پرەمەر-مينيستر اسقار ماميننٸڭ تٶراعالىعىمەن ٶتكەن ٷكٸمەت وتىرىسىندا قر ۇلتتىق بانٸكٸنٸڭ تٶراعاسى ەربولات دوساەۆ قر 2020 جىلعى قاڭتار-شٸلدەدەگٸ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ قورىتىندىسى جەنە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتٸڭ اتقارىلۋى تۋرالى بايانداما جاسادى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".
دوساەۆ اتاپ ٶتكەندەي, كوروناۆيرۋس پاندەميياسىنىڭ سالدارى دامىعان جەنە دامۋشى ەلدەر ەكونوميكاسىنىڭ رەكوردتىق تٶمەندەۋٸنە الىپ كەلدٸ. اعىمداعى جىلعى ەكٸنشٸ توقساندا اقش-تىڭ ٸجٶ ٶتكەن توقسانعا قاراعاندا 9,5%-عا, ەۋرووداقتا - 14,4%-عا, ونىڭ ٸشٸندە يسپانييادا - 18,5%-عا, گەرمانييادا - 10,1%-عا تٶمەندەدٸ, بۇل ەكٸ ەل ٷشٸن توقساندىق ەسەپتەۋلەر تاريحىنداعى ەڭ تٶمەنگٸ مەن بولىپ تابىلادى.
دٷنيەجٷزٸلٸك بانكتٸڭ باعالاۋى بويىنشا, ەلەمدٸك ەكونوميكا ەكٸنشٸ دٷنيەجٷزٸلٸك سوعىستان كەيٸنگٸ ەڭ تەرەڭ قۇلدىراۋعا تاپ بولدى, ول اعىمداعى جىلدىڭ سوڭىنا قاراي 5,2%-عا تٶمەندەۋٸ مٷمكٸن.
«سوعان قاراماستان, ەلەمنٸڭ ٸرٸ ەكونوميكالارى بيزنەس پەن حالىقتى قولداۋعا ارنالعان اۋقىمدى مەملەكەتتٸك شىعىندار ەسەبٸنەن ەلەمدٸك ەكونوميكانىڭ قۇلدىراۋدان ٶتۋٸ مەن جاندانا باستاۋى تۋرالى مەلٸمدەۋدە. قىتاي, ەۋرووداق ەلدەرٸ جەنە اقش-تىڭ ٶنەركەسٸپتەگٸ ٸسكەرلٸك بەلسەندٸلٸك كٶسەتكٸشتەرٸ ايتارلىقتاي جاقسارعانى تٸركەلدٸ. Global Manufacturing PMI يندەكسٸ 2020 جىلعى قاڭتاردان باستاپ العاش رەت وڭ ايماققا ٶتٸپ, 50,3 تارماققا جەتتٸ», — دەدٸ دوساەۆ.
ەكونوميكالاردىڭ بٸرتٸندەپ قالپىنا كەلۋٸ جەنە ەنەرگييا رەسۋرستارىن تۇتىنۋدىڭ ٶسۋٸ اياسىندا اعىمداعى جىلعى شٸلدەدە مۇناي باعاسى بٸر باررەل ٷشٸن $41,2-دان $43,3 دەيٸن 5,2%-عا ٶستٸ.
بۇل رەتتە ەلەمدٸك ەكونوميكانىڭ قالپىنا كەلۋٸنە قاراماستان, ەلەمدە كوروناۆيرۋستىڭ ەكٸنشٸ تولقىنىنىڭ قاۋپٸ ساقتالۋدا. اعىمداعى جىلعى شٸلدەدە كوروناۆيرۋس تارالۋىنىڭ ٶسۋٸنە بايلانىستى سىرتقى نارىقتاردا بەلگٸسٸزدٸك ٶستٸ. بۇل ينۆەستورلاردىڭ ەكونوميكالىق پەرسپەكتيۆالارعا قاتىستى الاڭداۋشىلىعىن ارتتىردى جەنە التىن سيياقتى قورعانىس اكتيۆتەرٸ قۇنىنىڭ ٶسۋٸنە, سونداي-اق دامۋشى ەلدەر ۆاليۋتالارىنىڭ ەلسٸرەۋٸنە الىپ كەلدٸ.
