Premer-Ministr Asqar Maminniń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda QR Ulttyq Banikiniń tóraǵasy Erbolat Dosaev QR 2020 jylǵy qańtar-shildedegi áleýmettik-ekonomikalyq damýynyń qorytyndysy jáne respýblikalyq biýdjettiń atqarylýy týraly baiandama jasady, dep habarlaidy "Ult aqparat".
Dosaev atap ótkendei, koronavirýs pandemiiasynyń saldary damyǵan jáne damýshy elder ekonomikasynyń rekordtyq tómendeýine alyp keldi. Aǵymdaǵy jylǵy ekinshi toqsanda AQSh-tyń IJÓ ótken toqsanǵa qaraǵanda 9,5%-ǵa, Eýroodaqta - 14,4%-ǵa, onyń ishinde Ispaniiada - 18,5%-ǵa, Germaniiada - 10,1%-ǵa tómendedi, bul eki el úshin toqsandyq esepteýler tarihyndaǵy eń tómengi mán bolyp tabylady.
Dúniejúzilik Banktiń baǵalaýy boiynsha, álemdik ekonomika Ekinshi dúniejúzilik soǵystan keiingi eń tereń quldyraýǵa tap boldy, ol aǵymdaǵy jyldyń sońyna qarai 5,2%-ǵa tómendeýi múmkin.
«Soǵan qaramastan, álemniń iri ekonomikalary biznes pen halyqty qoldaýǵa arnalǵan aýqymdy memlekettik shyǵyndar esebinen álemdik ekonomikanyń quldyraýdan ótýi men jandana bastaýy týraly málimdeýde. Qytai, Eýroodaq elderi jáne AQSh-tyń ónerkásiptegi iskerlik belsendilik kósetkishteri aitarlyqtai jaqsarǵany tirkeldi. Global Manufacturing PMI indeksi 2020 jylǵy qańtardan bastap alǵash ret oń aimaqqa ótip, 50,3 tarmaqqa jetti», — dedi Dosaev.
Ekonomikalardyń birtindep qalpyna kelýi jáne energiia resýrstaryn tutynýdyń ósýi aiasynda aǵymdaǵy jylǵy shildede munai baǵasy bir barrel úshin $41,2-dan $43,3 deiin 5,2%-ǵa ósti.
Bul rette álemdik ekonomikanyń qalpyna kelýine qaramastan, álemde koronavirýstyń ekinshi tolqynynyń qaýpi saqtalýda. Aǵymdaǵy jylǵy shildede koronavirýs taralýynyń ósýine bailanysty syrtqy naryqtarda belgisizdik ósti. Bul investorlardyń ekonomikalyq perspektivalarǵa qatysty alańdaýshylyǵyn arttyrdy jáne altyn siiaqty qorǵanys aktivteri qunynyń ósýine, sondai-aq damýshy elder valiýtalarynyń álsireýine alyp keldi.
Qazaqstanda iskerlik belsendilik indeksi aǵymdaǵy jylǵy maýsymda 46,8 tarmaqqa deiin qalpyna kelgennen keiin, engizilgen karantindik shekteýler aiasynda aǵymdaǵy jylǵy shildede 44,7 tarmaqqa deiin tómendedi, bul qyzmet kórsetý salasyndaǵy belsendiliktiń qysqarýyna bailanysty.
«Jedel derekter boiynsha, 2020 jylǵy birinshi jartyjyldyq qorytyndysy boiynsha Qazaqstannyń JIÓ Ulttyq Banktiń boljamyna sáikes -1,5%-ben salystyrǵanda, jyldyq mánde 1,8%-ǵa qysqardy, bul qyzmet kórsetý sektoryndaǵy, atap aitqanda saýda men kólik sektoryndaǵy tereń quldyraýǵa bailanysty boldy. Osyǵan orai, infliatsiialyq kútýlerdiń turaqtanýyn eskere otyryp, Ulttyq Bank aǵymdaǵy jylǵy 20 shildede Qazaqstan ekonomikasynyń ósýin qalpyna keltirýdi qoldaý úshin paiyzdyq dálizdi +/- 1,5 paiyzdyq tarmaqqa deiin tarylta otyryp, bazalyq stavkany 9,0%-ǵa deiin tómendetti», — dedi Dosaev.
