قازاق ۇلتتىق حورەوگرافييا اكادەميياسى مەن بەيجٸڭ بي اكادەميياسى كەلٸسٸم جاساستى
قازاق حالقى ٷشٸن بي ٶنەرٸ تاڭسىق ەمەس. حالقىمىزدىڭ ارعى-بەرگٸ تاريحىنا تەرەڭ زەر سالساق, بي ٶنەرٸنٸڭ سوناۋ ىقىلىم زاماننىڭ ٶزٸندە-اق, قازاقتىڭ ۇلتتىق ٶنەرٸنٸڭ بٸر بۇتاعىنا اينالعانىن ايقىن اڭعارۋعا بولادى. تٸپتٸ, قازاق بيٸنٸڭ بٸرنەشە دەۋٸردٸ باستان كەشكەنٸ بارشاعا مەلٸم. ال بي ٶنەرٸنٸڭ ۇلتتىق ساحنا بيٸگٸنە كٶتەرٸلۋٸ – سول حالىقتىڭ جان دٷنيەسٸن, تانىم-تٷسٸنٸگٸ مەن تابيعاتپەن ەتەنە بايلانىسىن كٶرسەتەدٸ.
بي – ٷلكەن ٶنەر. بۇل ٶنەر قوعاممەن بٸرگە ٶسٸپ, جەتٸلٸپ وتىرادى. بي ٶنەرٸنٸڭ ەلەم حالقىن مويىنداتارلىق قاۋقارى بار. قازٸرگٸ تاڭدا رەسپۋبليكانىڭ ەر اۋماعىندا جەكەمەنشٸك بي مەكتەپتەرٸ, بي ستۋدييالارى مەن ٷيٸرمەلەرٸ جەتەرلٸك. الايدا, ۇلتتىق قولتاڭبا بولماي, تٶل ٶنەرٸمٸزدٸ دامىتپاي, بٸز شىعىس بيٸ, يسپان بيلەرٸمەن العا وزا المايمىز. شىعىس بيٸمەن ٶزبەكتٸ, ۇيعىردى, تٷرٸكمەن مەن تەجٸكتٸ, باتىس بيلەرٸمەن يسپاندىقتاردى تاڭعالدىرا المايتىنىمىز انىق. ەندەشە, ۇلتتىق بي ٷلكەن قامقورلىقتى قاجەت ەتەدٸ.
بۇل قامقورلىق نەدەن باستالدى? جاقىندا استانا قالاسىندا ورتالىق ازييادا تەڭدەسٸ جوق قازاق ۇلتتىق حورەوگرافييا اكادەميياسى اشىلعاندىعىنان جۇرت حاباردار. عيماراتتىڭ تۇساۋىن سالتاناتتى تٷردە كەسكەن ەلباسى ن.نازارباەۆ وتاندىق بي ٶنەرٸنٸڭ قارا شاڭىراعىنا اينالاتىندىعىنا سەنٸم بٸلدٸرٸپ, قازاق بي ٶنەرٸنٸڭ جۇلدىزى جارقىراي تٷسەتٸندٸگٸنە ەرەكشە ەكپٸن تٷسٸرگەن بولاتىن. «بٸلٸم وشاعىنا ارنايى ۇلتتىق جوعارعى وقۋ ورنى مەرتەبەسٸن بەردٸك. بٸرٸنشٸ سىنىپتان باستاپ جوعارعى بٸلٸم الىپ, دوكتورانتۋراسىن بٸتٸرٸپ شىعاتىن مۇنداي مەكتەپ ەش جەردە جوق. مۇنداي مەكتەپتٸ تەك اۋقاتى كٷشتٸ مەملەكەت سالادى. جاعدايى جاقسى بولعان سوڭ, ەلدٸڭ, حالىقتىڭ ٶنەرگە دەگەن ىنتاسى كٶبەيەدٸ. بۇل 100, 1000 جىلدا بٸر مەرتە سالىناتىن عيمارات» دەگەن ەلباسى ن.نازارباەۆ بولاشاقتا ٶزگە ەلدەردٸڭ تالانتتى بالالارى دا وقۋعا قابىلدانۋى مٷمكٸن ەكەندٸگٸن العا تارتتى. ياعني, بۇل اكادەمييانىڭ قازاقستان عانا ەمەس, ورتالىق ازييا ەلدەرٸنٸڭ بيشٸلەرٸن دايىنداۋعا قاۋقارى بار. سەبەبٸ, قاتاڭ ٸرٸكتەۋدەن ٶتكەن ٶنەرپاز-وقۋشىلار بٸرٸنشٸ سىنىپتان باستاپ ماگيستراتۋراعا دەيٸن شىڭدالىپ, كەسٸبي ماماندىق الىپ شىعادى.