قازاقستاندا ٸسكەرلٸك بەلسەندٸلٸك يندەكسٸ اعىمداعى جىلعى ماۋسىمدا 46,8 تارماققا دەيٸن قالپىنا كەلگەننەن كەيٸن, ەنگٸزٸلگەن كارانتيندٸك شەكتەۋلەر اياسىندا اعىمداعى جىلعى شٸلدەدە 44,7 تارماققا دەيٸن تٶمەندەدٸ, بۇل قىزمەت كٶرسەتۋ سالاسىنداعى بەلسەندٸلٸكتٸڭ قىسقارۋىنا بايلانىستى.
«جەدەل دەرەكتەر بويىنشا, 2020 جىلعى بٸرٸنشٸ جارتىجىلدىق قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستاننىڭ جٸٶ ۇلتتىق بانكتٸڭ بولجامىنا سەيكەس -1,5%-بەن سالىستىرعاندا, جىلدىق مەندە 1,8%-عا قىسقاردى, بۇل قىزمەت كٶرسەتۋ سەكتورىنداعى, اتاپ ايتقاندا ساۋدا مەن كٶلٸك سەكتورىنداعى تەرەڭ قۇلدىراۋعا بايلانىستى بولدى. وسىعان وراي, ينفلياتسييالىق كٷتۋلەردٸڭ تۇراقتانۋىن ەسكەرە وتىرىپ, ۇلتتىق بانك اعىمداعى جىلعى 20 شٸلدەدە قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ ٶسۋٸن قالپىنا كەلتٸرۋدٸ قولداۋ ٷشٸن پايىزدىق دەلٸزدٸ +/- 1,5 پايىزدىق تارماققا دەيٸن تارىلتا وتىرىپ, بازالىق ستاۆكانى 9,0%-عا دەيٸن تٶمەندەتتٸ», — دەدٸ دوساەۆ.
جىلدىق ينفلياتسييا اعىمداعى جىلعى شٸلدەدە 7,1% قۇراپ, ۇلتتىق بانكتٸڭ بولجامدارىنا سەيكەس قالىپتاسادى. ازىق-تٷلٸك تاۋارلارى باعاسىنىڭ جىلدىق ٶسۋٸ 11,3% بولدى جەنە ينفلياتسيياعا نەگٸزگٸ ٷلەستٸ قوسۋىن جالعاستىرۋدا. نان-توقاش ٶنٸمدەرٸ مەن جارمالاردا, جەمٸس-كٶكٶنٸس ٶنٸمدەرٸندە ٶسۋدٸڭ بارىنشا جوعارى قارقىنى ساقتالۋدا, بۇل رەتتە ەت جەنە ەت ٶنٸمدەرٸ باعاسىنىڭ ٶسۋ قارقىنى بٸرشاما باياۋلادى.
ازىق-تٷلٸككە جاتپايتىن تاۋارلار باعاسىنىڭ جىلدىق ٶسۋٸ جانار-جاعار ماي باعاسىنىڭ تٶمەندەۋٸ اياسىندا 5,4% دەڭگەيٸندە ساقتالدى. تٶتەنشە جاعداي كەزٸندە كوممۋنالدىق قىزمەت تاريفتەرٸن ۋاقىتشا تٶمەندەتۋ ەسەرٸنٸڭ بٸرتٸندەپ جويىلۋى اياسىندا اقىلى كٶرسەتٸلەتٸن قىزمەت باعاسىنىڭ جىلدىق ٶسۋٸ 3,0%-دان شٸلدەدە 3,2%-عا دەيٸن ارتتى. رەتتەلەتٸن كوممۋنالدىق قىزمەتتەردٸڭ تاريفتەرٸ اعىمداعى جىلعى شٸلدەدە 0,9%-عا ٶستٸ.
كەلەسٸ ايلاردا جىلدىق ينفلياتسييانىڭ 2020 جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن 8-8,5% بولجامدى تراەكتوريياسى شەڭبەرٸندە بۇدان ەرٸ جىلدامداي تٷسۋٸ كٷتٸلەدٸ.
