جەر بەتٸندەگٸ جۇمىرباستى پەندەنٸڭ بەرٸ ەرتە مە, كەش پە ٶمٸر جولىن شيىرلايتىن سوڭعى نٷكتەگە كەلەدٸ. جەكە ادامنىڭ كٶرەر جارىعى تاۋسىلعانىنا تاڭعالمايمىز عوي. ال كٷللٸ ادامزات بالاسىنىڭ جەر بەتٸنەن جويىلىپ كەتۋ قاۋپٸنە سەنەسٸز بە?
وسى ۋاقىتقا دەيٸن دٸندە دە, عىلىمدا دا ادامزات بالاسىنىڭ اقىرىن سيپاتتايتىن ستسەنارييلەردٸڭ سان الۋان تٷرٸ ايتىلىپ كەلدٸ. جويقىن اپات الىپ كەلەتٸن ەدٸلدٸك ساعاتى جٶنٸندەگٸ دٸني جازبالاردان بٶلەك, «2050 جىلعا قاراي 9 ملرد بولاتىن ەلەم حالقى رەسۋرستىڭ بولماۋى سەبەبٸنەن اشتىققا ۇشىراۋى مٷمكٸن» دەگەن بۇۇ-نىڭ بايانداماسى بار. ولاردىڭ قاتارىنا تۇتىنۋشىلىق سانا بيلەگەن قوعامنىڭ اقىلسىز ەرەكەتتەرٸنەن مەكەندەۋگە جارامسىز بولىپ قالعان جەردەن باسقا پلانەتاعا قونىس اۋدارۋ مەن ٶزگە عالامشاردان كەلگەن كەلٸمسەكتەردٸڭ شابۋىلى, سىرقات ەپيدەميياسى مەن مۋتاتسييالىق ۇرپاق تۋرالى فۋتۋرولوگييالىق بولجامداردى قوسىڭىز. بۇل تٸزٸمدە اتالماعان, بٸراق عىلىممەن بٸرگە جەتٸلٸپ, كەلەشەك قاۋپٸنە قاتىستى كٷمەن كٶبەيگەن جاساندى ينتەللەكت تۋرالى وي قوزعاۋ – بٷگٸنگٸ ماقالانىڭ باستى ماقساتى.
جاساندى ينتەللەكت – ينتەللەكتۋالدى كومپيۋتەرلٸك باعدارلامالار كٶمەگٸمەن باسقارىلاتىن, تۇرمىستى جەڭٸلدەتۋگە, ونىڭ الدىنداعى جەدەل شەشٸمٸن تابۋدى قاجەت ەتەتٸن كٷردەلٸ مەسەلەلەردٸ ادام ۋاقىتى مەن ٶمٸرٸن قاتەرگە تٸكپەي جٷزەگە اسىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن روبوتتار.
ازاماتتىعى بار روبوت
2015 جىلى Hanson Robotics كومپانيياسى ٸسكە قوسقان سوفييا ەسٸمدٸ روبوت قويىلعان سۇراقتارعا ەركٸن جاۋاپ بەرٸپ, ادامنىڭ ەموتسييالارىن قايتالاي الادى. ەلەمنٸڭ ەرتٷرلٸ بٶلٸگٸندە قانشاما سۇحباتقا قوناق بولعان كيبورگ 2017 جىلى ساۋد ارابيياسىنىڭ ازاماتتىعىن الدى. بۇل ەلدە ازاماتتىق بەرۋ پروتسەسٸ قاتاڭ ەرٸ ۇزاق ەكەنٸن ەسكەرسەك, ادامنىڭ قولى قيىندىقپەن جەتەتٸن فۋندامەنتالدى قۇقىققا تەمٸردەن جاسالعان «ەيەل» يە بولعانى جاساندى ينتەللەكتٸڭ بولاشاعى بارىن كٶرسەتسە كەرەك. وسىدان بۇرىن ساۋد ارابيياسى شٶل دالادا NEOM دەپ اتالاتىن اقىلدى قالا سالاتىنىن مەلٸمدەگەن ەدٸ. اراب مەملەكەتٸ حانزاداسىنىڭ ايتۋىنشا, تولىقتاي كٷن مەن جەل ەنەرگيياسى ەسەبٸنەن ەلەكتر قۋاتىن ٶندٸرەتٸن, ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋشى ينتەللەكتۋالدى كٶلٸك جٷيەسٸ بار قالادا تٸرٸ ادامنان روبوتتىڭ سانى باسىم بولادى. شەتەلدٸك اقپارات كٶزدەرٸ ەلٸ قۇرىلىسى اياقتالماعان قالانى قازٸردٸڭ ٶزٸندە «روبوتتاردىڭ مەككەسٸ» دەپ اتايدى.
