پرەزيدەنتتٸڭ ناۋرىز ايىندا كٶشە مەن ەلدٸ مەكەن اتاۋلارىنا كٸسٸ ەسٸمٸن بەرۋدٸ ۋاقىتشا توقتاتقانى شقو ونوماستيكالىق كوميسسيياسى, تٸلدەردٸ دامىتۋ باسقارماسى, قالالىق, اۋداندىق مەدەنيەت جەنە تٸلدەردٸ دامىتۋ بٶلٸمدەرٸ ٷشٸن تاپتىرماس جەلەۋ بولدى. بۇل, بٸر جاعىنان, اۋىلعا اتاسىنىڭ, كٶشەگە كٶكەسٸنٸڭ ەسٸمٸن بەرۋدٸ كٶزدەپ ارنايى حات جولداۋعا قۇمار كەلەتٸن «كٷشتٸلەر مەن تٸستٸلەردٸڭ» جوسپارىن كٷل-تالقان ەتكەن وڭدى شەشٸم بولعان شىعار. بٸراق عۇمىرىن ۇلتقا قىزمەت ەتۋگە جۇمساپ, سول جولدا جانىن پيدا ەتكەن تاريحي تۇلعالارىمىزدى ۇرپاقتىڭ تانىپ-بٸلٸپ ٶسۋٸنە كەدەرگٸ كەلتٸرەتٸنٸن دە جاسىرۋعا بولماس.
كەيٸنگٸ ٷش جىلدا شىعىس ٶڭٸرٸندە 33 نىسان مەن 57 كٶشەنٸڭ اتاۋى ٶزگەرگەن ەكەن. ال ٶتكەن جىلى كٷرشٸم اۋىلىنداعى تەرەكتٸ اۋىلدىق وكرۋگٸ مارقاكٶل بولىپ ٶزگەرسە, بورودۋليحا اۋدانىنىڭ لەنين اۋىلدىق وكرۋگٸ قۇنارلى دەگەن جاڭا اتاۋعا يە بولىپتى. شقو تٸلدەردٸ دامىتۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى ايدىن شايماردانوۆتىڭ ايتۋىنشا, ٶسكەمەن قالاسى, بەسقاراعاي, بورودۋليحا اۋداندارىنان كٶشەلەر مەن ەلدٸ مەكەندەردٸڭ اتاۋىن ٶزگەرتۋگە قاتىستى تٷسكەن ٶتٸنٸشتەر جەتٸپ-ارتىلعانىمەن, ۇسىنىستاردىڭ ناقتى دەلەلٸ بولعان جاعدايدا عانا ونوماستيكالىق كوميسسييا قاراپ, شەشٸم شىعارادى. ەزٸرگە كٶڭٸلگە توق ساناۋعا بولاتىنى – وبلىس مەكتەپتەرٸندەگٸ جاڭا اتاۋلار عانا. ايتالىق, ٶسكەمەندەگٸ №33 ورتا مەكتەپكە ابايدىڭ, №3 مەكتەپ-گيمنازيياعا شوقاننىڭ, №1 ورتا مەكتەپكە شەكەرٸمنٸڭ ەسٸمٸ بەرٸلسە, №16 بٸلٸم وشاعى عالىم ز.احمەتوۆتٸڭ اتىمەن اتالادى. سونداي-اق ۇلان اۋدانىنداعى بلاگودارنوە ورتا مەكتەبٸنە احمەت بايتۇرسىنۇلىنىڭ, ٷرجار اۋدانىنداعى كرۋپسكايا اتىنداعى مەكتەپ-بالاباقشاعا ابىلاي حاننىڭ ەسٸمٸ بەرٸلگەن.