«ۇلتتىق بانك جۇمىسىنىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ بٸرٸ ارتىق ٶتٸمدٸلٸكتٸ ەكونوميكاداعى قاجەتتٸلٸككە قايتا باعىتتاۋ بولىپ تابىلادى. ول ٷشٸن ٶتكەن جىلدان باستاپ ۇلتتىق بانك قارجى مينيسترلٸگٸمەن بٸرلەسٸپ ۇزاق مەرزٸمدٸ قاعازدار شىعارىلىم سانىن قىسقارتۋ كەزٸندە مەملەكەتتٸك باعالى قاعازداردىڭ (مبق) ورتا مەرزٸمدٸ سەگمەنتتەگٸ ۇسىنىسىن ۇلعايتۋ بويىنشا بەلسەندٸ جۇمىس جٷرگٸزۋدە», — دەدٸ دوساەۆ.
ٷيلەستٸرٸلگەن جۇمىس نەتيجەسٸندە ۇلتتىق بانكتٸڭ قىسقا مەرزٸمدٸ نوتتارىنان قارجى مينسترلٸگٸنٸڭ مەملەكەتتٸك قاعازدارىنا ٶتٸمدٸلٸكتٸ قايتا تەڭدەستٸرۋ جۇمىسى جٷرگٸزٸلۋدە. اعىمداعى جىلعى مامىردان باستاپ قارجى مينيسترلٸگٸ 3 جىلعا دەيٸنگٸ مەرزٸمٸ بار قىسقا مەرزٸمدٸ مبق شىعارا باستادى. ٶز كەزەگٸندە, ۇلتتىق بانك اعىمداعى جىلعى شٸلدەدەن باستاپ 1 جىلدىق مەرزٸمٸ بار نوتتار شىعارىلىمىن توقتاتتى, بۇل قارجى مينيسترلٸگٸنٸڭ تيٸستٸ مبق ساتىپ الۋعا ينۆەستورلاردىڭ مٷددەسٸن ىنتالاندىرادى.
نەتيجەسٸندە اعىمداعى جىلعى شٸلدەدە ۇلتتىق بانكتٸڭ قىسقا مەرزٸمدٸ نوتتارىنىڭ كٶلەمٸ 2,8 ترلن تەڭگەگە دەيٸن 13,5%-عا تٶمەندەدٸ. اعىمداعى جىلعى 21 اقپانداعى ەڭ جوعارى مەنمەن سالىستىرعاندا تٶمەندەۋ 31,6%, جىل باسىنان باستاپ – 16,9% قۇرادى.
بٸر مەزگٸلدە قارجى مينيسترلٸگٸ وبليگاتسييالارىنىڭ شىعارىلىمى كٶلەمٸنٸڭ ۇلعايۋى ورىن الدى. قارجى مينيسترلٸگٸنٸڭ مبق كٶلەمٸ اعىمداعى جىلدىڭ باسىنان باستاپ 8,2 ترلن تەڭگەدەن 9,8 ترلن تەڭگەگە دەيٸن 19,9%-عا ۇلعايدى.
ۇلتتىق بانكتٸڭ ۇسىنىسى بويىنشا قارجى مينيسترلٸگٸ 1 جىلدان 3 جىلعا دەيٸنگٸ بارىنشا تالاپ ەتٸلەتٸن ٶتەۋ مەرزٸمٸ بار مبق شىعارىلىمى جوسپارىن 1 ترلن تەڭگە سوماسىنا جاڭارتتى.
كەيٸننەن كٸرٸستٸلٸك قيسىعىن قالىپتاستىرىپ, قازاقستاندىق مبق-نى دامۋشى ەلدەردٸڭ حالىقارالىق يندەكستەرٸنە ەنگٸزە وتىرىپ, مبق نارىعىن ودان ەرٸ دامىتۋ ينۆەستورلاردى تارتۋعا, قارجى نارىعىن دامىتۋعا جەنە بيۋدجەت تاپشىلىعىن قارجىلاندىرۋ كٶزدەرٸن ەرتاراپتاندىرا وتىرىپ, ەكونوميكانى تۇراقتاندىرۋعا جەردەمدەسەتٸن بولادى.