Jyldyq infliatsiia aǵymdaǵy jylǵy shildede 7,1% qurap, Ulttyq Banktiń boljamdaryna sáikes qalyptasady. Azyq-túlik taýarlary baǵasynyń jyldyq ósýi 11,3% boldy jáne infliatsiiaǵa negizgi úlesti qosýyn jalǵastyrýda. Nan-toqash ónimderi men jarmalarda, jemis-kókónis ónimderinde ósýdiń barynsha joǵary qarqyny saqtalýda, bul rette et jáne et ónimderi baǵasynyń ósý qarqyny birshama baiaýlady.
Azyq-túlikke jatpaityn taýarlar baǵasynyń jyldyq ósýi janar-jaǵar mai baǵasynyń tómendeýi aiasynda 5,4% deńgeiinde saqtaldy. Tótenshe jaǵdai kezinde kommýnaldyq qyzmet tarifterin ýaqytsha tómendetý áseriniń birtindep joiylýy aiasynda aqyly kórsetiletin qyzmet baǵasynyń jyldyq ósýi 3,0%-dan shildede 3,2%-ǵa deiin artty. Retteletin kommýnaldyq qyzmetterdiń tarifteri aǵymdaǵy jylǵy shildede 0,9%-ǵa ósti.
Kelesi ailarda jyldyq infliatsiianyń 2020 jyldyń sońyna deiin 8-8,5% boljamdy traektoriiasy sheńberinde budan ári jyldamdai túsýi kútiledi.
«Ulttyq Bank jumysynyń basym baǵyttarynyń biri artyq ótimdilikti ekonomikadaǵy qajettilikke qaita baǵyttaý bolyp tabylady. Ol úshin ótken jyldan bastap Ulttyq Bank Qarjy ministrligimen birlesip uzaq merzimdi qaǵazdar shyǵarylym sanyn qysqartý kezinde memlekettik baǵaly qaǵazdardyń (MBQ) orta merzimdi segmenttegi usynysyn ulǵaitý boiynsha belsendi jumys júrgizýde», — dedi Dosaev.
Úilestirilgen jumys nátijesinde Ulttyq Banktiń qysqa merzimdi nottarynan Qarjy minstrliginiń memlekettik qaǵazdaryna ótimdilikti qaita teńdestirý jumysy júrgizilýde. Aǵymdaǵy jylǵy mamyrdan bastap Qarjy ministrligi 3 jylǵa deiingi merzimi bar qysqa merzimdi MBQ shyǵara bastady. Óz kezeginde, Ulttyq Bank aǵymdaǵy jylǵy shildeden bastap 1 jyldyq merzimi bar nottar shyǵarylymyn toqtatty, bul Qarjy ministrliginiń tiisti MBQ satyp alýǵa investorlardyń múddesin yntalandyrady.
Nátijesinde aǵymdaǵy jylǵy shildede Ulttyq Banktiń qysqa merzimdi nottarynyń kólemi 2,8 trln teńgege deiin 13,5%-ǵa tómendedi. Aǵymdaǵy jylǵy 21 aqpandaǵy eń joǵary mánmen salystyrǵanda tómendeý 31,6%, jyl basynan bastap – 16,9% qurady.
Bir mezgilde Qarjy ministrligi obligatsiialarynyń shyǵarylymy kóleminiń ulǵaiýy oryn aldy. Qarjy ministrliginiń MBQ kólemi aǵymdaǵy jyldyń basynan bastap 8,2 trln teńgeden 9,8 trln teńgege deiin 19,9%-ǵa ulǵaidy.
Ulttyq Banktiń usynysy boiynsha Qarjy ministrligi 1 jyldan 3 jylǵa deiingi barynsha talap etiletin óteý merzimi bar MBQ shyǵarylymy josparyn 1 trln teńge somasyna jańartty.
Keiinnen kiristilik qisyǵyn qalyptastyryp, qazaqstandyq MBQ-ny damýshy elderdiń halyqaralyq indeksterine engize otyryp, MBQ naryǵyn odan ári damytý investorlardy tartýǵa, qarjy naryǵyn damytýǵa jáne biýdjet tapshylyǵyn qarjylandyrý kózderin ártaraptandyra otyryp, ekonomikany turaqtandyrýǵa járdemdesetin bolady.
