Qazaq ulttyq horeografiia akademiiasy men Beijiń bi akademiiasy kelisim jasasty
Qazaq halqy úshin bi óneri tańsyq emes. Halqymyzdyń arǵy-bergi tarihyna tereń zer salsaq, bi óneriniń sonaý yqylym zamannyń ózinde-aq, qazaqtyń ulttyq óneriniń bir butaǵyna ainalǵanyn aiqyn ańǵarýǵa bolady. Tipti, qazaq biiniń birneshe dáýirdi bastan keshkeni barshaǵa málim. Al bi óneriniń ulttyq sahna biigine kóterilýi – sol halyqtyń jan dúniesin, tanym-túsinigi men tabiǵatpen etene bailanysyn kórsetedi.
Bi – úlken óner. Bul óner qoǵammen birge ósip, jetilip otyrady. Bi óneriniń álem halqyn moiyndatarlyq qaýqary bar. Qazirgi tańda respýblikanyń ár aýmaǵynda jekemenshik bi mektepteri, bi stýdiialary men úiirmeleri jeterlik. Alaida, ulttyq qoltańba bolmai, tól ónerimizdi damytpai, biz shyǵys bii, ispan bilerimen alǵa oza almaimyz. Shyǵys biimen ózbekti, uiǵyrdy, túrikmen men tájikti, batys bilerimen ispandyqtardy tańǵaldyra almaitynymyz anyq. Endeshe, ulttyq bi úlken qamqorlyqty qajet etedi.
Bul qamqorlyq neden bastaldy? Jaqynda Astana qalasynda Ortalyq Aziiada teńdesi joq Qazaq ulttyq horeografiia akademiiasy ashylǵandyǵynan jurt habardar. Ǵimarattyń tusaýyn saltanatty túrde kesken Elbasy N.Nazarbaev otandyq bi óneriniń qara shańyraǵyna ainalatyndyǵyna senim bildirip, qazaq bi óneriniń juldyzy jarqyrai túsetindigine erekshe ekpin túsirgen bolatyn. «Bilim oshaǵyna arnaiy ulttyq joǵarǵy oqý orny mártebesin berdik. Birinshi synyptan bastap joǵarǵy bilim alyp, doktorantýrasyn bitirip shyǵatyn mundai mektep esh jerde joq. Mundai mektepti tek aýqaty kúshti memleket salady. Jaǵdaiy jaqsy bolǵan soń, eldiń, halyqtyń ónerge degen yntasy kóbeiedi. Bul 100, 1000 jylda bir márte salynatyn ǵimarat» degen Elbasy N.Nazarbaev bolashaqta ózge elderdiń talantty balalary da oqýǵa qabyldanýy múmkin ekendigin alǵa tartty. Iaǵni, bul akademiianyń Qazaqstan ǵana emes, Ortalyq Aziia elderiniń bishilerin daiyndaýǵa qaýqary bar. Sebebi, qatań irikteýden ótken ónerpaz-oqýshylar birinshi synyptan bastap magistratýraǵa deiin shyńdalyp, kásibi mamandyq alyp shyǵady.
Beijiń bi akademiiasynyń prezidenti Gýo Lei, ásem ónerler fakýltetiniń dekany Van Sý jáne horeografiia fakýltetiniń dotsenti Shi Bodan bastap kelgen delegatsiia Qazaq ulttyq horeografiia akademiiasyna ekskýrsiia jasaǵan sátte zamanaýi turǵyda jabdyqtalǵan balet zaldary, turǵynjai men oqý korpýsynyń áleýetine tańdai qaqty. Sondai-aq olar qazaqstandyq horeograftardyń sabaqtaryna qatysyp, sheberlikteri men oqytý deńgeilerine joǵary baǵa berdi.
Mine, keleshekte talanttardyń ordasyna ainalatyn Qazaq Ulttyq horeografiia Akademiiasynyń shetelmen áriptestik ornatýy zańdylyq. Jaqynda Mádeniet jáne sport ministri Arystanbek Muhamediuly Beijiń Bi Akademiiasynyń prezidenti Gýo Leimen kezdesip, Qazaqstan jáne Qytai arasyndaǵy mádeniet salasyndaǵy áriptestiktiń damý bolashaǵyn talqylaǵan edi. Osy basqosýdyń mańyzy da Qazaqstan jáne Qytaidyń aldyńǵy qatarly eki horeografiialyq oqý orny arasyndaǵy yntymaqtastyq týraly kelisimge qol qoiýy boldy. Olar eki eldiń bul salada da tonnyń ishki baýyndai aralas-quralas bolatyndyǵyn maqtanyshpen jetkizdi.
Demek, Qazaq ulttyq horeografiia akademiiasy jáne Beijiń bi akademiiasy arasyndaǵy kelisim bilim berý, shyǵarmashylyq jáne ǵylymi-zertteý jobalaryn júzege asyrý, oqytýshylar men stýdentter arasynda tájiribe almasý, sonymen qatar oqytýshylar, doktoranttar men magistranttardyń ǵylymi taǵylymdamalardan ótýine, sonyń ishinde akademiialyq mobildik sheńberinde, uiymdastyrý máselelerine dańǵyl jol ashady. Beijiń bi akademiiasynyń prezidenti Gýo Lei stýdentter almasý máselesine erekshe nazar aýdarý qajettigine toqtalyp, óz akademiiasynyń jumys isteý qaǵidalary, túlekter úshin teatr týraly, búkil álem boiynsha praktikalyq qyzmet pen filialdardyń belsendi jumysynyń mańyzdylyǵy jóninde aityp berdi.