ۇلتتىق بانك تٶراعاسى اتاپ ٶتكەندەي, ينۆەستورلاردىڭ كوروناۆيرۋستىڭ ەكٸنشٸ تولقىنىنان الاڭداۋشىلىعىنىڭ ٶسۋٸنە بايلانىستى دامۋشى ەلدەر ۆاليۋتالارىنىڭ جالپى ەلسٸرەۋ ٷردٸسٸ ساقتالۋدا.
«اعىمداعى جىلعى ماۋسىمنىڭ سوڭىنان 10 تامىز ارالىعىنداعى كەزەڭدە تٷرٸك ليراسى 6,9%-عا, يندونەزييا رۋپيياسى – 3%-عا, ارگەنتينا پەسوسى – 3,3%-عا ارزاندادى. جالپى ٷردٸس اياسىندا رەسەي رۋبلٸ دە 3,6%-عا ەلسٸرەدٸ, بۇعان بيۋدجەتتٸك ەرەجە شەڭبەرٸندە رەسەي فەدەراتسيياسى ورتالىق بانكٸنٸڭ ۆاليۋتاسىن ساتۋدىڭ تٶمەندەۋٸ, نەگٸزگٸ ستاۆكا تٶمەندەگەننەن كەيٸن ينۆەستورلاردىڭ فەدەرالدىق قارىز وبليگاتسييالارىنان شىعۋى, سونداي-اق ينۆەستورلار العان رەسەي كومپانييالارى ديۆيدەندتەرٸنٸڭ ۆاليۋتاسىنا كونۆەرتاتسييالاۋ ىقپال ەتتٸ», — دەدٸ دوساەۆ.
دامۋشى ەلدەر ۆاليۋتالارىنىڭ ەلسٸرەۋٸ اياسىندا تەڭگەنٸڭ ايىرباستاۋ باعامى اعىمداعى جىلعى شٸلدەدەن باستاپ اعىمداعى جىلعى 10 تامىزداعى جاعداي بويىنشا بٸر اقش دوللارى ٷشٸن 404,07 تەڭگەدەن 418,31 تەڭگەگە دەيٸن 3,5%-عا ەلسٸرەدٸ.
تەڭگەنٸڭ ەلسٸرەۋٸ بٸر باررەل ٷشٸن $40-تان جوعارى دەڭگەيدە تٸركەلگەن مۇناي باعاسىن بەلگٸلەۋمەن تەجەلەدٸ. 7 تامىزدا مۇناي باعاسى مۇناي قورىنىڭ تٶمەندەۋٸ جەنە وپەك+ مەمٸلەسٸنٸڭ ساقتالۋى اياسىندا بٸر باررەل ٷشٸن $44,4 دەڭگەيٸندە بەكٸدٸ.
رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە كەپٸلدٸك بەرٸلگەن ترانسفەرتتٸ بٶلۋ ماقساتىندا ۇلتتىق قور اكتيۆتەرٸن كونۆەرتاتسييالاۋ, سونداي-اق كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتور كومپانييالارىنىڭ ەكسپورتتىق ۆاليۋتالىق تٷسٸمٸنٸڭ بٸر بٶلٸگٸن مٸندەتتٸ ساتۋ جٶنٸندەگٸ ۇزارتىلعان شارالار ۇلتتىق ۆاليۋتاعا ٸشكٸ قولداۋ كٶرسەتتٸ.
الدىن الا باعالاۋ بويىنشا, تٶلەم بالانسىنىڭ اعىمداعى شوتى اعىمداعى جىلعى 1 جارتىجىلدىق ٷشٸن تٸكەلەي ينۆەستورلارعا تٶلەنەتٸن كٸرٸستەردٸڭ 3,5 ەسە ازايۋى ەسەبٸنەن $1,2 ملرد پروفيتسيتٸمەن قالىپتاستى.
