Álemdi robottar jaýlap ala ma?

Jer betindegi jumyrbasty pendeniń bári erte me, kesh pe ómir jolyn shiyrlaityn sońǵy núktege keledi. Jeke adamnyń kórer jaryǵy taýsylǵanyna tańǵalmaimyz ǵoi. Al kúlli adamzat balasynyń jer betinen joiylyp ketý qaýpine senesiz be?

Osy ýaqytqa deiin dinde de, ǵylymda da adamzat balasynyń aqyryn sipattaityn stsenariilerdiń san alýan túri aitylyp keldi. Joiqyn apat alyp keletin ádildik saǵaty jónindegi dini jazbalardan bólek, «2050 jylǵa qarai 9 mlrd bolatyn álem halqy resýrstyń bolmaýy sebebinen ashtyqqa ushyraýy múmkin» degen BUU-nyń baiandamasy bar. Olardyń qataryna tutynýshylyq sana bilegen qoǵamnyń aqylsyz áreketterinen mekendeýge jaramsyz bolyp qalǵan Jerden basqa planetaǵa qonys aýdarý men ózge ǵalamshardan kelgen kelimsekterdiń shabýyly, syrqat epidemiiasy men mýtatsiialyq urpaq týraly fýtýrologiialyq boljamdardy qosyńyz. Bul tizimde atalmaǵan, biraq ǵylymmen birge jetilip, keleshek qaýpine qatysty kúmán kóbeigen jasandy intellekt týraly oi qozǵaý – búgingi maqalanyń basty maqsaty. 

Jasandy intellekt – intellektýaldy kom­piý­terlik baǵdarlamalar kómegimen basqarylatyn, turmysty jeńildetýge, onyń aldyndaǵy jedel sheshimin tabýdy qajet etetin kúrdeli máse­le­lerdi adam ýaqyty men ómirin qaterge tik­pei júzege asyrýǵa múmkindik beretin ro­bottar.

Azamattyǵy bar robot

2015 jyly Hanson Robotics kom­paniiasy iske qosqan Sofiia esim­di robot qoiylǵan suraq­tar­ǵa erkin jaýap berip, adam­nyń emotsiialaryn qaitalai ala­dy. Álemniń ártúrli bóli­gin­de qanshama suhbatqa qonaq bol­ǵan kiborg 2017 jyly Saýd Ara­biiasynyń azamattyǵyn aldy. Bul elde azamattyq berý protsesi qatań ári uzaq ekenin eskersek, adamnyń qoly qiyndyqpen jetetin fýnda­mentaldy quqyqqa temirden jasal­ǵan «áiel» ie bolǵany jasandy in­tellektiń bolashaǵy baryn kór­set­se kerek. Osydan buryn Saýd Ara­biiasy shól dalada NEOM dep atalatyn aqyldy qala salatynyn málimdegen edi. Arab memleketi hanzadasynyń aitýynsha, tolyqtai kún men jel energiiasy esebinen elektr qýatyn óndiretin, ózin-ózi basqarýshy intellektýaldy kólik júiesi bar qalada tiri adamnan ro­bottyń sany basym bolady. Shetel­dik aqparat kózderi áli qurylysy aiaqtalmaǵan qalany qazirdiń ózinde «Ro­bottardyń Mekkesi» dep ataidy.

Novosibirlik ǵalymdardyń kó­megimen orys tilin meńgergen So­fiia­nyń qabileti kún saiyn jetil­dirilip otyrady. Aktrisa Odri Hepbernniń syrtqy sulbasyna uqsap qurastyrylǵan robottyń bir suhbatynda «Men adamzat balasy­nyń kózin joiǵym keledi» degeni oǵan erekshe tanymaldylyq syi­la­dy. Búginde Sofiiaǵa uqsaityn ki­borgtar kóp. Solardyń biri – 1966 jyly Djozef Veitsenbaým jasaǵan Eliza esimdi virtýaldy dos. Ol baǵdarlamalaý júiesine engizilgen sózderdi paidalanyp, aldyna kel­gen adamǵa suraqtar qoiady jáne onyń áńgimesin tyńdaý arqyly psi­hoterapevt rólin somdaidy. Qa­zir Elizanyń áldeqaida jetil­di­rilgen nusqalary bar. Japoniialyq Ian-Iannyń syrt kelbeti adamǵa qatty uqsaidy jáne ol sizdi qushaq­tap, sezimin bildire alady. Singapýr tehnologiialyq ýniversitetiniń jo­basy sanalatyn Nadin esimdi ro­bot joǵary oqý orny qabyrǵa­synda qyzmet etedi.

