فوتو: canva.com
سوڭعى جىلدارى قازاقستان عىلىم مەن تەحنولوگييانى دامىتۋدا ايتارلىقتاي جەتٸستٸكتەرگە قول جەتكٸزدٸ. قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇل سالانى ۇلتتىق باسىمدىق دەپ اتاپ, عىلىمدى ەلدٸڭ كليمات تۇراقتىلىعىن ارتتىرۋ, ەكونوميكانى ەرتاراپتاندىرۋ جەنە تەحنولوگييالىق يننوۆاتسييالارمەن قامتۋ ٷشٸن ماڭىزدى ەكەنٸن قاداپ ايتتى.
2021-2023 جىلدارى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن عىلىمدى قارجىلاندىرۋ ەكٸ ەسەگە جۋىق ٶستٸ (2020 ج.– 89,0 ملرد.تەڭگە, 2021 ج. – 109 ملرد. تەڭگە). 2023-2025 جىلدارعا عىلىم بيۋدجەتٸ 3,5 ەسەگە ۇلعايتىلدى, بارلىعى 643 ملرد. عىلىمعا ينۆەستيتسييالانادى (2023 ج.- 158,6 ملرد., 2024 - 244,2 ملرد., 2025 - 240,2 ملرد. تگ.). بيزنەس تاراپىنان قوسىمشا 6,9 ملرد. تەڭگەدەن استام جەكە قارجىلاندىرۋ تارتىلدى.
الايدا, قازاقستاندا ەلٸ دە عالىمدار مەن ماماندار تاپشىلىعى بار. ماماندار سانىن ارتتىرۋ ماقساتىندا جاس عالىمدارعا قولداۋ كٶرسەتۋ باعدارلامالارى ٸسكە قوسىلدى. مىسالى, مەملەكەت جاس زەرتتەۋشٸلەردٸڭ شەتەلدە تەجٸريبە الماسۋىن جەنە ەلٸمٸزدەگٸ زەرتتەۋ ورتالىقتارىندا ەڭبەك ەتۋٸن ىنتالاندىرادى. سونىمەن قاتار, ٸرٸ كەسٸپورىندارمەن ىنتىماقتاستىق ارقىلى عىلىمي جوبالاردى كوممەرتسييالاندىرۋ جەنە بيزنەس-قوعامداستىقپەن بٸرگە جۇمىس جاساۋ مٷمكٸندٸكتەرٸ كەڭەيٸپ كەلەدٸ. بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸ تاراپىنان, عىلىمعا بٶلٸنەتٸن قارجى كٶلەمٸن ارتتىرۋ, زەرتتەۋ گرانتتارىن كٶبەيتۋ جەنە عىلىمي مەكەمەلەردٸ ماتەريالدىق تۇرعىدا قولداۋ جولدارى دا پىسىقتالۋدا.
جوعارى وقۋ ورىندارىندا دا بٸلٸكتٸ مامانداردى دايارلاۋ دەڭگەيٸن ارتتىرۋ ٷشٸن زەرتتەۋ ورتالىقتارى مەن عىلىمي زەرتحانالاردى جەتٸلدٸرۋ شارالارى قولعا الىنىپ جاتىر.
2024 جىلى قازاقستاننىڭ ۇلتتىق يادرولىق ورتالىعىنىڭ جاس عالىمدارى “Young Scientists Summit” شاراسىنا قاتىسىپ, تٷرلٸ عىلىمي-تەحنيكالىق جوبالاردى تالقىلادى. بۇل سامميت عىلىمنىڭ دامۋى, عىلىمي جوبالاردى كوممەرتسييالاندىرۋ جەنە حالىقارالىق ەرٸپتەستٸكتٸ نىعايتۋ جولىندا ماڭىزدى تەجٸريبە الاڭى بولدى.
سونىمەن قاتار, قازاق-امەريكان ۋنيۆەرسيتەتٸندە ٶتكەن حالىقارالىق جاس عالىمدار فورۋمىندا يننوۆاتسييالار مەن قولدانبالى زەرتتەۋلەر بويىنشا ماستەر-كلاسستار, عىلىمي سەمينارلار جەنە شەتەلدٸك ساراپشىلاردىڭ دەرٸستەرٸ ۇيىمداستىرىلدى. بۇل شارا جاس عالىمداردىڭ كٶشباسشىلىق قابٸلەتتەرٸن دامىتۋعا, عىلىمعا قىزىعۋشىلىقتى ارتتىرۋعا باعىتتالعان ماڭىزدى قادام بولدى.
سوڭعى جىلدارى حالىقارالىق جۋرنالداردا وتاندىق عالىمداردىڭ ەڭبەكتەرٸ كەڭٸنەن جارييالانا باستادى. Scopus بازاسىنا كٸرەتٸن قازاقستاندىق عىلىمي جۋرنالدار سانى دا ٶستٸ. بۇل بٸزدٸڭ وسى سالاداعى جەتٸستٸكتەرٸمٸزدٸ ەلەم مويىنداپ وتىرعانىن بٸلدٸرەدٸ. وتاندىق عالىمداردىڭ جەتٸستٸكتەرٸنٸڭ ٸشٸندە QazVac كوروناۆيرۋسىنا قارسى قازاقستاندىق جوعارى تيٸمدٸ ۆاكتسينانى ەزٸرلەۋٸن دە اتاپ ٶتۋ كەرەك.
عىلىمدى قارجىلاندىرۋ جالعاسىن تاۋىپ كەلەدٸ. مىسالى 2024-2026 جىلدارعا جاس عالىمداردىڭ زەرتتەۋلەرٸن گرانتتىق قارجىلاندىرۋعا 18 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان. سونداي-اق عىلىم جەنە جوعارى بٸلٸم مينيسترلٸگٸ قارجىلاندىراتىن ەربٸر جوبادا جاس عالىمداردىڭ ٷلەسٸ كەمٸندە 30% قۇرايدى.
جاس عالىمداردىڭ زەرتتەۋلەرٸن گرانتتىق قارجىلاندىرۋعا ارنالعان كونكۋرستاردىڭ نەتيجەسٸندە 727 جوبا ٸسكە اسىرىلىپ وتىر.
الداعى ٷش جىلعا قازاقستاننىڭ باسىم عىلىمي باعىتتارى انىقتالدى. ولاردىڭ ٸشٸندە ەكولوگييا, ەنەرگەتيكا, تسيفرلىق جەنە عارىشتىق تەحنولوگييالار, دەنساۋلىق ساقتاۋ جەنە اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ سالالارى ەرەكشە باسىمدىققا يە. عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىن قۇرۋ جەنە حالىقارالىق دەڭگەيدەگٸ بٸلٸم بەرۋ باعدارلامالارىن كەڭەيتۋ ارقىلى قازاقستان عىلىم سالاسىن دامىتۋدا ناقتى قادامدار جاساپ وتىر.
