Qytai aýmaǵyndaǵy Henan provintsiiasynda arheologtar ejelgi zirattan daos mifterinde aty atalatyn, ańyzǵa ainalǵan «ólmestiń sýsynyn» tapqan.
Batys Han áýletiniń (b.z. d. 202 j. - b. z. d. 8 j.) beiitinen ótken jyldyń qazan aiynda 3,5 litrlik qumyra tabylǵan. Al ishinde sharaptyń jeńil iisi bar suiyqtyq bolǵan. Alaida, sýsynǵa júrgizilgen zertteý onyń Úndi selitrasy men kvas tas eritindisiniń qospasy ekenin kórsetti. Qazba jetekshisi Pan Fýshen aitqandai, bul zattar «ómir eliksiriniń» negizgi qospalary retinde ejelgi daos ádebietinde sipattalǵan.
«Bul – Qytaida miftik «ómir eliksirin» tabýdyń alǵashqy oqiǵasy», dedi Loian mádeni relikviialar jáne arheologiia institýtynyń basshysy Shi Tszianchjen. «Bul – máńgilik ómir jáne Qytai órkenietiniń jalpy evoliýtsiiasy týraly ejelgi qytailyqtardyń túsinikterin zertteýge kómektesetin úlken qundylyq», dedi ol.
Bul qumyradan basqa kólemi 210 sharshy metr bolatyn qorymda qola artefaktiler, sondai-aq túrli saz ydystary men nefritti áshekeiler tabyldy. Zirattaǵy Qytai aqsúiekteriniń súiekteri de jaqsy saqtalǵan.
Ómir eliksiri
Eki myń jyl boiy saqtalǵan eliksir sál sarǵysh reńkti, móldir suiyqtyq siiaqty kórinedi. Alǵashqy kezde arheologtar ony sharapqa uqsatqany tegin emes. Ejelgi qorymdardan kúrish jáne dánderden jasalǵan sharap ydystaryn tabýǵa bolady. Sýsyndy shyny ydysqa quiyp, onyń quramyn zerttegende, sharap emes, kalii nitraty men alýnit qospasy ekeni anyqtalǵan.
Qazir kalii nitraty ónerkásipte feierverkter men tyńaitqyshtar óndirý úshin keńinen qoldanylady. Mundai sýsyndy kóptegen kóne mádenietterden tabýǵa bolady. Ejelgi qytai nusqasynda onyń quramyna altyn, synap, myshiak jáne basqa da jeýge jaramsyz, tipti, ýly zattar qosqan.
Degenmen, ǵalymdardyń aitýynsha, adamdardyń bul eliksirdi shyn máninde ishken-ishpegeni belgisiz. Ol jerleý rásiminiń bir bóligi ǵana bolýy múmkin.
Saltanat ShYNÁDIL