بەيجٸڭ بي اكادەميياسىنىڭ پرەزيدەنتٸ گۋو لەي, ەسەم ٶنەرلەر فاكۋلتەتٸنٸڭ دەكانى ۆان سۋ جەنە حورەوگرافييا فاكۋلتەتٸنٸڭ دوتسەنتٸ شي بودان باستاپ كەلگەن دەلەگاتسييا قازاق ۇلتتىق حورەوگرافييا اكادەميياسىنا ەكسكۋرسييا جاساعان سەتتە زاماناۋي تۇرعىدا جابدىقتالعان بالەت زالدارى, تۇرعىنجاي مەن وقۋ كورپۋسىنىڭ ەلەۋەتٸنە تاڭداي قاقتى. سونداي-اق ولار قازاقستاندىق حورەوگرافتاردىڭ ساباقتارىنا قاتىسىپ, شەبەرلٸكتەرٸ مەن وقىتۋ دەڭگەيلەرٸنە جوعارى باعا بەردٸ.
مٸنە, كەلەشەكتە تالانتتاردىڭ ورداسىنا اينالاتىن قازاق ۇلتتىق حورەوگرافييا اكادەميياسىنىڭ شەتەلمەن ەرٸپتەستٸك ورناتۋى زاڭدىلىق. جاقىندا مەدەنيەت جەنە سپورت مينيسترٸ ارىستانبەك مۇحامەديۇلى بەيجٸڭ بي اكادەميياسىنىڭ پرەزيدەنتٸ گۋو لەيمەن كەزدەسٸپ, قازاقستان جەنە قىتاي اراسىنداعى مەدەنيەت سالاسىنداعى ەرٸپتەستٸكتٸڭ دامۋ بولاشاعىن تالقىلاعان ەدٸ. وسى باسقوسۋدىڭ ماڭىزى دا قازاقستان جەنە قىتايدىڭ الدىڭعى قاتارلى ەكٸ حورەوگرافييالىق وقۋ ورنى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلٸسٸمگە قول قويۋى بولدى. ولار ەكٸ ەلدٸڭ بۇل سالادا دا توننىڭ ٸشكٸ باۋىنداي ارالاس-قۇرالاس بولاتىندىعىن ماقتانىشپەن جەتكٸزدٸ.
دەمەك, قازاق ۇلتتىق حورەوگرافييا اكادەميياسى جەنە بەيجٸڭ بي اكادەميياسى اراسىنداعى كەلٸسٸم بٸلٸم بەرۋ, شىعارماشىلىق جەنە عىلىمي-زەرتتەۋ جوبالارىن جٷزەگە اسىرۋ, وقىتۋشىلار مەن ستۋدەنتتەر اراسىندا تەجٸريبە الماسۋ, سونىمەن قاتار وقىتۋشىلار, دوكتورانتتار مەن ماگيسترانتتاردىڭ عىلىمي تاعىلىمدامالاردان ٶتۋٸنە, سونىڭ ٸشٸندە اكادەمييالىق موبيلدٸك شەڭبەرٸندە, ۇيىمداستىرۋ مەسەلەلەرٸنە داڭعىل جول اشادى. بەيجٸڭ بي اكادەميياسىنىڭ پرەزيدەنتٸ گۋو لەي ستۋدەنتتەر الماسۋ مەسەلەسٸنە ەرەكشە نازار اۋدارۋ قاجەتتٸگٸنە توقتالىپ, ٶز اكادەميياسىنىڭ جۇمىس ٸستەۋ قاعيدالارى, تٷلەكتەر ٷشٸن تەاتر تۋرالى, بٷكٸل ەلەم بويىنشا پراكتيكالىق قىزمەت پەن فيليالداردىڭ بەلسەندٸ جۇمىسىنىڭ ماڭىزدىلىعى جٶنٸندە ايتىپ بەردٸ.