نوۆوسٸبٸرلٸك عالىمداردىڭ كٶمەگٸمەن ورىس تٸلٸن مەڭگەرگەن سوفييانىڭ قابٸلەتٸ كٷن سايىن جەتٸلدٸرٸلٸپ وتىرادى. اكتريسا ودري حەپبەرننٸڭ سىرتقى سۇلباسىنا ۇقساپ قۇراستىرىلعان روبوتتىڭ بٸر سۇحباتىندا «مەن ادامزات بالاسىنىڭ كٶزٸن جويعىم كەلەدٸ» دەگەنٸ وعان ەرەكشە تانىمالدىلىق سىيلادى. بٷگٸندە سوفيياعا ۇقسايتىن كيبورگتار كٶپ. سولاردىڭ بٸرٸ – 1966 جىلى دجوزەف ۆەيتسەنباۋم جاساعان ەليزا ەسٸمدٸ ۆيرتۋالدى دوس. ول باعدارلامالاۋ جٷيەسٸنە ەنگٸزٸلگەن سٶزدەردٸ پايدالانىپ, الدىنا كەلگەن ادامعا سۇراقتار قويادى جەنە ونىڭ ەڭگٸمەسٸن تىڭداۋ ارقىلى پسيحوتەراپەۆت رٶلٸن سومدايدى. قازٸر ەليزانىڭ ەلدەقايدا جەتٸلدٸرٸلگەن نۇسقالارى بار. جاپونييالىق يان-ياننىڭ سىرت كەلبەتٸ ادامعا قاتتى ۇقسايدى جەنە ول سٸزدٸ قۇشاقتاپ, سەزٸمٸن بٸلدٸرە الادى. سينگاپۋر تەحنولوگييالىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ جوباسى سانالاتىن نادين ەسٸمدٸ روبوت جوعارى وقۋ ورنى قابىرعاسىندا قىزمەت ەتەدٸ.
بٸز روبوتتاردى العاشىندا, ادام دەنساۋلىعىنا زيياندى اۋىر جۇمىستاردى اتقارۋ, اقىل-وي ەڭبەگٸنە سالماق تٷسٸرەتٸن قيىن ەسەپتەۋلەردٸ از ۋاقىتتا جٷزەگە اسىرۋ, وسىلاي جۇمىسكەرلەر ٶمٸرٸنە تٶنەتٸن قاۋٸپتٸ كەيٸن شەگەرٸپ, ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ ٷشٸن قۇراستىرا باستاساق, سوڭعى كەزدەرٸ تەمٸر ينتەللەكتۋالدارعا بارىنشا ادامعا عانا تەن قاسيەتتەردٸڭ بەرٸن ەنگٸزۋگە كٷش سالىپ جاتىرمىز. جاساندى ينتەللەكتتٸ قاۋٸپ كٶرەتٸن عالىمدار «روبوتتى بەسەكە جاعدايىندا ادامزات بالاسىن دا شاڭ قاپتىرىپ كەتەتٸن قاسيەتتەرگە بەيٸمدەۋ بٸر كٷنٸ ولاردىڭ ادام باسقارۋىنان شىعىپ كەتۋٸنە ەكەلەدٸ» دەگەن جورامال ايتادى.
ادامنان اقىلدى كومپيۋتەر
«رۋبيك كۋبيگٸ» دەگەن ويىندى بٸلمەيتٸن ادام جوق-اۋ. شارشىنىڭ ەر قابىرعاسىنا بٸردەي تٷسكە بويالعان تٶرتبۇرىشتاردى از ۋاقىتتا جيناۋدى تالاپ ەتەتٸن ويىنداعى ادامنىڭ رەكوردى 2015 جىلى 4,904 سەكۋند بولعان. 2016 جىلدىڭ قاڭتارىندا دجەي فلەتلەند پەن پول روۋز رۋبيك كۋبيگٸن 1 سەكۋندتا جينايتىن روبوتتى تانىستىردى.