Biz robottardy alǵashynda, adam den­saýlyǵyna ziiandy aýyr jumys­tardy atqarý, aqyl-oi eńbegine sal­maq túsiretin qiyn esepteýlerdi az ýaqytta júzege asyrý, osylai ju­myskerler ómirine tónetin qaýip­ti keiin shegerip, eńbek ónimdiligin arttyrý úshin qurastyra bastasaq, sońǵy kezderi temir intellektýal­darǵa barynsha adamǵa ǵana tán qa­sietterdiń bárin engizýge kúsh salyp ja­tyrmyz. Jasandy intellektti qaýip kóretin ǵalymdar «Robotty bá­seke jaǵdaiynda adamzat balasyn da shań qaptyryp ketetin qasiet­ter­ge beiimdeý bir kúni olardyń adam basqarýynan shyǵyp ketýine áke­ledi» degen joramal aitady.

Adamnan aqyldy kompiýter

«Rýbik kýbigi» degen oiyndy bil­meitin adam joq-aý. Sharshynyń ár qabyrǵasyna birdei túske boial­ǵan tórtburyshtardy az ýaqytta ji­naýdy talap etetin oiyndaǵy adam­nyń rekordy 2015 jyly 4,904 se­kýnd bolǵan. 2016 jyldyń qań­ta­ryn­da Djei Fletlend pen Pol Roýz rýbik kýbigin 1 sekýndta ji­naityn robotty tanystyrdy.

IBM kompaniiasy 1996 jyly sol kezdegi álemniń absaliýtti chem­pio­ny Garri Kasparov pen Deep Blue kompiýteriniń arasynda shah­mat oiynynan match ótkizdi. Álem na­­zaryn tikken oiyn Gar­ri Kas­pa­rov­tyń jeńi­si­men aiaq­tal­ǵanymen, 1997 jyly kom­piýter quras­tyrý­shy­lary júieni je­til­dirip, qaita kezdesý uiym­dastyr­ǵan­da adam sekýndyna 200 mil­lion pozitsiiany qaras­tyra ala­tyn aqyldy tehnologiiadan jeńilis tapty.

Qytaidyń ejelgi oiyny «Go» Google kompaniiasynyń nazaryn aýdaryp, sonyń negizinde jasalǵan kompiýterlik baǵdarlama 2015 jy­ly atalǵan oiyn boiynsha Eýro­pa­nyń úsh dúrkin chempiony Fan Hýei­di 5:0 esebimen oisyrata jeńdi. AlphaGo baǵdarlamasy 57 paiyz jaǵdaida adamnyń oiyndaǵy kelesi qadamy qandai bolaryn boljai alady.

Google kompaniiasynyń teh­ni­­kalyq direktory, fýtýrolog Rei Kýrtsveil 2030 jyly adamnyń miyna ornalas­tyrýǵa bola­tyn nanobot­tar onyń qabi­letin teń­des­siz kúshke ai­nal­dy­ratynyn jazady. Má­selen, biz barly­ǵy­­­myz qanshama aq­pa­rat bilip, jańa til­derdi úi­rengimiz keledi. Al qajetti de­rek j­a­zylǵan nano­bot­­tardy adam­­­­nyń miyna or­­na­las­tyrý múm­­­kin­digi týsa, on­da aǵyl­shyn ti­lin áli úirenbegen mil­liondaǵan adam qyzyqsyz tirlikten qol úzip, til úiretý kýrsyna barmai-aq qa­jet­ti tilde sóilei alatyn bolady.

