قىتاي اۋماعىنداعى حەنان پروۆينتسيياسىندا ارحەولوگتار ەجەلگٸ زيراتتان داوس ميفتەرٸندە اتى اتالاتىن, اڭىزعا اينالعان «ٶلمەستٸڭ سۋسىنىن» تاپقان.
باتىس حان ەۋلەتٸنٸڭ (ب.ز. د. 202 ج. - ب. ز. د. 8 ج.) بەيٸتٸنەن ٶتكەن جىلدىڭ قازان ايىندا 3,5 ليترلٸك قۇمىرا تابىلعان. ال ٸشٸندە شاراپتىڭ جەڭٸل يٸسٸ بار سۇيىقتىق بولعان. الايدا, سۋسىنعا جٷرگٸزٸلگەن زەرتتەۋ ونىڭ ٷندٸ سەليتراسى مەن كۆاس تاس ەرٸتٸندٸسٸنٸڭ قوسپاسى ەكەنٸن كٶرسەتتٸ. قازبا جەتەكشٸسٸ پان فۋشەن ايتقانداي, بۇل زاتتار «ٶمٸر ەليكسيرٸنٸڭ» نەگٸزگٸ قوسپالارى رەتٸندە ەجەلگٸ داوس ەدەبيەتٸندە سيپاتتالعان.
«بۇل – قىتايدا ميفتٸك «ٶمٸر ەليكسيرٸن» تابۋدىڭ العاشقى وقيعاسى», دەدٸ لويان مەدەني رەليكۆييالار جەنە ارحەولوگييا ينستيتۋتىنىڭ باسشىسى شي تسزيانچجەن. «بۇل – مەڭگٸلٸك ٶمٸر جەنە قىتاي ٶركەنيەتٸنٸڭ جالپى ەۆوليۋتسيياسى تۋرالى ەجەلگٸ قىتايلىقتاردىڭ تٷسٸنٸكتەرٸن زەرتتەۋگە كٶمەكتەسەتٸن ٷلكەن قۇندىلىق», دەدٸ ول.
بۇل قۇمىرادان باسقا كٶلەمٸ 210 شارشى مەتر بولاتىن قورىمدا قولا ارتەفاكتٸلەر, سونداي-اق تٷرلٸ ساز ىدىستارى مەن نەفريتتٸ ەشەكەيلەر تابىلدى. زيراتتاعى قىتاي اقسٷيەكتەرٸنٸڭ سٷيەكتەرٸ دە جاقسى ساقتالعان.
ٶمٸر ەليكسيرٸ
ەكٸ مىڭ جىل بويى ساقتالعان ەليكسير سەل سارعىش رەڭكتٸ, مٶلدٸر سۇيىقتىق سيياقتى كٶرٸنەدٸ. العاشقى كەزدە ارحەولوگتار ونى شاراپقا ۇقساتقانى تەگٸن ەمەس. ەجەلگٸ قورىمداردان كٷرٸش جەنە دەندەردەن جاسالعان شاراپ ىدىستارىن تابۋعا بولادى. سۋسىندى شىنى ىدىسقا قۇيىپ, ونىڭ قۇرامىن زەرتتەگەندە, شاراپ ەمەس, كاليي نيتراتى مەن الۋنيت قوسپاسى ەكەنٸ انىقتالعان.
قازٸر كاليي نيتراتى ٶنەركەسٸپتە فەيەرۆەركتەر مەن تىڭايتقىشتار ٶندٸرۋ ٷشٸن كەڭٸنەن قولدانىلادى. مۇنداي سۋسىندى كٶپتەگەن كٶنە مەدەنيەتتەردەن تابۋعا بولادى. ەجەلگٸ قىتاي نۇسقاسىندا ونىڭ قۇرامىنا التىن, سىناپ, مىشياك جەنە باسقا دا جەۋگە جارامسىز, تٸپتٸ, ۋلى زاتتار قوسقان.
دەگەنمەن, عالىمداردىڭ ايتۋىنشا, ادامداردىڭ بۇل ەليكسيردٸ شىن مەنٸندە ٸشكەن-ٸشپەگەنٸ بەلگٸسٸز. ول جەرلەۋ رەسٸمٸنٸڭ بٸر بٶلٸگٸ عانا بولۋى مٷمكٸن.
سالتانات شىنەدٸل