IBM كومپانيياسى 1996 جىلى سول كەزدەگٸ ەلەمنٸڭ ابساليۋتتٸ چەمپيونى گارري كاسپاروۆ پەن Deep Blue كومپيۋتەرٸنٸڭ اراسىندا شاحمات ويىنىنان ماتچ ٶتكٸزدٸ. ەلەم نازارىن تٸككەن ويىن گارري كاسپاروۆتىڭ جەڭٸسٸمەن اياقتالعانىمەن, 1997 جىلى كومپيۋتەر قۇراستىرۋشىلارى جٷيەنٸ جەتٸلدٸرٸپ, قايتا كەزدەسۋ ۇيىمداستىرعاندا ادام سەكۋندىنا 200 ميلليون پوزيتسييانى قاراستىرا الاتىن اقىلدى تەحنولوگييادان جەڭٸلٸس تاپتى.
قىتايدىڭ ەجەلگٸ ويىنى «گو» Google كومپانيياسىنىڭ نازارىن اۋدارىپ, سونىڭ نەگٸزٸندە جاسالعان كومپيۋتەرلٸك باعدارلاما 2015 جىلى اتالعان ويىن بويىنشا ەۋروپانىڭ ٷش دٷركٸن چەمپيونى فان حۋەيدٸ 5:0 ەسەبٸمەن ويسىراتا جەڭدٸ. AlphaGo باعدارلاماسى 57 پايىز جاعدايدا ادامنىڭ ويىنداعى كەلەسٸ قادامى قانداي بولارىن بولجاي الادى.
Google كومپانيياسىنىڭ تەحنيكالىق ديرەكتورى, فۋتۋرولوگ رەي كۋرتسۆەيل 2030 جىلى ادامنىڭ ميىنا ورنالاستىرۋعا بولاتىن نانوبوتتار ونىڭ قابٸلەتٸن تەڭدەسسٸز كٷشكە اينالدىراتىنىن جازادى. مەسەلەن, بٸز بارلىعىمىز قانشاما اقپارات بٸلٸپ, جاڭا تٸلدەردٸ ٷيرەنگٸمٸز كەلەدٸ. ال قاجەتتٸ دەرەك جازىلعان نانوبوتتاردى ادامنىڭ ميىنا ورنالاستىرۋ مٷمكٸندٸگٸ تۋسا, وندا اعىلشىن تٸلٸن ەلٸ ٷيرەنبەگەن ميلليونداعان ادام قىزىقسىز تٸرلٸكتەن قول ٷزٸپ, تٸل ٷيرەتۋ كۋرسىنا بارماي-اق قاجەتتٸ تٸلدە سٶيلەي الاتىن بولادى.
جاپپاي جۇمىسسىزدىق
جاساندى ينتەللەكت تۋدىرۋى مٷمكٸن تاعى بٸر قاۋٸپ – جاپپاي جۇمىسسىزدىق. قىتايدا روبوتتار قىزمەتٸ پايدالانىلعان بٸر كورپوراتسييادا ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸ 250 پايىزعا ارتقانىمەن, 650 ادام جۇمىسسىز قالعان. ۇلىبريتانييادا جٷرگٸزٸلگەن زەرتتەۋلەر جاساندى ينتەللەكتتٸڭ دامۋى ەڭبەك نارىعىنداعى سۇرانىستى 30 پايىزعا قىسقارتاتىنىن كٶرسەتكەن. شىندىعىندا, ادامعا قاراعاندا تاپسىرمانى بٸرنەشە جٷزدەگەن ەسە جىلدام ەرٸ ساپالى اتقاراتىن روبوتتاردىڭ تيٸمدٸلٸگٸ جوعارى بولۋى ەبدەن مٷمكٸن.
