Foto: canva.com
Sońǵy jyldary Qazaqstan ǵylym men tehnologiiany damytýda aitarlyqtai jetistikterge qol jetkizdi. Qasym-Jomart Toqaev bul salany ulttyq basymdyq dep atap, ǵylymdy eldiń klimat turaqtylyǵyn arttyrý, ekonomikany ártaraptandyrý jáne tehnologiialyq innovatsiialarmen qamtý úshin mańyzdy ekenin qadap aitty.
2021-2023 jyldary respýblikalyq biýdjetten ǵylymdy qarjylandyrý eki esege jýyq ósti (2020 j.– 89,0 mlrd.teńge, 2021 j. – 109 mlrd. teńge). 2023-2025 jyldarǵa ǵylym biýdjeti 3,5 esege ulǵaityldy, barlyǵy 643 mlrd. ǵylymǵa investitsiialanady (2023 j.- 158,6 mlrd., 2024 - 244,2 mlrd., 2025 - 240,2 mlrd. tg.). Biznes tarapynan qosymsha 6,9 mlrd. teńgeden astam jeke qarjylandyrý tartyldy.
Alaida, Qazaqstanda áli de ǵalymdar men mamandar tapshylyǵy bar. Mamandar sanyn arttyrý maqsatynda jas ǵalymdarǵa qoldaý kórsetý baǵdarlamalary iske qosyldy. Mysaly, memleket jas zertteýshilerdiń shetelde tájiribe almasýyn jáne elimizdegi zertteý ortalyqtarynda eńbek etýin yntalandyrady. Sonymen qatar, iri kásiporyndarmen yntymaqtastyq arqyly ǵylymi jobalardy kommertsiialandyrý jáne biznes-qoǵamdastyqpen birge jumys jasaý múmkindikteri keńeiip keledi. Bilim jáne ǵylym ministrligi tarapynan, ǵylymǵa bólinetin qarjy kólemin arttyrý, zertteý granttaryn kóbeitý jáne ǵylymi mekemelerdi materialdyq turǵyda qoldaý joldary da pysyqtalýda.
Joǵary oqý oryndarynda da bilikti mamandardy daiarlaý deńgeiin arttyrý úshin zertteý ortalyqtary men ǵylymi zerthanalardy jetildirý sharalary qolǵa alynyp jatyr.
2024 jyly Qazaqstannyń Ulttyq iadrolyq ortalyǵynyń jas ǵalymdary “Young Scientists Summit” sharasyna qatysyp, túrli ǵylymi-tehnikalyq jobalardy talqylady. Bul sammit ǵylymnyń damýy, ǵylymi jobalardy kommertsiialandyrý jáne halyqaralyq áriptestikti nyǵaitý jolynda mańyzdy tájiribe alańy boldy.
Sonymen qatar, Qazaq-Amerikan ýniversitetinde ótken Halyqaralyq jas ǵalymdar forýmynda innovatsiialar men qoldanbaly zertteýler boiynsha master-klasstar, ǵylymi seminarlar jáne sheteldik sarapshylardyń dáristeri uiymdastyryldy. Bul shara jas ǵalymdardyń kóshbasshylyq qabiletterin damytýǵa, ǵylymǵa qyzyǵýshylyqty arttyrýǵa baǵyttalǵan mańyzdy qadam boldy.
Sońǵy jyldary halyqaralyq jýrnaldarda otandyq ǵalymdardyń eńbekteri keńinen jariialana bastady. Scopus bazasyna kiretin qazaqstandyq ǵylymi jýrnaldar sany da ósti. Bul bizdiń osy saladaǵy jetistikterimizdi álem moiyndap otyrǵanyn bildiredi. Otandyq ǵalymdardyń jetistikteriniń ishinde QazVac koronavirýsyna qarsy qazaqstandyq joǵary tiimdi vaktsinany ázirleýin de atap ótý kerek.
Ǵylymdy qarjylandyrý jalǵasyn taýyp keledi. Mysaly 2024-2026 jyldarǵa jas ǵalymdardyń zertteýlerin granttyq qarjylandyrýǵa 18 mlrd teńge qarastyrylǵan. Sondai-aq Ǵylym jáne joǵary bilim ministrligi qarjylandyratyn árbir jobada jas ǵalymdardyń úlesi keminde 30% quraidy.
Jas ǵalymdardyń zertteýlerin granttyq qarjylandyrýǵa arnalǵan konkýrstardyń nátijesinde 727 joba iske asyrylyp otyr.
Aldaǵy úsh jylǵa Qazaqstannyń basym ǵylymi baǵyttary anyqtaldy. Olardyń ishinde ekologiia, energetika, tsifrlyq jáne ǵaryshtyq tehnologiialar, densaýlyq saqtaý jáne aýyl sharýashylyǵyn damytý salalary erekshe basymdyqqa ie. Ǵylymi-zertteý institýttaryn qurý jáne halyqaralyq deńgeidegi bilim berý baǵdarlamalaryn keńeitý arqyly Qazaqstan ǵylym salasyn damytýda naqty qadamdar jasap otyr.