Beijiń bi akademiiasy – Qytaidyń álemdik deńgeidegi horeografiialyq oqý orny. Túrli deńgeidegi 480 pedagog qyzmet etetin akademiiada búgingi tańda 2000 jýyq stýdent bilim alady. Oqý úrdisi negizinen úsh baǵyt boiynsha júzege asyrylady: olardyń qatarynda balettanýshy, bi rejisseri jáne bi oryndaýshysy. Bul oqý ornynda tek qytai ulttyq jáne halyq bi óneri oqytylyp qana qoimai, eýropalyq balet ónerine de erekshe nazar aýdarylady eken. Qazaqta «Úiren de jiren» degen sóz bar. Búgingi jahandaný zamanynda kórshi memleketterdiń ulttyq bi ónerindegi utymdy tustary men úlgilerin tájiribede paidalansaq, utylmasymyz anyq. Ásirese, búkil álem halqy shek-shekarasyz qabyldaityn balet ónerindegi tyń ózgeristerdi nazarda ustaý abzal.
Osylaisha, eki memlekettiń horeografiialyq akademiialarynyń yntymaqtastyq josparlaryna sáikes, mádeni baǵdarlamalar da bastalyp ketti. Qazaq ulttyq horeografiia akademiiasynyń 22-31 qazan aralyǵynda ótip jatqan Beijiń bi akademiiasy janyndaǵy «2016 Beijing Dance Performance Series» bi festivalininiń eki eldiń mádeni murasyna bereri kóp. Festival aiasynda Qazaqstan delegatsiiasy túrli memleketterden kelgen oqytýshylardyń sheberlik synyptaryna qatysyp, balet óneri salasyndaǵy qazaqstandyq mádenietti tanytýdyń tamasha múmkindigin qalt jibermedi.
Bir kezde jazýshy Muhtar Áýezov: «Bizdiń qazaq halqy daryndy, ónerpaz halyq, án, kúi degen muramyzda shek joq. Al bul qazaq halqynan qalǵan biden mura óte az. Jańa urpaq osy bidi qolǵa alǵany jón» dep alańdaǵan eken. Búginde osy olqylyqtyń ornyn biz tilge tiek etken áriptestik sharalary toltyryp keletini aidan anyq.
Qazaq memlekettik qyzdar pedagogikalyq ýniversitetiniń Horeografiia kafedrasynyń meńgerýshisi Roza Sabdalieva Bolysqyzy:
– Qazaqstanda horeografiialyq mamandyq 1992 jyly ashyldy. Bi óneri kóne zamannan kele jatyr. Áýesqoilyqtan kásibi deńgeige kóterildi. Shara Jienqulova apaiymyz óz ómirin bi ónerimen ushtastyryp, oǵan áserli sezimmen, asqan súiispenshilikpen qaraǵan. Kásibi baletmeister Dáýren Tastanbekuly Ábirovtyń eńbegi qandai! Keiinnen oqyp kelgender qatary kóbeiip, oqý oryndary ashyldy. Al biyl ashylǵan Qazaq horeografiialyq akademiiasy bi ónerine degen kózqarastyń ózgergendigin dáleldeidi. Bi mamandyǵynyń qajettigi baiqaldy. Buǵan deiin elimizde mamandyq ǵana bolsa, endi bildei oqý orny Qazaqstandy basqa qyrynan tanytpaq.
Qazirgi kezde mamandyq berý standart boiynsha jumys isteidi. Mamandyqtardy qysqartyp, júielep, ónerdi bir bólek, pedagogikany bir bólek oqytý qolǵa alyndy. Bir ókinishtisi, sonyń ishinde horeografiia mamandyǵy joq. Bul úlken másele. Bolashaqta kásibi deńgeidegi mamandardy daiarlamasaq, erteń oqytýshy tappaimyz. Sebebi bi ónerin damytý máselesi áý bastan ózekti. Astanada ashylǵan horeografiialyq akademiiasynan bólek, Shymkent, Qyzylorda, Taraz, Oral qalalarynda mamandar daiyndap jatqan oqý oryndary bar.
Qytai bi óneri erekshe. Qytai bi óneri – úlken mektep. Bul memlekette bi ónerine degen qurmet basqa. Qytai biiniń óz ádistemesi bar. Bi ornynda turmaý kerek. Árkez qimylda bolýy kerek. Eki el arasyndaǵy áriptestik Qazaqstanǵa jańa býyn, qazaq biiniń qimyl-áreketine tyń ózgeris ákeledi dep senemin. Biz de modern aǵymynan tys qala almaimyz. Sonda ǵana kásibi deńgeide oryndaýshylyq sheberligi joǵary bishiler kóbeiedi. Ózara tájiribe almasý, sheberlik synyptaryn ótkizý – álem sahnalaryna dańǵyl jol ashady.
Ult portaly