اۆتونومدى قارۋلار
مەملەكەتتٸك مٷددەلەرٸن قاناعاتتاندىرۋ قيىن الپاۋىت ەلدەردٸڭ ەسكەري سالاعا بٶلەتٸن قارجىسى جىلدان-جىلعا ارتىپ كەلەدٸ. ەسٸرەسە, رەسەي مەن قىتايدى ٶزٸنە ٷلكەن قاۋٸپ كٶرەتٸن اقش پەنتاگوننىڭ زەرتحانالارىندا اۆتونومدى قارۋلار مەن سوعىستا پايدالانىلاتىن روبوتتاردى قۇراستىرۋ ٸسٸنە دەن قويعانى تۋرالى دەرەك كٶپ. قاقتىعىس جاعدايىندا, ادام شىعىنىن ارقالاماس ٷشٸن, سوعىس الاڭدارىندا جويعىش روبوتتاردى پايدالانۋ بٸر قاراعاندا تيٸمدٸ جوبا كٶرٸنگەنٸمەن, قارۋلى روبوتتىڭ قارسىلاسقا قاۋٸپتٸ, بەيبٸت تۇرعىنعا قاۋٸپسٸز بولىپ, دوس پەن دۇشپاندى اجىراتا الاتىن ادام سيياقتى تٷيسٸگٸنٸڭ بولماۋى جويقىن زارداپتار ەكەلۋٸ دە مٷمكٸن. عالىمدار جيٸ تٸلگە تيەك ەتەتٸن تاعى بٸر مەسەلە, قارۋدىڭ نيەتٸ بۇزىق تاراپتىڭ قولىنا تٷسٸپ قالۋ ىقتيمالدىلىعى تۋرالى تالاس. ەگەر اقىلدى روبوتتار تەرروريستەر مەن ٶزگە دە ادامزاتقا قارسى جوسپارى بار ادامنىڭ, مەملەكەتتٸڭ, ۇيىمنىڭ قولىنا تٷسسە, بٸزدٸ قورعاۋ تۋرالى تاپسىرما جٷكتەلگەن تەمٸر دوسىمىزدىڭ باعدارلاماسى بٸر سەتتە ٶزگەرٸپ, ٶزٸمٸزگە قارسى شابۋىلعا شىقپاسىنا كٸم كەپٸل?! روبوتتار بٸزدٸ اياپ, ونى قالاي قۇراستىرعانىمىزدى ەسكە الىپ, تاس جٷرەگٸ ەزٸلٸپ تۇرمايدى عوي…
سٸز ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە ٶزٸڭٸز ٸزدەگەن بٸر دٷنيەنٸڭ جارناماسى مەن سوعان ۇقساس ۇسىنىستار لەگٸ كٶز الدىڭىزدان شىعا بەرەتٸنٸن بايقاعان بولارسىز. مارك تسۋكەربەرگتٸڭ ايتۋىنشا, ادامداردىڭ قالاۋلارى مەن قىزىعۋشىلىقتارىن زەرتتەيتٸن جاساندى ينتەللەكت Facebook قىزمەت ساپاسىن ارتتىرۋعا ٷلەس قوسادى. بريتاندىق «قارا اينا» عىلىمي-فانتاستيكالىق سەريالىندا كٷيەۋٸ قايتىس بولعان ەيەل ونىڭ قازاسىنا كٶندٸگە الماي, ارنايى روبوتقا تاپسىرىس بەرەدٸ. كومپتەرلٸك باعدارلاما مارقۇم جٸگٸتتٸڭ Facebook, Twitter ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەرٸندەگٸ بٷكٸل حابارلامالارىن, بەينەجازبالارى مەن فوتوسۋرەتتەرٸن زەرتتەپ, ونىڭ ٸس-ەرەكەت داعدىلارىن ٷيرەنەدٸ جەنە سونى قايتالاۋعا تىرىسادى. لوندون يمپەرييالىق كوللەدجٸنٸڭ پروفەسسورى ميۋررەي شاناحان جاساندى ينتەللەكتكە ادامدىق ەتيكانى ٷيرەتۋدٸ قولعا العان. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, روبوتتاردىڭ بولاشاقتا ادامزات بالاسىنا زييانى كەلمەس ٷشٸن, ولارعا اياۋشىلىق, ادامگەرشٸلٸك سيياقتى اسىل قاسيەتتەردٸ سٸڭٸرۋ كەرەك. زەرتتەۋشٸ مارك ريدل روبوتتارعا جاقسى مەن جاماننىڭ اراجٸگٸن ايىرۋدى ٷيرەتۋ ٷشٸن ەرتەگٸ ايتۋ ٷلگٸسٸن ۇسىنادى. روبوتتى ەلٸ وڭى مەن سولىن تانىمايتىن بالاعا تەڭەيتٸن ول, ادامداردى تەمٸر دوستارىنان قۇتقارۋدىڭ جالعىز جولى وسى ەكەنٸنە سەنٸمدٸ.
دينارا تٸلەۋبەك,
"ايقىن" گازەتٸ