Jappai jumyssyzdyq

Jasandy intellekt týdyrýy múm­kin taǵy bir qaýip – jappai ju­mys­syzdyq. Qytaida robottar qyz­meti paidalanylǵan bir kor­po­ratsiiada eńbek ónimdiligi 250 paiyz­ǵa artqanymen, 650 adam jumyssyz qal­ǵan. Ulybritaniiada júrgizilgen zert­teýler jasandy intellekttiń damýy eńbek naryǵyndaǵy sura­nys­ty 30 paiyzǵa qysqartatynyn kór­setken. Shyndyǵynda, adamǵa qa­raǵanda tapsyrmany birneshe júz­degen ese jyldam ári sapaly atqaratyn robottardyń tiimdiligi jo­ǵary bolýy ábden múmkin.

Avtonomdy qarýlar

Memlekettik múddelerin qana­ǵat­tandyrý qiyn alpaýyt elderdiń áskeri salaǵa bóletin qar­jysy jyl­dan-jylǵa artyp ke­ledi. Ásirese, Resei men Qytaidy ózi­ne úlken qaýip kóretin AQSh Pen­tagonnyń zerthanalarynda av­to­nomdy qarýlar men soǵysta pai­da­lanylatyn robottardy quras­tyrý isine den qoiǵany týraly de­rek kóp. Qaqtyǵys jaǵdaiynda, adam shyǵynyn arqalamas úshin, so­ǵys alańdarynda joiǵysh ro­bot­tardy paidalaný bir qaraǵanda tiim­di joba kóringenimen, qarýly ro­bottyń qarsylasqa qaýipti, bei­bit turǵynǵa qaýipsiz bolyp, dos pen dushpandy ajyrata alatyn adam siiaqty túisiginiń bolmaýy joiqyn zar­daptar ákelýi de múmkin. Ǵalym­dar jii tilge tiek etetin taǵy bir másele, qarýdyń nieti buzyq tarap­tyń qolyna túsip qalý yqtimal­dy­lyǵy týraly talas. Eger aqyldy ro­bottar terrorister men ózge de adam­zatqa qarsy jospary bar adam­nyń, memlekettiń, uiymnyń qo­ly­na tússe, bizdi qorǵaý týraly tap­syr­ma júktelgen temir dosymyzdyń baǵdarlamasy bir sátte ózgerip, ózimizge qarsy shabýylǵa shyqpa­sy­na kim kepil?! Robottar bizdi aiap, ony qalai qurastyrǵanymyzdy es­ke alyp, tas júregi ezilip turmai­dy ǵoi…

Siz áleý­mettik jelide ózińiz iz­degen bir dúnieniń jar­na­ma­sy men so­ǵan uqsas usynystar legi kóz aldyńyz­dan shy­ǵa beretinin bai­­qaǵan bo­lar­syz. Mark Tsýker­berg­tiń ai­týyn­­sha, adamdardyń qalaýlary men qy­zyǵý­shylyqtaryn zertteitin ja­sandy intellekt Facebook qyz­met sapasyn arttyrýǵa úles qosady. Britandyq «Qara ai­na» ǵylymi-fantastikalyq se­ria­lynda kúieýi qaitys bolǵan áiel onyń qaza­sy­na kóndige almai, ar­naiy robotqa tap­syrys beredi. Kompterlik baǵ­­­darlama marqum ji­gittiń Facebook, Twitter áleýmet­tik jel­i­le­rindegi bú­kil habarlama­laryn, beinejaz­balary men foto­sýret­te­rin zerttep, onyń is-áreket daǵ­dy­la­ryn úire­nedi jáne sony qai­ta­laýǵa tyry­sady. London im­periia­lyq kolled­ji­niń professory Miýr­rei Shana­han jasandy intel­lektke adamdyq etikany úiretýdi qolǵa alǵan. Onyń pikirinshe, ro­bot­tardyń bo­lashaqta adamzat bala­syna ziiany kelmes úshin, olarǵa aiaýshylyq, adam­gershilik siiaqty asyl qasiet­terdi sińirý kerek. Zert­teýshi Mark Ridl robottarǵa jaqsy men jaman­nyń arajigin aiyrýdy úi­retý úshin er­tegi aitý úlgisin usy­nady. Ro­­botty áli ońy men solyn tany­mai­­tyn ba­laǵa teńeitin ol, adam­­dar­­dy temir dos­tarynan qut­qarý­dyń jalǵyz jo­ly osy ekenine se­nimdi.

Dinara TILEÝBEK,

"Aiqyn" gazeti