qatar tizilip, jańa kósheler salyna bastaityny aian. Tap sol kezde jańa aýdandaǵy basty kóshelerden Álihan Bókeihan, Qazy Nurmuhameduly, Otynshy Áljanov, Álimhan Ermekovtiń esimderi kóz tartyp shyǵa kelse, semeilikterdiń bórkin aspanǵa ataryna kúmán joq. Tipti qala shetindegi Komsomol kóshesinde shańy shyǵyp jatqan Álihan atyndaǵy bir shaqyrymǵa da tolmaityn sholaq kósheniń bar ekenin kóldeneń tartyp, ortalyqqa qimaǵan qalalyq ákimdiktiń ult kóseminiń atyn qaita jańǵyrtýyna jol ashylar edi. Bul turǵyda ótken kúzde qalalyq máslihat sheshimimen birneshe kóshe ataýlaryn qaita ataǵan Astanany úlgi etýge bolady. Esildiń oń jaǵalaýynda 400 metr bolǵan Álihan Bókeihan kóshesi sol jaǵalaýǵa aýystyrylyp, 4823 metrge sozylyp shyǵa keldi. Semeide de nege tap osylai etpeske? Ortalyqtaǵy Lenin kóshesin «Táýelsizdik» ataýyna ózgertip, jańa yqshamaýdandaǵy jańa kósheniń birine Álihan Bókeihannyń esimin berse, eshkimniń talasy da, daýy da bolmaityny anyq.
Sátjan QASYMJANULY
Shyǵys Qazaqstan oblysy
"Jas Alash" gazeti