مۇنىسى جٶن دەلٸك. ال ەلدٸ مەكەندەر مەن كٶشە اتاۋلارىنا كٸسٸ ەسٸمٸن بەرۋ پرەزيدەنت پەرمەنٸمەن ۋاقىتشا توقتاتىلعان بولسا, ەندٸگٸدە قايتپەك كەرەك? «باقساق, باقا ەكەن» دەگەندەي, اتقارۋشى بيلٸك ونىڭ ورنىن تولتىراتىن جاقسى تەسٸل تاۋىپتى: كٶشە, ەلدٸ مەكەندەر «ەسكٸلٸكتٸڭ قالدىعىنان» قۇتىلعىسى كەلەتٸن بولسا, پاتريوتتىق تەربيە بەرەتٸن جاڭا اتاۋلاردى قابىلداۋى تيٸس ەكەن. ياعني كٶشە اتتارىن اۋىستىرۋدى قالاساڭىز, بٷگٸنگٸنٸڭ تالابىنا ساي «مەڭگٸلٸك ەل», «تەۋەلسٸزدٸك», «دوستىق», «بٸرلٸك» سيياقتى جالپىعا بٸردەي «قۇدا دا تىنىش, قۇداعي دا تىنىش» بولاتىن اتاۋلاردى عانا قابىلداۋىڭىزعا تۋرا كەلەدٸ. سٶز جوق, بۇل – كەڭەستٸك جٷيەنٸڭ اتى ٶزگەرگەنٸمەن, زاتى قالعان بٸر كٶرٸنٸسٸ. «تەۋەلسٸزدٸك» اتاۋىنا داۋىمىز جوق, «مەڭگٸلٸك ەل» پرەزيدەنت يدەياسىن ناسيحاتتاپ تۇرادى دەلٸك. بٸراق «دوستىق» پەن «بٸرلٸك» كەڭەستٸك دەۋٸردەن كەلە جاتقان ۇعىمدار ەمەس پە?! استارىنان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى سىعالاپ تۇر دەمەسەڭٸز, بۇل ەكٸ اتاۋدىڭ بەلەندەي جاڭاشىلدىعى شامالى, «ەسكٸنٸ جاماعاننىڭ ەسٸ كەتەدٸ» دەگەن مەتەلدٸ ەسكە تٷسٸرگەننەن ٶزگە پايداسى جوق.
وسى تۇرعىدا ايتايىق, سوڭعى جىلدارى سەمەيدەگٸ لەنين كٶشەسٸنٸڭ اتاۋىن ەليحان بٶكەيحاننىڭ اتىنا اۋىستىرۋ پرەزيدەنتتٸڭ جوعارىدا ايتىلعان جارلىعى شىقپاي تۇرىپ بٸرنەشە مەرتە كٶتەرٸلگەنٸمەن, «باياعى جارتاس – سول جارتاس» كٷيٸندە قالىپ كەلەدٸ. بۇل تۋرالى «جاس الاشتا» دا بٸرنەشە رەت جازىلدى. («الاش استاناسىندا لەنين «تٸرٸ تۇر». №20 (16206). 10.03.2017, «سەمەيدەگٸ لەنين كٶشەسٸ قاشان قۇلايدى?» №22 (16208). 16.03.2017) .
قالا ەكٸمٸ ەرمەك سەلٸموۆ ٶتكەن جىلدىڭ باسىنداعى ەسەپ بەرۋ جيىنىندا تاپ وسى لەنين كٶشەسٸنٸڭ تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ 25 جىلدىعىنا وراي, «تەۋەلسٸزدٸك كٶشەسٸ» بولىپ ٶزگەرەتٸنٸن ايتىپ, حالىقتان سٷيٸنشٸ سۇراعان بولاتىن. الايدا ەكٸم ٶتٸرٸك ايتتى ما, ەلدە ونى جوعارى جاقتان بٸرەۋ الداپ, سەلٸموۆ سوعان سەنٸپ قالدى ما, كٸم بٸلسٸن, كٶشە ەسكٸ اتاۋىمەن ەلٸ كٷنگە دەيٸن ٶزگەرٸسسٸز تۇر. ياعني ورتالىق كٶشەدە ەليحان دا جوق, تەۋەلسٸزدٸك تە جوق, ەسەسٸنە لەنين ٶمٸر سٷرٸپ جاتىر. ەگەر بۇرىننان بار كٶشەلەرگە پاتريوتتىق تۇرعىدا جاڭا اتاۋلار بەرۋ قاجەت بولسا, لەنين كٶشەسٸنە «تەۋەلسٸزدٸك» اتاۋىنىڭ سۇرانىپ تۇرعانىن قالالىق ەكٸمدٸك جوققا شىعارا الماس. ايتپاقشى, استانادا جاسالىپ جاتقان ەليحان ەسكەرتكٸشٸنٸڭ تاپ وسى لەنين كٶشەسٸ كەلٸپ تٸرەلەتٸن جەڭٸس ساياباعىنىڭ الدىنا قويىلاتىنى ناقتى بەلگٸلٸ بولىپ وتىر. كٶشە اتاۋىن ادام اتىنا بەرۋ ۋاقىتشا توقتاتىلىپ تۇرعانىن ەسكەرسەك, تاعى دا ايتايىق, لەنين تەۋەلسٸزدٸك كٶشەسٸنە ٶزگەرەتٸن بولسا, ناعىز تاريحي ەدٸل شەشٸم وسى بولماق.