ساۋدا بالانسىنىڭ پروفيتسيتٸ 2019 جىلعى 1 جارتىجىلدىقپەن سالىستىرعاندا $9,9 ملرد دەيٸن 12,3%-عا تٶمەندەدٸ. تاۋارلار ەكسپورتى 10,7%-عا نەمەسە $3,1 ملرد قىسقاردى, بۇل كەلٸسٸمشارتتارتتىق باعالاردىڭ تٶمەندەۋٸ ەسەبٸنەن مۇناي مەن گاز كوندەنساتى ەكسپورتىنىڭ 8,5%-عا نەمەسە $1,4 ملرد تٶمەندەۋٸنە بايلانىستى بولدى.
تاۋارلار يمپورتى ينۆەستيتسييالىق تاۋارلاردى ەكەلۋدٸڭ 15,8%-عا نەمەسە $1,1 ملرد قىسقارۋى نەتيجەسٸندە 9,7%-عا نەمەسە $1,7 ملرد قىسقاردى.
جالپى العاندا, اعىمداعى جىلعى 1 جارتىجىلدىقتا تٶلەم بالانسىنىڭ اعىمداعى شوتىنىڭ پروفيتسيتٸ مۇنايدىڭ سالىستىرمالى تٷردە جوعارى باعاسىنا جەنە جىل باسىندا ونى جەتكٸزۋدٸڭ ٶسۋٸنە, سونداي-اق تٸكەلەي ينۆەستورلار كٸرٸستەرٸنٸڭ ايتارلىقتاي تٶمەندەۋٸنە بايلانىستى بولدى. جىلدىڭ ەكٸنشٸ جارتىسىندا مۇنداي ىقپال ەتۋ توقتايدى جەنە بٸزدٸڭ بولجام بويىنشا اعىمداعى جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا تٶلەم بالانسىنىڭ تاپشىلىعىنا الىپ كەلەدٸ.
الدىن الا دەرەكتەر بويىنشا اعىمداعى جىلعى شٸلدەنٸڭ سوڭىندا حالىقارالىق جالپى رەزەرۆتەر 3,2%-عا ۇلعايىپ, $93,5 ملرد قۇرادى.
ۇلتتىق بانكتٸڭ التىنۆاليۋتا رەزەرۆتەرٸ اعىمداعى جىلعى شٸلدەدە, ەڭ الدىمەن, التىن باعاسىنىڭ ٶسۋٸنە بايلانىستى $35,3 ملرد دەيٸن 7,3%-عا نەمەسە $2,4 ملرد ۇلعايدى.
ۇلتتىق قوردىڭ اكتيۆتەرٸ اعىمداعى جىلعى شٸلدەدە $1,6 ملرد سوماسىندا العان ينۆەستيتسييالىق كٸرٸس ەسەبٸنەن بٸر ايدا $0,5 ملرد (+0,9%) ۇلعايىپ, $58,2 ملرد قۇرادى, بۇل رەتتە كەپٸلدٸ ترانسفەرت بٶلۋ ماقساتىندا ۇلتتىق قوردىڭ اكتيۆتەرٸن $1,1 ملرد كونۆەرتاتسييالاۋ جٷزەگە اسىرىلدى.
اعىمداعى جىلعى ماۋسىمنىڭ سوڭىندا بانك جٷيەسٸندەگٸ دەپوزيتتەر تەڭگەدەگٸ سالىمداردىڭ ٶسۋٸ ەسەبٸنەن جىل باسىنان بەرٸ 4,4%-عا نەمەسە 846 ملرد تەڭگەگە ۇلعايىپ, 19,9 ترلن تەڭگە بولدى.
ۇلتتىق ۆاليۋتاداعى سالىمدار 11,9 ترلن تەڭگەگە دەيٸن 10,2%-عا (نەمەسە 1 104 ملرد تەڭگەگە) ٶستٸ. ۆاليۋتالىق سالىمدار اعىمداعى جىلعى ماۋسىمنىڭ سوڭىندا 3,1%-عا (نەمەسە 258 ملرد تەڭگەگە) ازايىپ, 7,9 ترلن تەڭگە بولدى.
نەتيجەسٸندە دەپوزيتتەردٸڭ دوللارلانۋ دەڭگەيٸ اعىمداعى جىلعى ماۋسىمدا 40%-عا دەيٸن تٶمەندەدٸ (2019 جىلعى جەلتوقساندا 43,1%).