بەيجٸڭ بي اكادەميياسى – قىتايدىڭ ەلەمدٸك دەڭگەيدەگٸ حورەوگرافييالىق وقۋ ورنى. تٷرلٸ دەڭگەيدەگٸ 480 پەداگوگ قىزمەت ەتەتٸن اكادەمييادا بٷگٸنگٸ تاڭدا 2000 جۋىق ستۋدەنت بٸلٸم الادى. وقۋ ٷردٸسٸ نەگٸزٸنەن ٷش باعىت بويىنشا جٷزەگە اسىرىلادى: ولاردىڭ قاتارىندا بالەتتانۋشى, بي رەجيسسەرٸ جەنە بي ورىنداۋشىسى. بۇل وقۋ ورنىندا تەك قىتاي ۇلتتىق جەنە حالىق بي ٶنەرٸ وقىتىلىپ قانا قويماي, ەۋروپالىق بالەت ٶنەرٸنە دە ەرەكشە نازار اۋدارىلادى ەكەن. قازاقتا «ٷيرەن دە جيرەن» دەگەن سٶز بار. بٷگٸنگٸ جاھاندانۋ زامانىندا كٶرشٸ مەملەكەتتەردٸڭ ۇلتتىق بي ٶنەرٸندەگٸ ۇتىمدى تۇستارى مەن ٷلگٸلەرٸن تەجٸريبەدە پايدالانساق, ۇتىلماسىمىز انىق. ەسٸرەسە, بٷكٸل ەلەم حالقى شەك-شەكاراسىز قابىلدايتىن بالەت ٶنەرٸندەگٸ تىڭ ٶزگەرٸستەردٸ نازاردا ۇستاۋ ابزال.
وسىلايشا, ەكٸ مەملەكەتتٸڭ حورەوگرافييالىق اكادەمييالارىنىڭ ىنتىماقتاستىق جوسپارلارىنا سەيكەس, مەدەني باعدارلامالار دا باستالىپ كەتتٸ. قازاق ۇلتتىق حورەوگرافييا اكادەميياسىنىڭ 22-31 قازان ارالىعىندا ٶتٸپ جاتقان بەيجٸڭ بي اكادەميياسى جانىنداعى «2016 Beijing Dance Performance Series» بي فەستيۆالٸنٸنٸڭ ەكٸ ەلدٸڭ مەدەني مۇراسىنا بەرەرٸ كٶپ. فەستيۆال اياسىندا قازاقستان دەلەگاتسيياسى تٷرلٸ مەملەكەتتەردەن كەلگەن وقىتۋشىلاردىڭ شەبەرلٸك سىنىپتارىنا قاتىسىپ, بالەت ٶنەرٸ سالاسىنداعى قازاقستاندىق مەدەنيەتتٸ تانىتۋدىڭ تاماشا مٷمكٸندٸگٸن قالت جٸبەرمەدٸ.
بٸر كەزدە جازۋشى مۇحتار ەۋەزوۆ: «بiزدiڭ قازاق حالقى دارىندى, ٶنەرپاز حالىق, ەن, كٷي دەگەن مۇرامىزدا شەك جوق. ال بۇل قازاق حالقىنان قالعان بيدەن مۇرا ٶتە از. جاڭا ۇرپاق وسى بيدi قولعا العانى جٶن» دەپ الاڭداعان ەكەن. بٷگٸندە وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن بٸز تٸلگە تيەك ەتكەن ەرٸپتەستٸك شارالارى تولتىرىپ كەلەتٸنٸ ايدان انىق.