Ulttyq Bank tóraǵasy atap ótkendei, investorlardyń koronavirýstyń ekinshi tolqynynan alańdaýshylyǵynyń ósýine bailanysty damýshy elder valiýtalarynyń jalpy álsireý úrdisi saqtalýda.
«Aǵymdaǵy jylǵy maýsymnyń sońynan 10 tamyz aralyǵyndaǵy kezeńde túrik lirasy 6,9%-ǵa, Indoneziia rýpiiasy – 3%-ǵa, Argentina pesosy – 3,3%-ǵa arzandady. Jalpy úrdis aiasynda Resei rýbli de 3,6%-ǵa álsiredi, buǵan biýdjettik ereje sheńberinde Resei Federatsiiasy Ortalyq Bankiniń valiýtasyn satýdyń tómendeýi, negizgi stavka tómendegennen keiin investorlardyń federaldyq qaryz obligatsiialarynan shyǵýy, sondai-aq investorlar alǵan Resei kompaniialary dividendteriniń valiýtasyna konvertatsiialaý yqpal etti», — dedi Dosaev.
Damýshy elder valiýtalarynyń álsireýi aiasynda teńgeniń aiyrbastaý baǵamy aǵymdaǵy jylǵy shildeden bastap aǵymdaǵy jylǵy 10 tamyzdaǵy jaǵdai boiynsha bir AQSh dollary úshin 404,07 teńgeden 418,31 teńgege deiin 3,5%-ǵa álsiredi.
Teńgeniń álsireýi bir barrel úshin $40-tan joǵary deńgeide tirkelgen munai baǵasyn belgileýmen tejeledi. 7 tamyzda munai baǵasy munai qorynyń tómendeýi jáne OPEK+ mámilesiniń saqtalýy aiasynda bir barrel úshin $44,4 deńgeiinde bekidi.
Respýblikalyq biýdjetke kepildik berilgen transfertti bólý maqsatynda Ulttyq qor aktivterin konvertatsiialaý, sondai-aq kvazimemlekettik sektor kompaniialarynyń eksporttyq valiýtalyq túsiminiń bir bóligin mindetti satý jónindegi uzartylǵan sharalar ulttyq valiýtaǵa ishki qoldaý kórsetti.
Aldyn ala baǵalaý boiynsha, tólem balansynyń aǵymdaǵy shoty aǵymdaǵy jylǵy 1 jartyjyldyq úshin tikelei investorlarǵa tólenetin kiristerdiń 3,5 ese azaiýy esebinen $1,2 mlrd profitsitimen qalyptasty.
Saýda balansynyń profitsiti 2019 jylǵy 1 jartyjyldyqpen salystyrǵanda $9,9 mlrd deiin 12,3%-ǵa tómendedi. Taýarlar eksporty 10,7%-ǵa nemese $3,1 mlrd qysqardy, bul kelisimsharttarttyq baǵalardyń tómendeýi esebinen munai men gaz kondensaty eksportynyń 8,5%-ǵa nemese $1,4 mlrd tómendeýine bailanysty boldy.
Taýarlar importy investitsiialyq taýarlardy ákelýdiń 15,8%-ǵa nemese $1,1 mlrd qysqarýy nátijesinde 9,7%-ǵa nemese $1,7 mlrd qysqardy.
Jalpy alǵanda, aǵymdaǵy jylǵy 1 jartyjyldyqta tólem balansynyń aǵymdaǵy shotynyń profitsiti munaidyń salystyrmaly túrde joǵary baǵasyna jáne jyl basynda ony jetkizýdiń ósýine, sondai-aq tikelei investorlar kiristeriniń aitarlyqtai tómendeýine bailanysty boldy. Jyldyń ekinshi jartysynda mundai yqpal etý toqtaidy jáne bizdiń boljam boiynsha aǵymdaǵy jyldyń qorytyndysy boiynsha tólem balansynyń tapshylyǵyna alyp keledi.
Aldyn ala derekter boiynsha aǵymdaǵy jylǵy shildeniń sońynda halyqaralyq jalpy rezervter 3,2%-ǵa ulǵaiyp, $93,5 mlrd qurady.
Ulttyq Banktiń altynvaliýta rezervteri aǵymdaǵy jylǵy shildede, eń aldymen, altyn baǵasynyń ósýine bailanysty $35,3 mlrd deiin 7,3%-ǵa nemese $2,4 mlrd ulǵaidy.