دەل وسى لەنيننەن ٶزگە, فرۋنزە, كرۋپسكايا, ششورس, موروزوۆ, گاگارين, كراسنوزنامەننايا سەكٸلدٸ كەڭەستٸك دەۋٸردەن قالعان كٶشە اتتارى قالا ورتالىعىندا كٶز الدىڭىزدان كٶلبەڭدەي جٶنەلگەندە, «مەڭگٸلٸك ەل» يدەياسى تۋرالى (كٶشە اتاۋىنا بەرۋ ماقساتىندا – اۆت.) ويلاۋعا ۇيالاسىڭ. ەگەر جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى بيلٸك پرەزيدەنت يدەياسىن قولدايتىن بولسا, ونىڭ دەلەلٸن الدىمەن كٶشەلەر اتىن وسىعان سەيكەس اۋىستىرۋدان باستار ەدٸ.
شقو تٸلدەردٸ دامىتۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى ا.شايماردانوۆتىڭ سٶزٸنە سەنسەك, ۇلت زييالىلارىنىڭ اتتارى ەندٸگٸدە جاڭا كٶشەلەر مەن جاڭا اۋداندار پايدا بولسا عانا بەرٸلەتٸن كٶرٸنەدٸ. حوش, وعان دا كەلٸسەلٸك. وبلىس ەكٸمٸ, ٷكٸمەت مٷشەلەرٸ سەمەيگە جولى تٷسە قالسا, بٸردەن جاڭادان سالىنىپ جاتقان «قاراعايلى» ىقشاماۋدانىنا تارتادى. ەزٸرگە بۇل جەردە نازارباەۆ زيياتكەرلٸك مەكتەبٸنەن ٶزگە نىساندار, تۇرعىن ٷيلەر بوي كٶتەرە قويعان جوق. بٸراق تاياۋ ۋاقىتتاردا عيماراتتار, كٶپقاباتتى ٷيلەر قاز-قاتار تٸزٸلٸپ, جاڭا كٶشەلەر سالىنا باستايتىنى ايان. تاپ سول كەزدە جاڭا اۋدانداعى باستى كٶشەلەردەن ەليحان بٶكەيحان, قازى نۇرمۇحامەدۇلى, وتىنشى ەلجانوۆ, ەلٸمحان ەرمەكوۆتٸڭ ەسٸمدەرٸ كٶز تارتىپ شىعا كەلسە, سەمەيلٸكتەردٸڭ بٶركٸن اسپانعا اتارىنا كٷمەن جوق. تٸپتٸ قالا شەتٸندەگٸ كومسومول كٶشەسٸندە شاڭى شىعىپ جاتقان ەليحان اتىنداعى بٸر شاقىرىمعا دا تولمايتىن شولاق كٶشەنٸڭ بار ەكەنٸن كٶلدەنەڭ تارتىپ, ورتالىققا قيماعان قالالىق ەكٸمدٸكتٸڭ ۇلت كٶسەمٸنٸڭ اتىن قايتا جاڭعىرتۋىنا جول اشىلار ەدٸ. بۇل تۇرعىدا ٶتكەن كٷزدە قالالىق مەسليحات شەشٸمٸمەن بٸرنەشە كٶشە اتاۋلارىن قايتا اتاعان استانانى ٷلگٸ ەتۋگە بولادى. ەسٸلدٸڭ وڭ جاعالاۋىندا 400 مەتر بولعان ەليحان بٶكەيحان كٶشەسٸ سول جاعالاۋعا اۋىستىرىلىپ, 4823 مەترگە سوزىلىپ شىعا كەلدٸ. سەمەيدە دە نەگە تاپ وسىلاي ەتپەسكە? ورتالىقتاعى لەنين كٶشەسٸن «تەۋەلسٸزدٸك» اتاۋىنا ٶزگەرتٸپ, جاڭا ىقشاماۋدانداعى جاڭا كٶشەنٸڭ بٸرٸنە ەليحان بٶكەيحاننىڭ ەسٸمٸن بەرسە, ەشكٸمنٸڭ تالاسى دا, داۋى دا بولمايتىنى انىق.
سەتجان قاسىمجانۇلى
شىعىس قازاقستان وبلىسى
"جاس الاش" گازەتٸ