قازاق مەملەكەتتٸك قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ حورەوگرافييا كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشٸسٸ روزا سابداليەۆا بولىسقىزى:
– قازاقستاندا حورەوگرافييالىق ماماندىق 1992 جىلى اشىلدى. بي ٶنەرٸ كٶنە زاماننان كەلە جاتىر. ەۋەسقويلىقتان كەسٸبي دەڭگەيگە كٶتەرٸلدٸ. شارا جيەنقۇلوۆا اپايىمىز ٶز ٶمٸرٸن بي ٶنەرٸمەن ۇشتاستىرىپ, وعان ەسەرلٸ سەزٸممەن, اسقان سٷيٸسپەنشٸلٸكپەن قاراعان. كەسٸبي بالەتمەيستەر دەۋرەن تاستانبەكۇلى ەبيروۆتىڭ ەڭبەگٸ قانداي! كەيٸننەن وقىپ كەلگەندەر قاتارى كٶبەيٸپ, وقۋ ورىندارى اشىلدى. ال بيىل اشىلعان قازاق حورەوگرافييالىق اكادەميياسى بي ٶنەرٸنە دەگەن كٶزقاراستىڭ ٶزگەرگەندٸگٸن دەلەلدەيدٸ. بي ماماندىعىنىڭ قاجەتتٸگٸ بايقالدى. بۇعان دەيٸن ەلٸمٸزدە ماماندىق عانا بولسا, ەندٸ بٸلدەي وقۋ ورنى قازاقستاندى باسقا قىرىنان تانىتپاق.
قازٸرگٸ كەزدە ماماندىق بەرۋ ستاندارت بويىنشا جۇمىس ٸستەيدٸ. ماماندىقتاردى قىسقارتىپ, جٷيەلەپ, ٶنەردٸ بٸر بٶلەك, پەداگوگيكانى بٸر بٶلەك وقىتۋ قولعا الىندى. بٸر ٶكٸنٸشتٸسٸ, سونىڭ ٸشٸندە حورەوگرافييا ماماندىعى جوق. بۇل ٷلكەن مەسەلە. بولاشاقتا كەسٸبي دەڭگەيدەگٸ مامانداردى دايارلاماساق, ەرتەڭ وقىتۋشى تاپپايمىز. سەبەبٸ بي ٶنەرٸن دامىتۋ مەسەلەسٸ ەۋ باستان ٶزەكتٸ. استانادا اشىلعان حورەوگرافييالىق اكادەميياسىنان بٶلەك, شىمكەنت, قىزىلوردا, تاراز, ورال قالالارىندا ماماندار دايىنداپ جاتقان وقۋ ورىندارى بار.
قىتاي بي ٶنەرٸ ەرەكشە. قىتاي بي ٶنەرٸ – ٷلكەن مەكتەپ. بۇل مەملەكەتتە بي ٶنەرٸنە دەگەن قۇرمەت باسقا. قىتاي بيٸنٸڭ ٶز ەدٸستەمەسٸ بار. بي ورنىندا تۇرماۋ كەرەك. ەركەز قيمىلدا بولۋى كەرەك. ەكٸ ەل اراسىنداعى ەرٸپتەستٸك قازاقستانعا جاڭا بۋىن, قازاق بيٸنٸڭ قيمىل-ەرەكەتٸنە تىڭ ٶزگەرٸس ەكەلەدٸ دەپ سەنەمٸن. بٸز دە مودەرن اعىمىنان تىس قالا المايمىز. سوندا عانا كەسٸبي دەڭگەيدە ورىنداۋشىلىق شەبەرلٸگٸ جوعارى بيشٸلەر كٶبەيەدٸ. ٶزارا تەجٸريبە الماسۋ, شەبەرلٸك سىنىپتارىن ٶتكٸزۋ – ەلەم ساحنالارىنا داڭعىل جول اشادى.
ۇلت پورتالى