جىل باسىنان بەرٸ ەكونوميكاعا بەرٸلەتٸن كرەديتتەر ۇزاق مەرزٸمدٸ كرەديتتەردٸڭ 11,9 ترلن تەڭگەگە دەيٸن 0,4%-عا نەمەسە 52,4 ملرد تەڭگەگە ٶسۋٸ نەتيجەسٸندە اعىمداعى جىلعى ماۋسىمنىڭ سوڭىندا 13,9 ترلن تەڭگەگە دەيٸن 0,4%-عا ۇلعايدى. قىسقا مەرزٸمدٸ كرەديتتەر 2,1 ترلن تەڭگەگە دەيٸن 9,8 ملرد تەڭگەگە نەمەسە 0,5%-عا شامالى ٶستٸ. بۇل رەتتە, ٸسكەرلٸك بەلسەندٸلٸكتٸڭ بەسەڭدەۋٸ اياسىندا ەكونوميكانى كرەديتتەۋدٸڭ ٶسۋ قارقىنىنىڭ باياۋلاعانى بايقالادى.
زاڭدى تۇلعالاردىڭ تەڭگەدەگٸ كرەديتتەرٸ بويىنشا ستاۆكا اعىمداعى جىلعى مامىرداعى 11,4%-دان اعىمداعى جىلعى ماۋسىمدا 11%-عا دەيٸن, قىسقا مەرزٸمدٸ كرەديتتەر بويىنشا – 11%-عا دەيٸن, ۇزاق مەرزٸمدٸ كرەديتتەر بويىنشا ستاۆكا 11,1%-عا دەيٸن تٶمەندەدٸ.
2020 جىلعى شٸلدەدە بازالىق ستاۆكانى تٶمەندەتۋ كرەديتتەر قۇنىن ازايتۋعا جەنە بانك جٷيەسٸندە ٶسٸپ كەلە جاتقان كرەديتتٸك تەۋەكەلدەردٸ ٶتەۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ, سونداي-اق قازاقستان ەكونوميكاسىن قالپىنا كەلتٸرۋ پروتسەسٸن قولدايدى.
ەكونوميكانى قولداۋ شەڭبەرٸندە مەملەكەت باسشىسىنىڭ داعدارىسقا قارسى باستامالارىن ٸسكە اسىرۋ جالعاسۋدا.
1. «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» باعدارلاماسى بويىنشا اعىمداعى جىلعى 7 تامىزداعى جاعداي بويىنشا بانكتەر جالپى سوماسى 454,3 ملرد تەڭگەگە 618 ٶتٸنٸمدٸ ماقۇلداپ, 266,6 ملرد تەڭگە سوماسىنا 536 قارىز بەردٸ.
2. تٶتەنشە جاعدايدىڭ ەنگٸزٸلۋٸنەن زارداپ شەككەن شاعىن جەنە ورتا بيزنەس (شوب) سۋبەكتٸلەرٸن جەڭٸلدٸكپەن كرەديتتەۋ باعدارلاماسى بويىنشا اعىمداعى جىلعى 6 تامىزعا كەسٸپكەرلەر 535,9 ملرد تەڭگە سوماسىنا 2 207 ٶتٸنٸم بەردٸ, 341,4 ملرد تەڭگەگە 1 279 ٶتٸنٸم بەرٸلدٸ.
سونىمەن قاتار, ە. دوساەۆ «7-20-25» باعدارلاماسى بويىنشا اعىمداعى جىلعى 6 تامىزعا 240,7 ملرد تەڭگەگە 20 693 ٶتٸنٸم ماقۇلدانعانىن, ونىڭ ٸشٸندە 199,3 ملرد تەڭگە سوماسىنا 16 868 قارىز بەرٸلگەنٸن ايتتى.
«باسپانا حيت» نارىقتىق يپوتەكالىق باعدارلاما بويىنشا اعىمداعى جىلعى 6 تامىزداعى جاعداي بويىنشا 296,4 ملرد تەڭگە سوماسىنا 34 904 ٶتٸنٸم ماقۇلداندى, 235,6 ملرد تەڭگەگە 28 347 قارىز بەرٸلدٸ.