Ulttyq qordyń aktivteri aǵymdaǵy jylǵy shildede $1,6 mlrd somasynda alǵan investitsiialyq kiris esebinen bir aida $0,5 mlrd (+0,9%) ulǵaiyp, $58,2 mlrd qurady, bul rette kepildi transfert bólý maqsatynda Ulttyq qordyń aktivterin $1,1 mlrd konvertatsiialaý júzege asyryldy.
Aǵymdaǵy jylǵy maýsymnyń sońynda bank júiesindegi depozitter teńgedegi salymdardyń ósýi esebinen jyl basynan beri 4,4%-ǵa nemese 846 mlrd teńgege ulǵaiyp, 19,9 trln teńge boldy.
Ulttyq valiýtadaǵy salymdar 11,9 trln teńgege deiin 10,2%-ǵa (nemese 1 104 mlrd teńgege) ósti. Valiýtalyq salymdar aǵymdaǵy jylǵy maýsymnyń sońynda 3,1%-ǵa (nemese 258 mlrd teńgege) azaiyp, 7,9 trln teńge boldy.
Nátijesinde depozitterdiń dollarlaný deńgeii aǵymdaǵy jylǵy maýsymda 40%-ǵa deiin tómendedi (2019 jylǵy jeltoqsanda 43,1%).
Jyl basynan beri ekonomikaǵa beriletin kreditter uzaq merzimdi kreditterdiń 11,9 trln teńgege deiin 0,4%-ǵa nemese 52,4 mlrd teńgege ósýi nátijesinde aǵymdaǵy jylǵy maýsymnyń sońynda 13,9 trln teńgege deiin 0,4%-ǵa ulǵaidy. Qysqa merzimdi kreditter 2,1 trln teńgege deiin 9,8 mlrd teńgege nemese 0,5%-ǵa shamaly ósti. Bul rette, iskerlik belsendiliktiń báseńdeýi aiasynda ekonomikany kreditteýdiń ósý qarqynynyń baiaýlaǵany baiqalady.
Zańdy tulǵalardyń teńgedegi kreditteri boiynsha stavka aǵymdaǵy jylǵy mamyrdaǵy 11,4%-dan aǵymdaǵy jylǵy maýsymda 11%-ǵa deiin, qysqa merzimdi kreditter boiynsha – 11%-ǵa deiin, uzaq merzimdi kreditter boiynsha stavka 11,1%-ǵa deiin tómendedi.
2020 jylǵy shildede bazalyq stavkany tómendetý kreditter qunyn azaitýǵa jáne bank júiesinde ósip kele jatqan kredittik táýekelderdi óteýge múmkindik beredi, sondai-aq Qazaqstan ekonomikasyn qalpyna keltirý protsesin qoldaidy.
Ekonomikany qoldaý sheńberinde Memleket basshysynyń daǵdarysqa qarsy bastamalaryn iske asyrý jalǵasýda.
1. «Qarapaiym zattar ekonomikasy» baǵdarlamasy boiynsha aǵymdaǵy jylǵy 7 tamyzdaǵy jaǵdai boiynsha bankter jalpy somasy 454,3 mlrd teńgege 618 ótinimdi maquldap, 266,6 mlrd teńge somasyna 536 qaryz berdi.
2. Tótenshe jaǵdaidyń engizilýinen zardap shekken shaǵyn jáne orta biznes (ShOB) sýbektilerin jeńildikpen kreditteý baǵdarlamasy boiynsha aǵymdaǵy jylǵy 6 tamyzǵa kásipkerler 535,9 mlrd teńge somasyna 2 207 ótinim berdi, 341,4 mlrd teńgege 1 279 ótinim berildi.
Sonymen qatar, E. Dosaev «7-20-25» baǵdarlamasy boiynsha aǵymdaǵy jylǵy 6 tamyzǵa 240,7 mlrd teńgege 20 693 ótinim maquldanǵanyn, onyń ishinde 199,3 mlrd teńge somasyna 16 868 qaryz berilgenin aitty.
«Baspana Hit» naryqtyq ipotekalyq baǵdarlama boiynsha aǵymdaǵy jylǵy 6 tamyzdaǵy jaǵdai boiynsha 296,4 mlrd teńge somasyna 34 904 ótinim maquldandy, 235,6 mlrd teńgege 28 347 qaryz berildi.
